Назаров Улуғбек Исматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Саид Ризо Ализоданинг ижтимоий-фалсафий қарашлари”, 09.00.03 – Фалсафа тарихи (фалсафа фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Fal950
Илмий раҳбар: Бозоров Мустафо Жабборович, фалсафа фанлари номзоди, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.F.08.02.
Расмий оппонентлар: Каримов Сайимназар Каримович, фалсафа фанлари доктори, профессор; Шамсутдинова Нигина Каримовна, фалсафа фанлари доктори, доцент
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат педагогика институти
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади Саид Ризо Ализоданинг ижтимоий-фалсафий қарашларининг жамият тараққиёти ва ёшлар тарбиясидаги ўрнини асослаб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Саид Ризо Ализоданинг маърифий-прагматик фалсафасига хос илм-фан ижтимоий тараққиёт мезони, миллий тил миллат мавжудлиги белгиси, маърифат жамиятни ислоҳ қилиш механизми, маданиятлараро мулоқот орқали илмий дунёқарашни кенгайтиришга оид ғоялар асосида ёш авлодни ватанпарвар, фидойи ва илмли шахслар этиб тарбиялашнинг аксиологик, фуқаролик, маданий ва ҳамкорликка асосланган парадигмалари асосланган.
мутафаккир меросининг замонавий жамиятдаги интеллектуал муаммоларни этишда илмий-рационал дунёқарашни шакллантириш, танқидий ва таҳлилий тафаккурни ривожлантириш, ижтимоий онгни юксалтириш каби хусусиятлари, маданий муаммоларни ҳал этишга оид миллий тил мақомини юксалтириш, маданий ворисликни тиклаш, маданиятлараро мулоқотни ривожлантириш каби имкониятлари ҳамда ижтимоий муаммоларни фуқаролик масъулияти, жамоавий ҳамкорлик орқали ҳал этиш каби аҳамияти очиб берилган;
Янги Ўзбекистонда ёшларнинг илмий дунёқарашини юксалтириш ва уларда фаол фуқаролик позициясини шакллантиришда Саид Ризо Ализода меросининг субстансионал компонентини ташкил этувчи “маърифат – миллий тил – миллий ўзлик” триадасининг (маърифат – рационал тафаккур, танқидий фикрлаш, ахборот маданиятини, миллий тил - тарихий хотира, маданий мерос, миллий тафаккурни, миллий ўзлик – фуқаролик масъулияти, ижтимоий фаоллик, жамият тараққиётига дахлдорлик) конструктив аҳамияти асослаб берилган;
Саид Ризо Ализоданинг “Биринчи йил” (Алифбе) китобининг ахлоқ ва фалсафага асосланган мафкуравий (инсонпарварлик, миллий тилга садоқат, ватанпарварлик, меҳнацеварлик) тамойиллари ҳамда маънавий-тарбиявий дастур сифатидаги (саводхонлик, ахлоқий маданият, миллий ўзликни англаш) каби тамойиллари аниқлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Саид Ризо Ализода маърифатпарварлик қарашларининг ижтимоий-фалсафий моҳиятини тадқиқ этиш бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар ва таклифлар асосида:
Саид Ризо Ализоданинг маърифий-прагматик фалсафасига хос илм-фан ижтимоий тараққиёт мезони, миллий тил миллат мавжудлиги белгиси, маърифат жамиятни ислоҳ қилиш механизми, маданиятлараро мулоқот орқали илмий дунёқарашни кенгайтиришга оид ғоялар асосида ёш авлодни ватанпарвар, фидойи ва илмли шахслар этиб тарбиялашнинг аксиологик, фуқаролик, маданий ва ҳамкорликка асосланган парадигмаларига хулосалар ва янгиликлардан Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги томонидан ўзбек халқининг бой миллий тил анъаналари, номоддий маданий мероси, ижтимоий қадриятларимизнинг миллатлараро муносабатларни йўлга қўйиш ва алоқаларни мустаҳкамлаш борасида тузилган И-203-4-рақам “Мамлакатимизда миллатлараро муносабатларни янада ривожлантириш ва уйғунлаштириш” (2023-2024 йй) фундаментал лойиҳа доирасида белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 04-июлдаги 02-14-06-901 маълумотномаси). Натижада, илмий хулосаларнинг қўлланилиши фойдаланилган илмий-методик тавсиялар лойиҳа ишланмаларининг такомиллашишига хизмат қилган;
мутафаккир меросининг замонавий жамиятдаги интеллектуал муаммоларни этишда илмий-рационал дунёқарашни шакллантириш, танқидий ва таҳлилий тафаккурни ривожлантириш, ижтимоий онгни юксалтириш каби хусусиятлари, маданий муаммоларни ҳал этишга оид миллий тил мақомини юксалтириш, маданий ворисликни тиклаш, маданиятлараро мулоқотни ривожлантириш каби имкониятлари ҳамда ижтимоий муаммоларни фуқаролик масъулияти, жамоавий ҳамкорлик орқали ҳал этиш каби аҳамиятига оид илмий янгилик ва назарий хулосалардан Ўзбекистон “Адолат” социал-демократик партияси томонидан 2025-йил давомида ўтказилган “Ватан келажаги ёшлар қўлида” ва “Адолатли жамият олимларга таянади” каби лойиҳалар доирасида ёш авлодни она ватанга муҳаббат руҳида тарбиялаш, улар орасидан иқтидорли ёшларни аниқлаш ва уларни қўллаб-қувватлаш, глобаллашув жараёнида ёшлар онгида мафкуравий иммунитетни янада кучайтириш, мамлакат ижтимоий-сиёсий ҳаётида ёшларнинг фаоллигини ошириш мақсадида ўтказилган тарғибот ишларида фойдаланилган (Ўзбекистон “Адолат” социал-демократик партияси Сиёсий кенгашининг 2025-йил 18-декабрдаги 01-02/346-сон маълумотномаси). Натижада, партиянинг тарғибот ишларида ёшларнинг фаоллигини оширишга ёш авлодни она ватанга муҳаббат руҳида тарбиялашга, мафкуравий иммунитетни янада кучайтиришга, мамлакат ижтимоий-сиёсий ҳаётида ёшларнинг фаоллигини оширишга хизмат қилган;
Янги Ўзбекистонда ёшларнинг илмий дунёқарашини юксалтириш ва уларда фаол фуқаролик позициясини шакллантиришда Саид Ризо Ализода меросининг субстансионал компонентини ташкил этувчи “маърифат – миллий тил – миллий ўзлик” триадасининг (маърифат – рационал тафаккур, танқидий фикрлаш, ахборот маданиятини, миллий тил - тарихий хотира, маданий мерос, миллий тафаккурни, миллий ўзлик – фуқаролик масъулияти, ижтимоий фаоллик, жамият тараққиётига дахлдорлик) конструктив аҳамиятига доир ишлаб чиқилган илмий-амалий таклиф ва тавсиялардан Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йил 4-январда тасдиқланган маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастурининг ВИ йўналишида белгиланган “Буюк алломалар ва маърифатпарвар жадидларнинг маънавий меросини чуқур ўрганиш, илмий-ижодий асарларини кенг тарғиб қилишга доир чора-тадбирлар” 49-банди “Она юрт фидойилари” рукни остида Исҳоқхон Ибрат, Маҳмудхўжа Беҳбудий, Абдулла Авлоний, Абдурауф Фитрат, Боту, Мунавварқори каби жадид маърифатпарварлари китобларини чоп этиш” мавзусида тарғибот ишларини ташкил этиш ва ўтказишда фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 19-декабрдаги 10/869-сон маълумотномаси). Натижада, Саид Ризо Ализоданинг ижтимоий-фалсафий қарашларини ёритишга хизмат қилган.
Саид Ризо Ализоданинг “Биринчи йил” (Алифбе) китобининг ахлоқ ва фалсафага асосланган мафкуравий (инсонпарварлик, миллий тилга садоқат, ватанпарварлик, меҳнацеварлик) тамойиллари ҳамда маънавий-тарбиявий дастур сифатидаги (саводхонлик, ахлоқий маданият, миллий ўзликни англаш) каби тамойилларига ғоялар, таклиф ва тавсияларидан Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2025 йилнинг 8-сентябр куни эфирга узатилган “Ассалом, Самарқанд” кўрсатуви ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 16-октябрдаги 01-07/343-сон маълумотномаси). Натижада, Ализода меросининг татбиқи ватанпарвар ва фидойи ёшларни тарбиялаш, миллий тил ва миллий ўзликка ҳурматни мустаҳкамлаш, маънавий қадриятларни юксалтириш ҳамда илм билануйғун ахлоқий онгни шакллантиришга хизмат қилган.
