Муродова Дилором Субҳоновнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояши хақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даразҳа бериладиган фан чиқиши номи): “Бош мия ҳафли ўсмаларни ташҳислаш ва комплекс даволашга замонавий ёндасувлар”, 14.00.14 – Онкология, 14.00.28 – Нейрохирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси руйҳатга олинган рақам: B2024.1.DSc/Tib443.
Илмий маслаҳатчилар: Полатова Жамиля Шагаиратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. Кариев Шуҳрат Маратович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация олинган номи: Тиббиёт ҳодим касбий малакасини ошириш маркази.
ИК фаолият курсатаётган (муассасалар) номи, ИК рақами: Болалар онкология, гематология, клиник иммунология, илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.06.01.
Расмий оппонентлар: Шодиев Амирқул Шодиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Раҳимов Нодир Маҳаматкулович, “Тиббиёт фанлари” доктори, профессор; Ҳасанов Акбар Иброҳимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Этакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Букҳоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалиёт молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Замонавий нейровизуализация маълумотлари ҳамда жарроҳлик ва операциядан кейинги диагностика ва даволаш стратегияларини танлашда табақалаштирилган ёндашувни қўллаш орқали бош мия хавфли ўсмаларини комплекс даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бош мия ўсмалари бўлган беморларда патологик жараённинг оғирлик даражасини баҳолаш ва унинг кечишини башорат қилиш учун юқори диагностик ва прогностик аниқликка эга бўлган 100 баллик клиник шкала — Бош мия онкологияси индекси (БОИ) ишлаб чиқилдган;
бош миянинг бирламчи хавфли ўсмалари бўлган беморларда яшаб қолиш кўрсаткичи бўйича мустақил прогностик омиллар сифатида Ки-67 ва п53 иммуноҳистокимёвий маркерларининг ўрни ва аҳамияти аниқланган;
патологик ўчоққа жарроҳлик йўли билан кириш имкониятини максимал даражада кенгайтириш ҳамда бош мия ўсмаларини олиб ташлаш амалиётлари самарадорлигини оширишга қаратилган, тери кесмаси ва юмшоқ тўқималар шикастланишини минимал даражага туширувчи остеопластик краниотомиянинг янги усули ишлаб чиқилган (ИАП 07345.2023);
нейровизуализация маълумотларига асосланган ҳолда бош мия ўсмалари бўйича жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари ва табақалаштирилган ёндашувлар, шунингдек, ўсманинг жойлашуви, ўлчами, ҳажми, ўсиш хусусияти ва функсионал жиҳатдан муҳим соҳаларга кириб бориш даражасини ҳисобга олувчи даволаш ва диагностика алгоритмлари ишлаб чиқилган;
бош миянинг хавфли ўсмаларини ташхислаш ва даволашда Ки-67 ва п53 иммуноҳистокимёвий маркерларининг ўрни ва аҳамияти аниқланган;
патоморфологик ва иммуноҳистокимёвий маълумотлар, шунингдек, ишлаб чиқилган БОИ шкаласига асосланган прогноз мезонлари ҳисобга олинган ҳолда, бош мия ўсмалари бўлган беморларни даволашнинг иккинчи босқичи стратегияси оптималлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Эксперт комиссиясининг 2026-йил 12-майдаги хулосасига кўра № 08/33 учун йил
биринчи илмий янгилик: бош мия ўсмалари бўлган беморларда патологик жараённинг оғирлик даражасини баҳолаш ва унинг кечишини башорат қилиш учун юқори диагностик ва прогностик аниқликка эга бўлган 100 баллик клиник шкала — Бош мия онкологияси индекси (БОИ) ишлаб чиқилдган. Илмий инновацияларнинг аҳамияти: шкала патологик жараённинг оғирлигини баҳолаш учун ҳам, шу жумладан даволаш самарадорлигини қиёсий баҳолаш учун ҳам, касаллик прогнозини баҳолаш учун ҳам ишлатилиши мумкин. Бу миянинг хавфли ўсмалари билан оғриган беморларни ташхислаш ва комплекс даволаш сифатини яхшилайди. Илмий инновацияларни амалиётга жорий этиш: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали, 2024- йил 4-июн, 56-сон. Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кўп тармоқли клиникаси, 2024-йил 24-июндаги 85-сон; Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги: ушбу инновацияни амалда қўллаш вақт ва даволаш стратегияси бўйича об'ектив қарор қабул қилиш имконини берди, бу эса неврологик нуқсонларнинг ривожланишини, ўлим даражасини камайтирди ва ҳаёт сифатини яхшилади. Иқтисодий  самарадорлик қуйидагича: ўз вақтида ташхис қўйиш асоратларнинг эрта олдини олишга, шошилинч қарорлар қабул қилишга ва мавжуд асоратларни даволашга имкон беради ва беморларни бошқаришнинг кейинги стратегияларини таклиф қилишга ёрдам беради. Хулоса: натижаларни жорий этиш шошилинч чоралар зарурлигини башорат қилишга, пайдо бўлаётган асоратларнинг олдини олишга ва даволашга, шу билан молиявий харажатларни камайтиришга ёрдам берди. 
