Максудов Хушнур Хуршедович
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Гиёҳвандлик воситалари билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашиш соҳасида қонунчилик ижроси устидан прокурор назоратини такомиллаштириш”, “12.00.07 – Суд ҳокимияти. Прокурор назорати. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолиятини ташкил этиш. Адвокатура”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.2.PhD/Yu754
Илмий раҳбар: Матчанов Алимжан Атабаевич, юридик фанлари доктори доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, DSc.24/2025.27.12.Yu.01.01.
Расмий оппонентлар: юридик фанлар доктори, профессор Мамасиддиқов Музаффаржон Мусажонович, юридик фанлари бўйича фалсафа доктори Ачилов Иззат Тўлиқнович
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги универсиети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади гиёҳвандлик воситалари билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашиш соҳасида қонунларнинг ижроси устидан прокурор назорати билан боғлиқ ҳуқуқий нормаларни, бу соҳадаги илмий-амалий концептуал ёндашувларни ривожлантиришга доир таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборатдир.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар қилиш, шунингдек уларни қонунга хилоф равишда ўтказишга қарши курашишда жиноят қонунчилигининг бажарилишини прокурор назорати алгоритмини ташкил этишда ахборот ва рақамли технологиялар ва катта маълумотларнинг сунъий интеллекти Big Data ва рақамли ўрганиш имкониятларидан фойдаланиш, уларни телекоммуникация тармоқлари, шунингдек бутун дунё бўйлаб интернет ахборот тармоғидан фойдаланган ҳолда сотиш бўйича таклифлар илмий асослантирилган;
гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар қилиш, тарқатиш, реклама қилиш, намойиш қилиш ёки улардан фойдаланишга жалб қилиш учун жиноий жавобгарликка оид гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ интернет маконини башоратли таҳлил, мониторинг қилиш орқали жиноят содир этишда қонунларнинг бажарилишини прокурор назоратини ташкил этиш бўйича таклифлар илмий асослантирилган;
гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп моддаларни тарғиб қилувчи маҳсулотни тайёрлаш, тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш ёки бундай моддаларни истеъмол қилишга жалб этишга қарши курашиш билан боғлиқ маъмурий жавобгарлик соҳасидаги қонунларнинг бажарилиши устидан прокурор назоратини ташкил этиш зарурати ёки ижтимоий тармоқлар, форумлар ва даркнетнинг гиёҳванд моддаларни тарқатиш билан боғлиқ тартибини аниқлаш автоматик мониторингидан фойдаланган ҳолда бундай воситаларидан фойдаланишга жалб қилиш тартиби асослантирилган;
гиёҳвандлик воситалари билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашиш соҳасида терговга қадар текширув ва дастлабки терговни ташкил этишда қонунчилик ижроси устидан прокурор назоратида блокчейн транзакцияларни таҳлил қилиш, рақамли криминалистикани қўллаш алгоритми орқали ахборот-рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланиш зарурати илмий асослантирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Илмий тадқиқот натижалар асосида:
гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар қилиш, шунингдек уларни қонунга хилоф равишда ўтказишга қарши курашишда жиноят қонунчилигининг бажарилишини прокурор назорати алгоритмини ташкил этишда ахборот ва рақамли технологиялар ва катта маълумотларнинг сунъий интеллекти Big Data ва рақамли ўрганиш имкониятларидан фойдаланиш, уларни телекоммуникация тармоқлари, шунингдек бутун дунё бўйлаб интернет ахборот тармоғидан фойдаланган ҳолда сотиш бўйича таклифларидан Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига гиёҳвандлик воситаларининг, улар аналогларининг ёки психотроп моддаларнинг, шунингдек кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг қонунга хилоф муомаласига қарши курашишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги 971-сонли Қонуннинг 1-моддаси 3-банди, яъни Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “д” бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 22 январдаги 3/dn-8-сонли далолатномаси). Мазкур таклиф гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашда инновацион ахборот-рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланган ҳолда жиноят қонунчилигининг бажарилишини прокурор назорати алгоритмини такомиллаштиришга хизмат қилган;
гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш ва бошқа ҳаракатлар қилиш, тарқатиш, реклама қилиш, намойиш қилиш ёки улардан фойдаланишга жалб қилиш учун жиноий жавобгарликка оид гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний айланиши билан боғлиқ интернет маконини башоратли таҳлил, мониторинг қилиш орқали жиноят содир этишда қонунларнинг бажарилишини прокурор назоратини ташкил этиш бўйича таклифларидан “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига гиёҳвандлик воситаларининг, улар аналогларининг ёки психотроп моддаларнинг, шунингдек кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг қонунга хилоф муомаласига қарши курашишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги 971-сонли Қонуннинг 1-моддасининг 4-банди, яъни Жиноят кодексининг 274-моддасининг янги таҳририни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 22 январдаги 3/dn-8-сонли далолатномаси). Мазкур таклиф гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларга қарши курашиш тўғрисидаги жиноят қонунчилигини оммавий ахборот воситаларида, телекоммуникация тармоқларида ёки интернетнинг бутун дунё ахборот тармоғида тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш мақсадида амалга оширилишини прокурор назоратининг ҳуқуқий механизмини такомиллаштиришга хизмат қилган;
гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп моддаларни тарғиб қилувчи маҳсулотни тайёрлаш, тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш ёки бундай моддаларни истеъмол қилишга жалб этишга қарши курашиш билан боғлиқ маъмурий жавобгарлик соҳасидаги қонунларнинг бажарилиши устидан прокурор назоратини ташкил этиш зарурати ёки ижтимоий тармоқлар, форумлар ва даркнетнинг гиёҳванд моддаларни тарқатиш билан боғлиқ тартибини аниқлаш автоматик мониторингидан фойдаланган ҳолда бундай воситаларидан фойдаланишга жалб қилиш тартиби билан боғлиқ таклифларидан “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига гиёҳвандлик воситаларининг, улар аналогларининг ёки психотроп моддаларнинг, шунингдек кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг қонунга хилоф муомаласига қарши курашишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги 971-сонли Қонуннинг 3-моддасининг 1-банди, яъни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг янги 564-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025 йил 22 январдаги 3/dn-8-сонли далолатномаси). Мазкур таклиф гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларнинг қонунга хилоф муамола қилишга қарши курашиш учун уларни тарқатиш, реклама қилиш, оммавий ахборот воситаларида, телекоммуникация тармоқларида ёки бутун дунё бўйлаб Интернет тармоқида намойиш қилиш мақсадида маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг бажарилиши устидан прокурор назоратининг ҳуқуқий механизмини такомиллаштиришда сунъий интеллект ёрдамида амалга оширишга имкон берган;
гиёҳвандлик воситалари билан қонунга хилоф равишда муомала қилишга қарши курашиш соҳасида терговга қадар текширув ва дастлабки терговни ташкил этишда қонунчилик ижроси устидан прокурор назоратида блокчейн транзакцияларни таҳлил қилиш, рақамли криминалистикани қўллаш алгоритми орқали ахборот-рақамли технологиялар ва сунъий интеллектдан фойдаланиш зарурати ҳақидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси ИИВ ҳузуридаги Тергов департаменти томонидан “Гиёҳвандлик воситалари ва психотроп кучли таъсир этувчи моддаларнинг ноқонуний муомаласи билан боғлиқ терговга қадар текширув ва дастлабки терговни ташкил этиш тўғрисида” 2024 йил 26 сентябрдаги Кўрсатмасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги тергов Департаментининг 2025 йил 30 январдаги 18/680-сонли далолатномаси). Мазкур таклиф гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддалар ноқонуний муомала қилишдан иборат жиноятлрни тергов қилишда рақамли далиллар ва рақамли излардан фойдаланиш устидан прокурор назорати (мессенджерлар, ҳуқуқбузарликлар иштирокчиларни жойлашув маълумотлари, яширин файллар ва бошқ.) терговга қадар текширув ва дастлабки тергов органлари томонидан қонунларнинг бажарилиши бўйича прокуратура текширувларини ўтказиш механизмини такомиллаштиришга хизмат қилган.