Рузметов Бахтияр Абдирахимовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диабетик панжа синдроми бўлган беморларда оёқлар кичик ва юқори ампутацияларини ҳаёт сифатига таъсири», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tib3911.
Илмий раҳбар: Матмуротов Қувондиқ Жуманиёзович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.07.
Расмий оппонентлар: Назаров Шохин Кувватович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Тожикистон Республикаси); Бабажанов Ахмаджан Султанбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: юқори ва кичик ампутацияларнинг оптимал усулларини танлаш орқали оёқлар диабетик гангренаси ривожланган беморларда ҳаёт сифатини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
қандли диабет фонида ривожланган критик ишемия натижасида оёқлар ампутацияси бажарилган беморларда чўлтоқни эрта протезлашнинг амалиётдан кейинги яқин ва узоқ даврларда ҳаёт сифатини психологик ва функционал мезонларига бевосита таъсири исботланган;
диабетик панжа синдроми жарроҳлик асоратлари ривожланган беморларда бажарилган ампутациялар турли хил вариантларида ҳаёт сифати мезонларига таъсир қилиши ва шунингдек оёқлар критик ишемиясида амалий жиҳатдан ёши катта ва кекса беморларда протезлаш мумкин бўлган энг мукаммал усуллари аниқланган;
қандли диабетда ривожланган оёқлар критик ишемия натижасида панжа дистал зарарланишлари бўлган беморларда яқин ва узоқ даврларда харакатланиш давомида биомеханика ўзгаришларни профилактикаси нуқтаи назаридан оёқ панжаси дистал қисми ампутацияси янги жарроҳлик усули ишлаб чиқилган;
диабетик панжа синдроми фонида критик ишемияси ривожланган беморларда бажариладиган оёқ панжаси кичик ва оёқлар юқори ампутацияларида яратилган чўлтоқнинг мобиллик даражаси ва ҳаёти сифатига таъсирига кўра жарроҳлик даволаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Диабетик панжа синдроми бўлган беморларда оёқлар кичик ва юқори ампутацияларини ҳаёт сифатига таъсири бўйича олинган илмий натижалар:
биринчи илмий янгилик: қандли диабет фонида ривожланган критик ишемия натижасида оёқлар ампутацияси бажарилган беморларда чўлтоқни эрта протезлашнинг амалиётдан кейинги яқин ва узоқ даврларда ҳаёт сифатини психологик ва функционал мезонларига бевосита таъсири исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 22 майдаги 05-23/28-t-сон билан тасдиқланган «Ампутация голени при критической ишемии нижних конечностей» ва 2023 йил 22 майдаги 05-23/50-t-сон билан тасдиқланган «Реконструктивные операции при синдроме диабетической стопы» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникаси томонидан 2023 йил 11 августдаги 87-сон, Хоразм вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2023 йил 7 августдаги №122-I сон ҳамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 23 сентябрдаги 3361-7-107-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қандли диабет фонида оёқларни йўқотиш таҳдидига эга критик ишемия бўлган беморларда жарроҳлик амалиётидан кейинги даврнинг узоқ муддатларида ҳаёт сифатига таъсирини ҳисобга олган ҳолда, панжада кичик ампутацияларни амалга оширишда мос бўлган жарроҳлик тактикаси аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: критик ишемия бўлган беморларда жарроҳлик амалиёти аралашуви доирасида беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 8-10 кун учун 1941420 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 945200 сўм сарфланади. Панжада кичик ампутацияларни амалга оширишда стационар даволаниш 2 кунга қисқариб, иқтисодий кўрсаткич 941500 сўмни ташкил этади (бир нафар бемор учун). Хулоса: оёқ панжасида бажариладиган кичик ва тизза бўғимидан юқори ампутацияларнинг стандарт тарзда амалга оширилиши оёқларида критик ишемия ривожланган беморлар ҳаёти сифатини мос равишда 15,7 ва 21,3% га сезиларли даражада пасайтиради (p≥0,005, t=32,73, df=12,06). Болдир соҳасидан анъанавий жарроҳлик тактикаси билан ампутациялар бажарилган беморлар узоқ муддатли кузатувида операциядан кейинги чўлтоқ соҳасида трофик ўзгаришлар пайдо бўлиши эҳтимоллиги юқори бўлиши билан ажралиб туради (р≥0,001, t=21,48, df=9,51);
иккинчи илмий янгилик: диабетик панжа синдроми жарроҳлик асоратлари ривожланган беморларда бажарилган ампутациялар турли хил вариантларида ҳаёт сифати мезонларига таъсир қилиши ва шунингдек оёқлар критик ишемиясида амалий жиҳатдан ёши катта ва кекса беморларда протезлаш мумкин бўлган энг мукаммал усуллари аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 22 майдаги 05-23/28-t-сон билан тасдиқланган «Ампутация голени при критической ишемии нижних конечностей» ва 2023 йил 22 майдаги 05-23/50-t-сон билан тасдиқланган «Реконструктивные операции при синдроме диабетической стопы» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникаси томонидан 2023 йил 11 августдаги 87-сон, Хоразм вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2023 йил 7 августдаги №122-I сон ҳамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 23 сентябрдаги 3361-7-107-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қандли