иккинчи илмий янгилик: бош миянинг бирламчи хавфли ўсмалари бўлган беморларда яшаб қолиш кўрсаткичи бўйича мустақил прогностик омиллар сифатида Ки-67 ва п53 иммуноҳистокимёвий маркерларининг ўрни ва аҳамияти аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ишлаб чиқилган усулнинг самарадорлиги исботланган Мия ўсмасини олиб ташлаш операциясининг самарадорлигини ошириш мақсадида жарроҳлик йўли билан киришни яратишда технологик имкониятларни кенгайтириш ва атравматикликни яхшилаш учун остеопластик краниотомиянинг такомиллаштирилган усули ( ИАП 07345.2023 ) . Илмий янгиликнинг аҳамияти: Турли жойлардаги хавфли ўсмаларни жарроҳлик йўли билан даволашнинг дифференциал ёндашувларини ишлаб чиқиш ва суяк-пластик краниотомиянинг такомиллаштирилган усулини ишлаб чиқиш атравматик жарроҳлик йўли билан даволашнинг кўпайишига ва трепанация ойнаси ҳажмининг ошишига олиб келди . Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кўп тармоқли клиникаси, 2025-йил 2-сентябр, 137-сон; Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро филиали, 2025-йил 18-июл, 56-сон; Жиззах вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, 2025- йил 19-сентябр, 47-сон. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: турли локализациядаги хавфли ўсмаларни жарроҳлик йўли билан даволашга дифференциал ёндашувларни жорий этиш ва қўллаш ҳамда такомиллаштирилган " Калла" усулини ишлаб чиқиш суягининг остеопластик трепанация усули » ИАП 074345.2023 жарроҳлик киришнинг атравматик хусусиятини яхшилайди , суяк қопқоғининг қиялик бурчагини кенгайтириш, бурчакли суяк чуқурчасини яратиш ва жарроҳлик пайтида ҳужум бурчагини (микроскопик ёрдам остида олиб ташлаш пайтида) ан'анавий суяк-пластик трепанация усулларига нисбатан 30% га ошириш орқали трепанация ойнасининг майдонини оширади. Бу жарроҳнинг иш шароитларини яхшилайди, бу эса жарроҳлик аралашувининг самарадорлигини оширади. Илмий инновацияларнинг иқтисоди самарадорлиги қуйидагича: замонавий нейровизуализация маълумотларига асосланган жарроҳлик ёндашувларига ишлаб чиқилган дифференциал ёндашувлардан фойдаланиш, ишлаб чиқилган усулни қўллаш микрожарроҳлик асбобларини манипуляция қилиш эркинлигини таъминлайди ва жарроҳнинг иш шароитларини яхшилайди, бу эса жарроҳлик аралашувининг самарадорлигини ошириш имконини беради. ва операция сифатини яхшилаш . Хулоса: Таклиф қилинган усул узоқ муддатли реабилитация харажатларини камайтиришга, жарроҳлик аралашув вақтини қисқартиришга ва асоратларнинг ривожланиши билан боғлиқ қўшимча стационар ва амбулатория даволанишга эҳтиёжни камайтиришга ёрдам берди .
учинчи илмий янгилик: патологик ўчоққа жарроҳлик йўли билан кириш имкониятини максимал даражада кенгайтириш ҳамда бош мия ўсмаларини олиб ташлаш амалиётлари самарадорлигини оширишга қаратилган, тери кесмаси ва юмшоқ тўқималар шикастланишини минимал даражага туширувчи остеопластик краниотомиянинг янги усули ишлаб чиқилган (ИАП 07345.2023). Илмий тадқиқотлар натижаларига кўра, 1. Компютер (сертификат № ДГУ 54413) "Супратенториал локализацияга эга миянинг хавфли ўсмалари (ЛГГ, ҲГГ) билан оғриган беморларни даволаш алгоритми." Таклиф этилган дастур супратенториал ўсмалари билан оғриган беморларда жарроҳлик ёндашувини ва ўсма резекцияси ҳажмини миянинг функционал жиҳатдан муҳим соҳаларига нисбатан жойлашуви, ҳажми ва шаклланиш хусусиятига қараб танлаш имконини беради. 2. Компютер (сертификат № ДГУ 54414). " Бош миянинг субтенториал локализацияга эга хавфли ўсмалари билан оғриган беморларни даволаш алгоритми." Таклиф этилган дастур субтенториал билан оғриган беморларда жарроҳлик ёндашувини ва ўсма резекцияси ҳажмини танлаш имконини беради. мия сопи ва мия сопи тузилмаларига нисбатан шаклланишнинг жойлашуви, ҳажми ва табиатига қараб ўсмалар. Илмий янгиликларни амалиётга татбиқ этиш: Самарқанд давлат тиббиёт Университетининг кўп тармоқли клиникаси, 2025-йил 2-сентябрдаги 137-сон; Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали, 2025-йил 18-июлдаги 56-сон; Жиззах вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, 2025-йил 19-сентябрдаги 47-сон. Илмий янгиликнинг аҳамияти: Ишлаб чиқилган диагностика ва даволаш алгоритмлари чуқур жойлашган ўсмаларни жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш учун краниотомия вариантини танлаш учун асос яратди. Бу оптимал, энг кам травматик ёндашув траекториясини аниқлаш имконини берди - мия тўқимасини кесмасдан ёки функционал жиҳатдан аҳамияциз ("соқов") зоналарда минимал диссекция билан. Илмий инновациянинг ижтимоий самарадорлиги: диагностика ва даволаш алгоритмларини жорий этиш ва қўллаш жарроҳлик аралашув самарадорлигини оширди, турли жойлардаги мия ўсмалари бўлган беморларнинг неврологик ҳолати ва ҳаёт сифатини яхшилади. Илмий инновациянинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагича: мия ўсмаларини жарроҳлик йўли билан даволаш учун диагностика ва даволаш алгоритмларини ўсма ўсишининг жойлашуви, ҳажми ва табиатини ҳисобга олган ҳолда қўллаш чуқур мия тузилмалари, ҳаракат йўллари ва миянинг функционал жиҳатдан муҳим соҳаларига минимал травма билан ўсмани тўлиқ резекция қилиш самарадорлигини оширди, бу нафақат жарроҳлик аралашув самарадорлигини , балки жарроҳлик сифатини ҳам яхшилайди. Хулоса: Ишлаб чиқилган даволаш ва диагностика алгоритмлари узоқ муддатли реабилитация харажатларини камайтириш, жарроҳлик амалиёти давомийлигини қисқартириш ва касалхонада ўтказиладиган кунлар сонини камайтириш имконини берди .
тўртинчи илмий янгилик : нейровизуализация маълумотларига асосланган ҳолда бош мия ўсмалари бўйича жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари ва табақалаштирилган ёндашувлар, шунингдек, ўсманинг жойлашуви, ўлчами, ҳажми, ўсиш хусусияти ва функсионал жиҳатдан муҳим соҳаларга кириб бориш даражасини ҳисобга олувчи даволаш ва диагностика алгоритмлари ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг аҳамияти : П-53 ва Ки-67 маркерларининг ахборотлилиги таҳлили бизга миянинг хавфли глиомалари билан оғриган беморларнинг аксариятида п53 ва Ки-67 маркерлари борлигини аниқлаш имконини берди. п53 ва Ки-67 маркерларининг ижобий ифодаланиши миянинг хавфли глиомалари билан оғриган беморларнинг омон қолиш даражасига сезиларли даражада салбий таъсир кўрсатиши аниқланди. Ки-67 нинг юқори пролиферативе фаоллиги билан беморларнинг омон қолиш даражаси сезиларли даражада пасаяди (п < 0,01), п53 ни аниқлаш ва касалликнинг ноқулай кечиши ўртасида ижобий корреляция кузатилади. Иммуноҳистокимёвий усуллардан фойдаланган ҳолда ўтказган тадқиқотимиз натижаси операциядан кейинги омон қолишнинг 27 ойга ошиши бўлди. Иммуноҳистокимёвий тадқиқотлар миянинг хавфли ўсмалари билан оғриган беморларда кенг қўлланилиши мумкин, бу эса қизиқиш уйғотадиган деярли барча мия тузилмаларини батафсил патоморфологик таҳлил қилиш имкониятини беради. Илмий инновацияларни амалиётга жорий этиш: амалга оширилди Самарқанд Давлат Тиббиёт Университетининг кўп тармоқли клиникасининг клиник амалиёти, 2025-йил 2- сентябр, 137-сон; Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмиямалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали, 2025-йил 18-июл, 56-сон; Жиззах вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, 2025-йил 19-сентябр, 47-сон. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: Пролифератив фаолликнинг ошиши билан тавсифланган глиомали беморлар (Ки-67 ≤ 20%) ўсма резекциясининг максимал радикаллиги билан жарроҳлик даволашга дучор бўладилар. Ушбу ёндашув ҳаёт сифатини яхшилашга, беморларни тезроқ сафарбар қилишга ва операциядан кейинги асоратлар хавфини камайтиришга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагича: у беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашдан иборат бўлиб, бу узоқ муддатли реабилитация билан боғлиқ харажатларни, шунингдек, асоратларни қўшимча стационар ва амбулатория шароитида даволаш билан боғлиқ харажатларни камайтиришга ёрдам беради. Хулоса : мураккаб диагностика ва даволаш усулларидан фойдаланиш даволаш натижаларини яхшилайди ва ўлим даражасини ва умр кўриш давомийлигини 3,5±0,14 га камайтиради;
бешинчи илмий янгилик . бош миянинг хавфли ўсмаларини ташхислаш ва даволашда Ки-67 ва п53 иммуноҳистокимёвий маркерларининг ўрни ва аҳамияти аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: Иммуноҳистокимёвий таҳлиллар глиома субтипларининг патоморфологик диагностикаси ва уларнинг гистобиологик хусусиятларининг аниқлигини оширади . Ушбу маълумотлар мия ўсмаларини биргаликда даволашдан кейин беморларнинг узоқ муддатли омон қолишини башорат қилиш учун жуда муҳимдир. Илмий инновацияларни амалиётга жорий этиш : Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кўп тармоқли клиникаси; 2025-йил 2-сентябр, 137-сон; Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали, 2025-йил 18-июл, 56- сон; Жиззах вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, 2025-йил 19-сентябр, 47-сон. Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги : Илмий тадқиқотлар замонавий диагностика ва далилларга асосланган ёрдамчи терапия ёрдамида миянинг хавфли ўсмалари билан оғриган беморларни ташхислаш ва даволашни оптималлаштиришга қаратилган бўлиб , бу клиник натижаларни яхшилашга ва ўлимни камайтиришга олиб келади. Илмий инновацияларнинг иқтисодий самарадорлиги Натижа қуйидагича : глиал бош мия ўсмалари билан оғриган беморларни иммуноҳистокимёвий текширишни соддалаштириш эрта ташхис қўйишга ва даволаш тактикасига ўз вақтида дифференциал ёндашувга олиб келди, бу эса даволаш натижаларини ва ҳаёт сифатини яхшилашга, шунингдек, стационар даволаниш давомийлигини ҳар бир бемор учун 2 100 000 сўмга қисқартиришга ёрдам берди. Хулоса: Глиал мия ўсмалари билан оғриган беморларни иммуноҳистокимёвий текширишни тизимлаштириш патологик жараённи эрта аниқлаш ва дифференциал даволаш тактикасини ўз вақтида қўллаш имконини берди. Натижада клиник натижалар ва ҳаёт сифатининг яхшиланиши, шунингдек, стационар даволаниш давомийлигининг қисқариши қайд этилди, бу эса ҳар бир бемор учун 2 100 000 сўм харажатларни камайтиришни таъминлади .
олтинчи илмий янгилик: патоморфологик ва иммуноҳистокимёвий маълумотлар, шунингдек, ишлаб чиқилган БОИ шкаласига асосланган прогноз мезонлари ҳисобга олинган ҳолда, бош мия ўсмалари бўлган беморларни даволашнинг иккинчи босқичи стратегияси оптималлаштирилган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: патологик жараённинг оғирлиги, беморнинг неврологик ҳолати , ушбу маркерлар, операциянинг радикаллиги ва таклиф қилинган баллар шкаласи каби мезонларни ҳисобга олиш бизга саратон касаллигининг ривожланиш    хавфини башорат қилувчи омилларни баҳолаш имконини беради , бу бизга ушбу тоифадаги беморлар учун даволаш тактикасини оптималлаштириш имконини берди. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Самарқанд давлат тиббиёт университетининг кўп тармоқли клиникаси, 2025-йил 2-сентябр, 137-сон; Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали, 2025- йил 18-июл, 56-сон; Жиззах вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази, 2025-йил 19- сентябр, 47-сон. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги : Ўртача прогностиc аниқлиги 75% гача бўлган балл шкаласи оптимал жарроҳлик аралашув тактикасини янада хабардор танлаш имконини беради. Ушбу шкаладан фойдаланиш беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш динамикасини, шунингдек, неврологик дефицит регрессияси частотасининг ошишини янада об'ектив баҳолашга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагича: Ўз вақтида ташхис қўйиш ва давом этаётган ўсишнинг прогнози беморларни бошқаришнинг кейинг тактикасини таклиф қилади, бу эса реабилитация чоралари ва дори-дармонлар билан таъминлаш учун молиявий харажатларни камайтиради. ва ижобий иқтисодий таъсир кўрсатди. Хулоса: Беморларнинг тадқиқот гуруҳида 0-24 ойлик бутун кузатув даври учун умумий даволаш натижаси назорат гуруҳига қараганда тахминан 1,5 баравар яхши бўлди; бу фарқлар ҳам статистик жиҳатдан аҳамиятли. Бу ушбу илмий янгиликнинг юқори ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди.