Исаков Пўлатжон Махмуджоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш», 14.00.27 – Хирургия ва 14.00.25 – Клиник-лаборатор ва функционал диагностика (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.DSc/Tib1150
Илмий маслаҳатчилар: Абдуллажанов Бахром Рустамжанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хайбулина Зарина Руслановна, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.01
Расмий оппонентлар: Хакимов Мурод Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Арипов Абдумалик Нигматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Эгамов Юлдашали Сулейманович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Доғистон давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси)
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўпканинг яхши сифатли касалликларида ташрих вақтида ўпка паренхимасидан ҳаво сизиб чиқиши ва маҳаллий гемостаз етишмовчилигини бартараф этишнинг янги усулини ишлаб чиқиш орқали хирургик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўпка хирургиясида майда бронхиолалар ва қон томирларнинг бевосита адгезиясини таъминлаш учун биологик композит материални гельсимон шаклда ўпка паренхимасининг шикастланган соҳаси атрофига интрапаренхиматоз инъекция қилиш орқали қўллаш билан тавсифланувчи аэро- ва гемостазга эришишнинг янги усули (IAP7686) ишлаб чиқилган;
ўпка паренхимасига юборилган 3,3% ли «Хемобен» препаратининг гель композицияси фақат альвеолалар ва майда бронхиолалар соҳасида инфильтрация ҳосил қилиб, ўпканинг шикастланган қисмида вентиляция жараёнининг бузилишини олдини олиши аниқланган;
таклиф этилган гельсимон моддани ўпка паренхимасига интрапаренхиматоз киритиш натижасида ҳосил бўлган юзаки парда ўпканинг шикастланган қисмида эластикликни атиги 3,0±0,3 мм гача (меъёрда 1,0±0,2 мм) ошириши, биологик елимдан ҳосил қилинган пардада эса бу кўрсаткич 10,0±0,2 мм ни ташкил қилгани ҳолда, маҳаллий ўпка вентиляциясининг пасайишига олиб келиши исботланган;
морфологик тадқиқотлар натижасида гельсимон моддани ўпка паренхимасига киритиш бегона жисмга хос гигант ҳужайралар шаклланиши кўринишидаги ҳужайравий реакцияни чақирмаслиги, биологик материалнинг сўрилиши эса тўқималарда яққол ифодаланган яллиғланиш реакцияси ривожланмасдан кечиши аниқланган;
ўпка паренхимасига юбориш учун тавсия этилган гель концентрацияси қўзғатувчи ва токсик таъсир кўрсатмаслиги, шунингдек спектрофотометрик тадқиқотлар маълумотларига кўра, ушбу биологик субстрат 7-10 кун давомида ўпка тўқимасидан тўлиқ чиқарилиши аниқланган;
гельни ўпка паренхимасига интрапаренхиматоз киритиш натижасида тажрибанинг 7-кунига келиб ўпка тўқимасининг шикастланган соҳасида фосфолипидлар спектри ва каталаза фаоллиги тикланиши ҳамда сурфактантнинг юза-фаол хусусиятлари, шунингдек ҳужайраларнинг структуравий-функционал ҳолати нормаллашиши билан липидлар пероксидланишининг паст даражаси кузатилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўпканинг яхши сифатли касалликлари бўлган беморларни хирургик даволаш натижаларини яхшилашга қаратилган илмий тадқиқотлар натижалари асосида: 
биринчи илмий янгилик: ўпка хирургиясида майда бронхиолалар ва қон томирларнинг бевосита адгезиясини таъминлаш учун биологик композит материални гельсимон шаклда ўпка паренхимасининг шикастланган соҳаси атрофига интрапаренхиматоз инъекция қилиш орқали қўллаш билан тавсифланувчи аэро- ва гемостазга эришишнинг ишлаб чиқилган янги усули (Ихтиро учун IAP7686-сон патент) Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ўпка хирургиясида таклиф этилган усулни қўллаш аэро- ва гемостазнинг ишончли таъминланишига, операциядан кейинги ҳаво оқиши ва қон кетиши билан боғлиқ асоратларни камайтиришга, беморларнинг тезроқ соғайиши ва ҳаёт сифатини яхшилашга, шунингдек аҳолининг меҳнатга лаёқатини сақлаб қолишга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: Таклиф этилган усулни клиник амалиётга жорий қилиниши натижасида операция вақти ўртача 20 дақиқага қисқаради, қўшимча гемостатик материаллар сарфи камаяди, операциядан кейинги ҳаво чиқиши ва қон кетиши билан боғлиқ асоратлар сони пасаяди ҳамда беморларнинг стационарда даволаниш муддати ўртача 2 кунга қисқаради. Бу эса 1 нафар беморни даволаш учун сарфланадиган умумий харажатларни ўртача 1700000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса. Ушбу усул йил давомида 100 нафар беморда қўлланилганда умумий иқтисодий самара 170000000 сўмни ташкил этади. Мазкур натижалар таклиф этилган технологиянинг нафақат клиник, балки юқори тиббий-иқтисодий самарадорликка ҳам эга эканлигини кўрсатади.
иккинчи илмий янгилик: ўпка паренхимасига юборилган 3,3% ли «Хемобен» препаратининг гель композицияси фақат альвеолалар ва майда бронхиолалар соҳасида инфильтрация ҳосил қилиб, ўпканинг шикастланган қисмида вентиляция жараёнининг бузилишини олдини олиши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: Ушбу янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: ўпка паренхимасига юборилган 3,3% ли «Хемобен» препаратининг гель композицияси беморларда операциядан кейинги нафас етишмовчилиги ва ўпка асоратлари ривожланиш хавфини камайтиришга, ўпка функционал ҳолатининг тезроқ тикланишига, беморларнинг тезроқ соғайиши ва ҳаёт сифатини яхшилашга, шунингдек аҳолининг меҳнатга лаёқатини сақлаб қолишга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: илмий янгиликдан фойдаланиш тиббий-иқтисодий аҳамиятга эга бўлиб, уни қўллаш натижасида ўпка паренхимасининг функционал фаолияти сақланиб, операциядан кейинги ателектаз, гиповентиляция ва респиратор асоратларнинг ривожланиш хавфи камаяди. Бу эса интенсив терапия давомийлиги, қўшимча оксигенотерапия, антибактериал ва симптоматик даволашга бўлган эҳтиёжни қисқартириш имконини беради. Натижада беморларнинг стационарда даволаниш муддати ўртача 1-2 кунга қисқаради, 1 нафар беморни даволаш учун сарфланадиган умумий харажатлар ўртача 1200000 сўмга камаяди. Хулоса: илмий янгиликдан фойдаланиш даволаниш муддатини қисқариши ҳисобига тадқиқот кўлами бўйича (асосий гуруҳ n=131) 157200000 сўм маблағлар тежалишига имкон беради.
учинчи илмий янгилик: таклиф этилган гельсимон моддани ўпка паренхимасига интрапаренхиматоз киритиш натижасида ҳосил бўлган юзаки парда ўпканинг шикастланган қисмида эластикликни атиги 3,0±0,3 мм гача (меъёрда 1,0±0,2 мм) ошириши, биологик елимдан ҳосил қилинган пардада эса бу кўрсаткич 10,0±0,2 мм ни ташкил қилгани ҳолда, маҳаллий ўпка вентиляциясининг пасайишига олиб келиши исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: Таклиф этилган гельсимон моддани ўпка паренхимасига интрапаренхиматоз киритиш натижасида ўпка маҳаллий вентиляциясининг бузилишини олдини олишга, операциядан кейинги нафас етишмовчилиги ва ўпка асоратлари ривожланиш хавфини камайтиришга, беморларнинг тезроқ соғайиши ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: илмий янгиликдан фойдаланиш =осил бўладиган юзаки парданинг эластиклигини физиологик кўрсаткичларга яқин сақлаб қолиниши ўпка тўқимасининг ҳаракатчанлигини чекламайди, маҳаллий вентиляциянинг бузилиши ҳамда операциядан кейинги ателектаз ва гипостатик пневмония каби асоратлар ривожланиш хавфини камайтиради. Бунинг натижасида операциядан кейинги нафас қўллаб-қувватлаш муолажалари, қўшимча диагностика, антибактериал ва симптоматик даволашга бўлган эҳтиёж қисқаради, интенсив терапия ва стационарда даволаниш муддати камаяди. Ҳисоб-китобларга кўра, мазкур усулни қўллаш 1 нафар бемор учун даволаш харажатларини ўртача 1500000 сўмга қисқартириш имконини беради. Хулоса: илмий янгиликдан фойдаланиш тадқиқот кўлами бўйича (n=131) 196500000 сўм маблағлар тежалишига имкон беради.
тўртинчи илмий янгилик: морфологик тадқиқотлар натижасида гельсимон моддани ўпка паренхимасига киритиш бегона жисмга хос гигант ҳужайралар шаклланиши кўринишидаги ҳужайравий реакцияни чақирмаслиги, биологик материалнинг сўрилиши эса тўқималарда яққол ифодаланган яллиғланиш реакцияси ривожланмасдан кечиши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ушбу таклифдан фойдаланиш операциядан кейинги яллиғланиш асоратлари ва тўқималарнинг чандиқланиш хавфини камайтиришга, ўпка паренхимасининг физиологик тикланишини тезлаштиришга, беморларнинг тезроқ соғайиши ва ҳаёт сифатини яхшилашга, шунингдек аҳолининг меҳнатга лаёқатини сақлаб қолишга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: таклиф этилган усул юқори биомувофиқликка эга бўлиб, операциядан кейинги маҳаллий яллиғланиш, гранулёматоз реакциялар ва чандиқланиш билан боғлиқ асоратларнинг камайишига, қўшимча антибактериал, яллиғланишга қарши ва симптоматик даволаш чораларига эҳтиёжнинг қисқаришига хизмат қилади. Натижада беморларнинг операциядан кейинги реабилитация даври қисқаради, назорат текширувлари ва қўшимча даволаш муолажалари ҳажми камаяди ҳамда стационарда даволаниш муддати ўртача 1-2 кунга қисқаради. Мазкур усулни қўллаш 1 нафар беморни даволаш учун сарфланадиган умумий тиббий харажатларни ўртача 1200000 сўмга камайтиради. Хулоса: илмий янгиликдан фойдаланиш умумий тиббий харажатларни камайиши ҳисобига тадқиқот кўлами бўйича (n=131) 157200000 сўм маблағлар тежалишига имкон беради.
бешинчи илмий янгилик: ўпка паренхимасига юбориш учун тавсия этилган гель концентрацияси қўзғатувчи ва токсик таъсир кўрсатмаслиги, шунингдек спектрофотометрик тадқиқотлар маълумотларига кўра, ушбу биологик субстрат 7-10 кун давомида ўпка тўқимасидан тўлиқ чиқарилиши аниқланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: қўлланилган биологик субстратнинг 7-10 кун давомида ўпка тўқимасидан тўлиқ чиқарилиши операциядан кейинги токсик ва яллиғланиш асоратлари ривожланиш хавфини камайтиришга, ўпка тўқимасининг физиологик регенерациясини таъминлашга, беморларнинг тезроқ соғайиши ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: биологик субстратнинг 7-10 кун давомида ўпка тўқимасидан тўлиқ чиқарилиши аниқланганлиги унинг юқори биологик хавфсизликка эга эканлигини тасдиқлайди. Мазкур хусусият операциядан кейин токсик ва яллиғланиш билан боғлиқ асоратларнинг олдини олиш, қўшимча медикаментоз даволаш, лаборатор ва инструментал назорат текширувлари ҳажмини қисқартириш имконини беради. Биоматериалнинг организмдан қисқа муддатда тўлиқ резорбцияланиши туфайли сурункали яллиғланиш, фиброз ёки бегона жисмга боғлиқ реакциялар ривожланиш хавфи камаяди, беморларнинг реабилитация жараёни тезлашади ва такрорий мурожаатлар эҳтимоли пасаяди. Бу эса стационарда даволаниш муддатини ўртача 1 кунга қисқартириш ҳамда 1 нафар бемор учун даволаш харажатларини ўртача 1100000 сўмга камайтириш имконини беради. Хулоса: илмий янгиликдан фойдаланиш даволаш харажатларини камайиши ҳисобига тадқиқот кўлами бўйича (n=131) 144100000 сўм маблағлар тежалишига имкон беради.
олтинчи илмий янгилик: гельни ўпка паренхимасига интрапаренхиматоз киритиш натижасида тажрибанинг 7-кунига келиб ўпка тўқимасининг шикастланган соҳасида фосфолипидлар спектри ва каталаза фаоллиги тикланиши ҳамда сурфактантнинг юза-фаол хусусиятлари, шунингдек ҳужайраларнинг структуравий-функционал ҳолати нормаллашиши билан липидлар пероксидланишининг паст даражаси кузатилиши исботланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2024-йил 29-апрелда 6i-40/u-сон билан тасдиқланган “Ўпка жарроҳлигида чокларни мустаҳкамлашнинг янги усулини клиник ва экспериментал асослаш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 2025-йил 1-ноябрдаги 101-102-сон ва Андижон вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025-йил 20-ноябрдаги 8-9-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2023 йил 3-февралдаги 02/48-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ушбу усулдан фойдаланиш беморларда нафас олиш функциясининг тезроқ барқарорлашишига, реабилитация муддатининг қисқаришига ҳамда ҳаёт сифатининг яхшиланишига имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: илмий янгиликдан фойдаланиш ўпка тўқимасида репаратив жараёнларнинг тезлашиши ва функционал тикланишнинг эртароқ юзага келишини таъминлайди. Бу эса операциядан кейинги респиратор асоратлар, оксидловчи стресс билан боғлиқ шикастланишлар ҳамда узоқ муддатли медикаментоз даволаш эҳтиёжини камайтиради. Натижада беморларнинг интенсив терапия бўлимида бўлиш муддати ва стационарда даволаниш даври қисқаради, қўшимча антиоксидант, антибактериал ва симптоматик даволашга сарфланадиган харажатлар камаяди. Ҳисоб-китобларга кўра, ушбу технологияни қўллаш 1 нафар бемор учун умумий даволаш харажатларини ўртача 1200000 сўмга қисқартириш имконини беради. Хулоса: илмий янгиликдан фойдаланиш умумий даволаш харажатларини камайиши ҳисобига тадқиқот кўлами бўйича (n=131) 157200000 сўм маблағлар тежалишига имкон беради.