диабетда оёқларни йўқотиш таҳдидига эга критик ишемия бўлган беморларда панжада кичик операцияларни ва юқори ампутацияларни амалга оширишда адекват жарроҳлик усулини танлаш ушбу патология бўлган беморларнинг ҳаёт сифатига таъсир қилишини ҳисобга олган ҳолда, психологик чекловларни сезиларли даражада камайтириши исботланган. Иқтисодий самарадорлиги: критик ишемия бўлган беморларда панжада кичик операциялардан фойдаланиш натижасида ижобий натижалар 2 баробар кўп ҳолатда кузатилганлигини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 4355000 сўмни ташкил этади. Хулоса: беморларни жарроҳлик даволаш ва амалга оширилган оёқ ампутацияси натижаларини таҳлили шуни кўрсатдики, оёқда мобил чўлтоқни яратиш, бажарилган жарроҳлик амалиётидан кейинги узоқ муддатларда турли хил протезлардан фойдаланиш нуқтаи назаридан асосий кўрсаткич бўлиб ҳисобланади. Амалиётдан кейинги узоқ муддатларда оёқлар ампутацияси самарадорлигини баҳолашнинг мукаммал мезонлари беморларни ижтимоий ҳаётдаги ролини белгилайдиган соғлиқнинг жисмоний ва психологик элементлари ҳисобланади;
учинчи илмий янгилик: қандли диабетда ривожланган оёқлар критик ишемия натижасида панжа дистал зарарланишлари бўлган беморларда яқин ва узоқ даврларда харакатланиш давомида биомеханика ўзгаришларни профилактикаси нуқтаи назаридан оёқ панжаси дистал қисми ампутацияси янги жарроҳлик усули ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 22 майдаги 05-23/28-t-сон билан тасдиқланган «Ампутация голени при критической ишемии нижних конечностей» ва 2023 йил 22 майдаги 05-23/50-t-сон билан тасдиқланган «Реконструктивные операции при синдроме диабетической стопы» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникаси томонидан 2023 йил 11 августдаги 87-сон, Хоразм вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2023 йил 7 августдаги №122-I сон ҳамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 23 сентябрдаги 3361-7-107-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: оёқларнинг юқори ампутацияси ва панжада кичик ампутацияси ўтказилган беморларда реабилитация тадбирлари натижаларини баҳолашнинг комплекс тизими ишлаб чиқилган бўлиб, у реабилитациянинг эришилган даражасини ва унинг динамикасини баҳолаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: оёқ панжасининг дистал қисмини ампутация қилишнинг янги жарроҳлик усули асосида операциядан кейинги даврда одатда умумий ўртача 2441300 сўм сарфланади. Хулоса: оёқ панжаси дистал гангреналарида ампутациянинг энг самарали усули Горанжо бўйича модифицирланган ампутация усули бўлиб хисобланади ва беморлар ҳаёт сифатини 11,5% га ошишига олиб келади (p=0,001  t=13,022). Болдир соҳасидан ампутация бажарилган беморларни эрта протезлаш (50-60 кун ичида) уларнинг жисмоний ҳолатини 9,5% га яхшилайди (p=0,005  t=15,241). Тизза бўғимидан юқорида амалга оширилган ампутацияларида 58,9% (p=0,001  t=12,73) ҳолларда Гритти-Шимановски усули бўйича тизза қопқоғининг сақлаб қолиниши ҳаёт сифати барча кўрсаткичларининг яхшиланишига олиб келади (таққослаш гуруҳида – 15,2%);
тўртинчи илмий янгилик: диабетик панжа синдроми фонида критик ишемияси ривожланган беморларда бажариладиган оёқ панжаси кичик ва оёқлар юқори ампутацияларида яратилган чўлтоқнинг мобиллик даражаси ва ҳаёти сифатига таъсирига кўра жарроҳлик даволаш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2023 йил 22 майдаги 05-23/28-t-сон билан тасдиқланган «Ампутация голени при критической ишемии нижних конечностей» ва 2023 йил 22 майдаги 05-23/50-t-сон билан тасдиқланган «Реконструктивные операции при синдроме диабетической стопы» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент тиббиёт академияси кўп тармоқли клиникаси томонидан 2023 йил 11 августдаги 87-сон, Хоразм вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2023 йил 7 августдаги №122-I сон ҳамда Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 23 сентябрдаги 3361-7-107-TB/2024-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: оёқларнинг диабетик гангренаси бўлган беморларда оёқлар кичик ва юқори ампутацияларини амалга оширишда жарроҳлик стратегияси алгоритми ишлаб чиқилди. Иқтисодий самарадорлиги: реабилитация муддатларининг қисқариши туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 3356400 сўм сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 25% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: оёқ панжаси ампутацияларида узоқ муддатларда жарроҳлик йўли билан даволашнинг такомиллаштирилган алгоритми ёрдамида такрорий жарроҳлик амалиётлар частотаси 84,6 дан 60,0% гача (p=0,005 t=17,133) камайди, болдир ампутацияси бажарилган беморларда ҳаёт сифати 24,2%га яхшиланиши кузатилди (мос равишда таққослаш гуруҳида - 42,8, асосий гуруҳда - 67,0%) (p=0,001 t=19,25). Асосий гуруҳ беморларида тизза бўғими юқори соҳасидан бажарилган ампутациялардан кейинги даврда протезлардан фойдаланиш частотаси - 9,5% га тенг бўлди (p=0,001  t=10,12) ва бу ўз навбатида таққослаш гуруҳида 0 га тенг бўлди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish