Хамраева Чарос Норвоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларида “садоқат” консептининг лингвомаданий тадқиқи”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.PhD/Fil3120.
Илмий раҳбар: Тожиева Гулбаҳор Номозовна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05.
Расмий оппонентлар: Турсунали Жумаев, филология фанлари доктори, профессор; Ахмедова Меҳринигор Баҳадировна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги “садоқат” консептининг лингвомаданий хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
“Садоқат” ва “лоялтй” консептлари ижобий ахлоқий баҳо умумий ҳисобланиб, ўзбек маданиятида жамоавий мажбурият (оилавий, ватанпарварлик) устунлиги, инглиз маданиятида шахсий ва институционал содиқлик (партия, бренд) етакчилик қилиши асосланган;
ўзбек тилидаги “садоқат” консепти бирликлари генетик жиҳатдан ўз қатлам ҳамда араб, форс-тожик, рус ва байналмилал манбаларга, инглиз тилидаги “лоялтй” консепти бирликлари лотин, француз, герман тиллари, шунингдек, инглиз тилининг ўз қатламига мансуб бўлиши лексик бирликларнинг этимологик таҳлили асосида далилланган;
чоғиштиралаётган тиллардаги “садоқат” консепти бирликларининг структур жиҳатдан содда, қўшма, бирикмали каби турларга бўлиниши, деривацион хусусиятларига кўра муайян фарқларга (инглиз тилида префиксларнинг ҳам иштирок этиши) эгалиги аниқланган;
“садоқат” ва “лоялтй” консептларининг лексикографик талқинидаги умумий, яъни луғатлар макроструктураси ва микроструктурасида ва фарқли, яъни иллюстратив мисолларнинг танланиши жиҳатлари мавжудлиги икки тилдаги луғатлар таҳлили асосида далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Ўзбек ва инглиз тилларидаги ахлоқий қадриятларни ифодаловчи бирликларнинг лингвокултурологик хусусиятларини “садоқат” консептлари мисолида” мавзусидаги тадқиқотлар асосида:
“Садоқат” ва “лоялтй” консептлари ижобий ахлоқий баҳо умумий ҳисобланиб, ўзбек маданиятида жамоавий мажбурият (оилавий, ватанпарварлик) устунлиги, инглиз маданиятида шахсий ва институционал содиқлик (партия, бренд) етакчилик қилиши асосланганига доир маълумотлардан давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги Қарши давлат университетида бажарилган СУЗ-800-21ГР-3181 рақамли “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге cомпетенcе ат Карши Стате Университй” мавзусидаги халқаро грант лойиҳасида фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2025-йил 27-декабрдаги 03/1329-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида тайёрланган мақолалар ва тезисларнинг илмий савиясини ошириш имконини берган;
ўзбек тилидаги “садоқат” консепти бирликлари генетик жиҳатдан ўз қатлам ҳамда араб, форс-тожик, рус ва байналмилал манбаларга, инглиз тилидаги “лоялтй” консепти бирликлари лотин, француз, герман тиллари, шунингдек, инглиз тилининг ўз қатламига мансуб бўлиши лексик бирликларнинг этимологик таҳлили асосида далилланганлигига оид хулосаларидан “Қорақалпоқ фолклорида оламнинг этнолингвистик тасвирини монографик аспектда таҳлил қилиш” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2026-йил 20-майдаги 221/1-сон маълумотномаси). Натижада Қорақалпоқ фолклорида “садоқат” консептига оид лексик бирликлар, фразеологизмлар ва паремиологик материаллар тизимлаштирилиб, платформага интеграция қилиш имконини берган;
“садоқат” ва “лоялтй” консептларининг лексикографик талқинидаги умумий (масалан, луғатлар макроструктураси ва микроструктурасида) ва фарқли (масалан, иллюстратив мисолларнинг танланишида) жиҳатлар мавжудлиги икки тилдаги луғатлар таҳлили асосида далилланганлигига оид маълумотлардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпанияси “Файзли кун” кўрсатувининг ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил
24-июндаги 1705/100-сон маълумотномаси). Натижада ушбу кўрсатув учун тайёрланган материалларнинг мазмуни мукамаллаштирилиб, илмий далилларга бой бўлишига, кўрсатувнинг илмий-оммабоплигини таъминлашга эришилган.