Файзиев Фарход Фурқат уғлининг
 фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Интернет тармоғи орқали савдо муносабатларини фуқаролик-ҳуқуқий тартибга солиш” 12.00.03 – Фуқаролик ҳуқуқи. Тадбиркорлик ҳуқуқи. Оила ҳуқуқи. Халқаро хусусий ҳуқуқ (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2PhD/Yu1298.
Илмий раҳбар: Мухаммадиев Аюб Абдурахманович, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12. Yu.01.03.
Расмий оппонентлар: Бабаев Джаҳонгир Исмаилбекович, юридик фанлар доктори, профессор, Убайдуллаев Зиядулла Сагдуллаевич, юридик фанлар номзоди.
Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети белгилансин.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади интернет тармоғида савдо муносабатларини амалга оширишни ҳуқуқий тартибга солишни такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистон Республикасининг амалий-ҳуқуқий масалаларини тартибга солиш, реклама айланмаси соҳасида мувофиқлаштириш, ўз ваколатлари доирасида электрон савдонинг шаффофлиги ва ривожланиши учун шарт-шароитлар яратиш орқали истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга кўмаклашиш мақсадида реклама айланмаси соҳасидаги ваколатли давлат органининг ваколатларини қонунда белгилаш зарурлиги асосланган;
пиво, табиий ва кўпикланадиган виноларни ишлаб чиқарувчилар ҳамда пиво, табиий ва кўпикланадиган виноларни реализация қилувчи шахсларнинг Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги расмий веб-саҳифаларида ахборот маҳсулотининг ёшга оид таснифини кўрсатган ҳолда реклама қилишга йўл қўйилиши зарурлиги асослантирилган, бу эса реклама берувчиларнинг масъулиятини оширишга ва Интернет тармоғидаги савдо муносабатларида кўрсатиб ўтилган товарларни илгари суриш учун ҳалол шарт-шароитлар яратишга кўмаклашиши асосланган;
истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш мақсадида молиявий хизматлар кўрсатувчи ижрочи тугатилган ёки тўловга қобилиятсиз бўлган тақдирда истеъмолчиларнинг талабларини қондириш учун унинг жавобгарлигини мажбурий суғурта қилишни қонунда белгилаш зарурлиги асосланган, бунда электрон савдо ва рақамли платформалар ривожланиши шароитида бундай чора алоҳида аҳамият касб этади, чунки зарарларни қоплаш ва рақамли битимларга бўлган ишончни мустаҳкамлаш учун қўшимча кафолатлар талаб этилади;
товарларни (ишларни, хизматларни) ахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда реализация қилишда талабларни қонунчиликда белгилаш зарурлиги асослаб берилган, хусусан, сотувчи (ишлаб чиқарувчи, ижрочи) шартнома тузишдан олдин истеъмолчига давлат тилида ёки томонларнинг келишувига кўра бошқа тилда қуйидаги маълумотларни тақдим этиши лозим: сотувчининг (ижрочининг) номи, унинг манзили ва шикоятларни қабул қилиш тартиби, ишлаб чиқарувчининг (ижрочининг, сотувчининг) тўлиқ номи ва жойлашган ери (юридик манзили), импорт қилинадиган товарлар учун эса ишлаб чиқарувчи ва импорт қилувчининг номи ва жойлашган ери (юридик манзили), товарларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) асосий истеъмол ва ўзига хос хусусиятлари, лицензиялар ва рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатларнинг ҚР-коди (матрик штрихли код), товарларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) нархи, нархи, тўлов шартлари, ишлаб чиқарувчининг (ижрочининг) кафолат мажбуриятлари, товарларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) нархи, нархи, тўлов шартлари, ишлаб чиқарувчининг (ижрочининг) кафолат мажбуриятлари, товарни таъмирлаш шартлари, шунингдек, уни сақлаш билан боғлиқ хизматлар, шартноманинг минимал амал қилиш муддати, учун таклифларни қабул қилиш муддати.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Интернет тармоғи орқали савдо муносабатларини тартибга солиш бўйича тадқиқотнинг олинган илмий натижалари асосида қуйидаги таклифлар амалиётга жорий этилган:
Ўзбекистон Республикаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасини реклама муомаласи соҳасидаги ваколатли давлат органи деб эътироф этиш тўғрисидаги таклиф Ўзбекистон Республикасининг “Реклама тўғрисида”ги Қонуни 8-моддасининг биринчи қисмида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директорининг 2024 йил 22 ноябрдаги 3/08-229-сон далолатномаси). Қўмитанинг ваколатли орган сифатида тан олиниши реклама устидан назоратни кучайтирди, истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишни таъминлади, инсофсиз рақобатни камайтирди ва қонунчиликни халқаро стандартларга уйғунлаштирди, электрон савдонинг шаффофлиги ва ривожланиши учун шароит яратган;
пиво, табиий ва кўпикланадиган виноларни ишлаб чиқарувчилар ҳамда пиво, табиий ва кўпикланадиган виноларни реализация қилувчи шахсларнинг Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги расмий веб-саҳифаларида ахборот маҳсулотининг ёшга оид таснифини кўрсатган ҳолда реклама қилишга йўл қўйилиши тўғрисидаги таклифдан Ўзбекистон Республикасининг “Реклама тўғрисида”ги Қонунининг 39-моддаси биринчи қисмига ўзгартиришлар киритишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директорининг 2024 йил 22 ноябрдаги 3/08-229-сон далолатномаси). Пиво, табиий ва кўпикланадиган винолар рекламасига қўйиладиган талабларнинг мустаҳкамланиши реклама берувчиларнинг шаффофлиги ва масъулиятини оширди, бу эса Интернет тармоғида бундай товарларни тарғиб қилиш учун адолатли шароитлар яратишга ёрдам берган;
молиявий хизматлар кўрсатувчи ижрочи истеъмолчиларнинг талабларини қондириш учун тугатиш ёки тўловга қобилиятсизлик ҳолатида ўз жавобгарлигини суғурталаши шартлиги тўғрисидаги таклиф Ўзбекистон Республикасининг “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонуни 28-моддасининг биринчи қисмида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директорининг 2024 йил 22 ноябрдаги 3/08-229-сон далолатномаси). Молиявий хизматларни бажарувчиларнинг жавобгарлигини мажбурий суғурта қилишнинг жорий этилиши Интернет орқали савдо қилишда истеъмолчиларнинг ҳимоясини кучайтирди, сотувчининг тўловга қобилиятсизлиги ҳолатида уларнинг зарарлари кафолатли қопланишини таъминлайди;
ахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда товарларни (ишларни, хизматларни) реализация қилишда истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тартиби ва мажбурий талабларини белгилаш зарурлиги тўғрисидаги таклиф Ўзбекистон Республикасининг “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонунининг 281-моддасида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директорининг 2026 йил 20 майдаги 3/дн-75-сон далолатномаси). Ахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда товарларни (ишларни, хизматларни) реализация қилишда талабларни белгилаш истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш даражасини оширишга, электрон савдонинг шаффофлигини таъминлашга ва рақамли битимларни амалга оширишда ҳуқуқий кафолатларни мустаҳкамлашга хизмат қилган.