Усмонова Рузихон Бозоровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Жаҳон адабиёти воситасида бўлажак ўқитувчиларнинг миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш технологияси”, 13.00.02 – Таълим ва тарбияси назарияси ва методикаси (Ўзбек адабиёти) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Ped7930.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Саиткулова Назокат Раҳмоновна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.04.02.
Расмий оппонентлар: Давлатова Адиба Рахматовна, филология фанлари доктори, профессор; Эркабоева Нигора Шерматовна, педагогика фанлари доктори, профессори.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади жаҳон адабиёти воситасида бўлажак ўқитувчиларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашга оид методик тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
бўлажак ўқитувчиларни жаҳон адабиёти мисолида миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашнинг педагогик ва методологик асослари инсонпарварлик, толерантлик, миллий ўзликни англаш, фикр тарбияси компонентларининг аксиологик параметрлар билан интеграциялаш асосида аниқлаштирилган;
талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашнинг педагогик имкониятлари бадиий ижодий муҳит таъсирида ўқитувчилик мавқейини англашга ундовчи репродуктив, продуктив, конструктив, рефлексив ёндашувлар касбий ўзини англаш муҳитида самарадор қўлланилишига кўра аниқлаштирилган;
талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш модели кўпвариантлилик, интегративлик, таълимнинг миллий йўналтирилганлиги тамойиллари шахслараро, авлодлараро, миллатлараро коммуникативликнинг шахс ривожланишининг мотивацион, эмоционал, интеллектуал инструментларига адаптивлаштириш асосида такомиллаштирилган;
жаҳон адабиёти воситасида талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш мезон ва кўрсаткичлари тарихий-маданий мероснинг бадиий, ҳиссий, эстетик ва ижтимоий аҳамиятининг функсионал ва эмоционал хусусиятларини акс эттирувчи бадиий образларнинг миллий ва умуммаданий тузилмавий компетенсияларига аудитория ва аудиториядан ташқари машғулотларда устуворлик бериш орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Бўлажак ўқитувчиларни жаҳон адабиёти мисолида миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
бўлажак ўқитувчиларни жаҳон адабиёти мисолида миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашнинг педагогик ва методологик асослари инсонпарварлик, толерантлик, миллий ўзликни англаш, фикр тарбияси компонентларининг аксиологик параметрлар билан интеграциялаш бўйича таклиф ва тавсиялар “Универсал Энглиш” ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 7-октябрдаги 387-сонли буйруғи билан берилган № 678116-сонли нашр гувоҳномаси). Натижада, талабаларнинг миллий ва бадиий қадриятларни идрок қилиш, педагогик фаолиятини ташкил этиш, баҳолаш, прогнозлаш кўникмасини ривожлантиришга зарур шарт-шароитлар яратилган;
талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялашнинг педагогик имкониятлари бадиий ижодий муҳит таъсирида ўқитувчилик мавқейини англашга ундовчи репродуктив, продуктив, конструктив, рефлексив лойиҳаларни касбий ўзини англаш муҳитида самарадор қўллаш бўйича таклиф ва тавсиялардан Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика илмий-тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиалида бажарилган А1-ХТ-0-92997 рақамли “Ёшларни умуминсоний, миллий ва тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маʼнавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги амалий лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика илмий-тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиалининг 2025-йил 27-июлдаги № 321-сон маʼлумотномаси). Натижада, жаҳон адабиётини ўқитиш жараёни умуминсоний ва миллий қадриятлар мазмун-моҳияти, инновацион метод, шакл ва воситаларини жорий этиш орқали такомиллаштирилиб, бўлажак ўқитувчиларнинг методик компетентлигини ривожлантириш самарадорлиги ортишига эришилган;
талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш модели кўпвариантлилик, интегративлик, таълимнинг миллий йўналтирилганлиги тамойиллари шахслараро, авлодлараро, миллатлараро коммуникативликнинг шахс ривожланишининг мотивацион, эмоционал, интеллектуал инструментларини адаптивлаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика илмий-тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиалида бажарилган А1-ХТ-0-92997 рақамли “Ёшларни умуминсоний, миллий ва тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маʼнавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги амалий лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Т.Н.Қори-Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика илмий-тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиалининг 2025-йил 27-июлдаги № 321-сон маʼлумотномаси). Натижада, бўлажак ўқитувчиларнинг миллий руҳда тарбиялашнинг методик имкониятлари кенгайган;
жаҳон адабиёти воситасида талабаларни миллий ва умуминсоний қадриятлар руҳида тарбиялаш мезон ва кўрсаткичлари тарихий-маданий мероснинг бадиий, ҳиссий, эстетик ва ижтимоий аҳамиятининг функсионал ва эмосионал хусусиятларини акс эттирувчи бадиий образларнинг миллий ва умуммаданий тузилмавий компетенсияларига аудитория ва аудиториядан ташқари машғулотларда устуворлик беришга оид таклифлардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг “Ўзбекистон 24” телерадиоканалида эфирга узатилган “Жаҳон адабиёти”, “Болалар ва биз” дастурлари ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясини “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 25-июндаги 05-09-1006-сон маълумотномаси). Натижада, педагогика олий таълим муассасалари талабаларнинг бадиий асарларни қиёсий таҳлил этиш қобилиятлари ривожлантирилган.
