Парпиева Одинахон Рахмановнанинг
фалсафа доктори (PhD)диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялашни илмий асослаш», 14.00.07 – Гигиена (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Tib2709.
Илмий раҳбар: Норматова Шахноза Анваровна, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Эрматов Низом Жумакулович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Кайнарбаева Майгуль Сейдуллаевна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялаш орқали зарарли маҳсулотлар истеъмолини камайтириб, сифатли, фойдали ва антиоксидант маҳсулотлар истеъмоли ёрдамида беморларни тўлиқ соғайиб кетишига замин яратиш ҳамда кўкрак бези саратонининг алиментар профилактикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Фарғона вилоятидаги аёллар орасида кўкрак бези саратони билан касалланиш кўрсаткичлари ва мурожаатлар тузилмаси ҳамда касалланиш даражаси ва ёш гуруҳлари, саломатлик ҳолати ва турмуш тарзи каби хавф омиллари ўртасида аҳамиятли боғлиқлик аниқланган;
клиник-эпидемиологик тадқиқот натижалари асосида кўкрак бези саратони ривожланишига таъсир этувчи асосий хавф омилларининг (кеч фарзандли бўлиш, кўкрак билан озиқлантириш давомийлиги, сунъий аборт, сурункали стресс, турмуш тарзи ва нотўғри овқатланиш) мустақил ва кумулятив таъсири исботланган;
кўкрак бези саратонининг ривожланишида, даволаш ва реабилитация жараёнларида алиментар компонентнинг патогенетик аҳамияти асосланиб, баъзи озиқ-овқат маҳсулотларини мақсадли истеъмол қилиш кимётерапиянинг ножўя таъсирларини камайтириши, реабилитация даврида тўқималар тикланишини жадаллаштириши, организм реактивлиги ва иммунитетни мустаҳкамлаши исботланган;
бемор аёлларнинг фактик овқатланишини мавсумий (қиш-баҳор ва ёз-куз) баҳолаш асосида, кўкрак бези саратони ривожланишига таъсир қилувчи асосий озуқа моддаларининг номутаносиблигини бартараф этиш учун антиоксидантларга бой парҳез овқатланиш тартиби ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялашни илмий асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Фарғона вилоятидаги аёллар орасида кўкрак бези саратони билан касалланиш кўрсаткичлари ва мурожаатлар тузилмаси ҳамда касалланиш даражаси ва ёш гуруҳлари, саломатлик ҳолати ва турмуш тарзи каби хавф омиллари ўртасида аҳамиятли боғлиқлик аниқланганлиги бўйича таклифлар Central Asian Medical University халқаро тиббиёт университети Эксперт кенгаши томонидан 12.03.2025 йилда 01/u-t-08-сон билан тасдиқланган “Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялар” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилиган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 20.07.2025 йилдаги 128-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали бўйича 24.11.2025 йилдаги 22-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қўқон филиали бўйича 15.12.2025 йилдаги 82-сон ҳамда Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.12.2025 йилдаги 6584-11-169-TB/2025-сон буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 16-февралдаги 03/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тавсия этилган пархез овқатланиш тартибини қўлланилиши даволашнинг токсиклигини камайтириши ва тикланиш жараёнларининг яхшиланиши орқали кўкрак бези саратони билан оғриган беморларнинг умр кўриш давомийлиги ошириш, тезлаштирилган реабилитация, асоратларни камайтириш ва функционал фаолликни тиклаш орқали ногиронлик даражаси пасайтириш, беморларнинг соғлом овқатланиш тамойиллари ва қайталанишнинг олдини олиш бўйича хабардорлиги ва билимларини ошириш натижасида беморларда ўз соғлиғига масъулиятли муносабатни ривожлантиришга ёрдам берши билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: 1 нафар бемор учун касалхонада ётиш ва даволаниш харажатлари ўртача 30 млн. сўмни ташкил этса, беморлар учун ишлаб чиқилган пархез овқатланиш тартиби қўлланилганда 19,5 млн. сўмни ташкил этди. 1 нафар бемор учун иқтисодий самарадорлик 10,5 млн. сўмни ташкил этди. 70 нафар бемор учун касалхонада ётиш кунлари қисқаришидан 735 млн. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади. 1 нафар бемор учун асоратлар камайишидан 1,2 млн. сўм, 50 нафар бемор учун 60 млн. сўм (50 нафар беморда асоратлар кузатилмади) иқтисодий фойда кўрилади. Қайталанишнинг камайишидан 1 нафар бемор учун 45 млн. сўм маблағ тежалса, 4 нафар бемор учун 180 млн. сўм маблағ тежалади. 1 нафар беморнинг иқтисодий ҳаётий йўқотиши: 150-250 млн. сўм, ўртача – 200 млн. сўм. Ўлим даражасининг камайишидан (назорат гуруҳида 16 та ўлим, тадқиқот гуруҳида 2 та ўлим кузатилди) 2,8 млрд. сўм. Умумий ҳисобда бир йилда 3,8 млрд. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади;
иккинчи илмий янгилик: клиник-эпидемиологик тадқиқот натижалари асосида кўкрак бези саратони ривожланишига таъсир этувчи асосий хавф омилларининг (кеч фарзандли бўлиш, кўкрак билан озиқлантириш давомийлиги, сунъий аборт, сурункали стресс, турмуш тарзи ва нотўғри овқатланиш) мустақил ва кумулятив таъсири исботланганлиги бўйича таклифлар Central Asian Medical University халқаро тиббиёт университети Эксперт кенгаши томонидан 12.03.2025 йилда 01/u-t-08-сон билан тасдиқланган “Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялар” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилиган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 20.07.2025 йилдаги 128-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали бўйича 24.11.2025 йилдаги 22-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қўқон филиали бўйича 15.12.2025 йилдаги 82-сон ҳамда Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.12.2025 йилдаги 6584-11-169-TB/2025-сон буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 16-февралдаги 03/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тавсия этилган пархез овқатланиш тартибини қўлланилиши даволашнинг токсиклигини камайтириши ва тикланиш жараёнларининг яхшиланиши орқали кўкрак бези саратони билан оғриган беморларнинг умр кўриш давомийлиги ошириш, тезлаштирилган реабилитация, асоратларни камайтириш ва функционал фаолликни тиклаш орқали ногиронлик даражаси пасайтириш, беморларнинг соғлом овқатланиш тамойиллари ва қайталанишнинг олдини олиш бўйича хабардорлиги ва билимларини ошириш натижасида беморларда ўз соғлиғига масъулиятли муносабатни ривожлантиришга ёрдам берши билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: 1 нафар бемор учун касалхонада ётиш ва даволаниш харажатлари ўртача 30 млн. сўмни ташкил этса, беморлар учун ишлаб чиқилган пархез овқатланиш тартиби қўлланилганда 19,5 млн. сўмни ташкил этди. 1 нафар бемор учун иқтисодий самарадорлик 10,5 млн. сўмни ташкил этди. 70 нафар бемор учун касалхонада ётиш кунлари қисқаришидан 735 млн. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади. 1 нафар бемор учун асоратлар камайишидан 1,2 млн. сўм, 50 нафар бемор учун 60 млн. сўм (50 нафар беморда асоратлар кузатилмади) иқтисодий фойда кўрилади. Қайталанишнинг камайишидан 1 нафар бемор учун 45 млн. сўм маблағ тежалса, 4 нафар бемор учун 180 млн. сўм маблағ тежалади. 1 нафар беморнинг иқтисодий ҳаётий йўқотиши: 150-250 млн. сўм, ўртача – 200 млн. сўм. Ўлим даражасининг камайишидан (назорат гуруҳида 16 та ўлим, тадқиқот гуруҳида 2 та ўлим кузатилди) 2,8 млрд. сўм. Умумий ҳисобда бир йилда 3,8 млрд. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади;
учинчи илмий янгилик: кўкрак бези саратонининг ривожланишида, даволаш ва реабилитация жараёнларида алиментар компонентнинг патогенетик аҳамияти асосланиб, баъзи озиқ-овқат маҳсулотларини мақсадли истеъмол қилиш кимётерапиянинг ножўя таъсирларини камайтириши, реабилитация даврида тўқималар тикланишини жадаллаштириши, организм реактивлиги ва иммунитетни мустаҳкамлаши исботланганлиги бўйича таклифлар Central Asian Medical University халқаро тиббиёт университети Эксперт кенгаши томонидан 12.03.2025 йилда 01/u-t-08-сон билан тасдиқланган “Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялар” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилиган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 20.07.2025 йилдаги 128-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали бўйича 24.11.2025 йилдаги 22-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қўқон филиали бўйича 15.12.2025 йилдаги 82-сон ҳамда Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.12.2025 йилдаги 6584-11-169-TB/2025-сон буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 16-февралдаги 03/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тавсия этилган пархез овқатланиш тартибини қўлланилиши даволашнинг токсиклигини камайтириши ва тикланиш жараёнларининг яхшиланиши орқали кўкрак бези саратони билан оғриган беморларнинг умр кўриш давомийлиги ошириш, тезлаштирилган реабилитация, асоратларни камайтириш ва функционал фаолликни тиклаш орқали ногиронлик даражаси пасайтириш, беморларнинг соғлом овқатланиш тамойиллари ва қайталанишнинг олдини олиш бўйича хабардорлиги ва билимларини ошириш натижасида беморларда ўз соғлиғига масъулиятли муносабатни ривожлантиришга ёрдам берши билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: 1 нафар бемор учун касалхонада ётиш ва даволаниш харажатлари ўртача 30 млн. сўмни ташкил этса, беморлар учун ишлаб чиқилган пархез овқатланиш тартиби қўлланилганда 19,5 млн. сўмни ташкил этди. 1 нафар бемор учун иқтисодий самарадорлик 10,5 млн. сўмни ташкил этди. 70 нафар бемор учун касалхонада ётиш кунлари қисқаришидан 735 млн. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади. 1 нафар бемор учун асоратлар камайишидан 1,2 млн. сўм, 50 нафар бемор учун 60 млн. сўм (50 нафар беморда асоратлар кузатилмади) иқтисодий фойда кўрилади. Қайталанишнинг камайишидан 1 нафар бемор учун 45 млн. сўм маблағ тежалса, 4 нафар бемор учун 180 млн. сўм маблағ тежалади. 1 нафар беморнинг иқтисодий ҳаётий йўқотиши: 150-250 млн. сўм, ўртача – 200 млн. сўм. Ўлим даражасининг камайишидан (назорат гуруҳида 16 та ўлим, тадқиқот гуруҳида 2 та ўлим кузатилди) 2,8 млрд. сўм. Умумий ҳисобда бир йилда 3,8 млрд. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади;
тўртинчи илмий янгилик: бемор аёлларнинг фактик овқатланишини мавсумий (қиш-баҳор ва ёз-куз) баҳолаш асосида, кўкрак бези саратони ривожланишига таъсир қилувчи асосий озуқа моддаларининг номутаносиблигини бартараф этиш учун антиоксидантларга бой парҳез овқатланиш тартиби ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Central Asian Medical University халқаро тиббиёт университети Эксперт кенгаши томонидан 12.03.2025 йилда 01/u-t-08-сон билан тасдиқланган “Кўкрак бези саратони билан касалланган аёллар овқатланишини коррекциялар” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилиган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 20.07.2025 йилдаги 128-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиали бўйича 24.11.2025 йилдаги 22-сон, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қўқон филиали бўйича 15.12.2025 йилдаги 82-сон ҳамда Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 16.12.2025 йилдаги 6584-11-169-TB/2025-сон буйруқлари билан амалиётига жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 16-февралдаги 03/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тавсия этилган пархез овқатланиш тартибини қўлланилиши даволашнинг токсиклигини камайтириши ва тикланиш жараёнларининг яхшиланиши орқали кўкрак бези саратони билан оғриган беморларнинг умр кўриш давомийлиги ошириш, тезлаштирилган реабилитация, асоратларни камайтириш ва функционал фаолликни тиклаш орқали ногиронлик даражаси пасайтириш, беморларнинг соғлом овқатланиш тамойиллари ва қайталанишнинг олдини олиш бўйича хабардорлиги ва билимларини ошириш натижасида беморларда ўз соғлиғига масъулиятли муносабатни ривожлантиришга ёрдам берши билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: 1 нафар бемор учун касалхонада ётиш ва даволаниш харажатлари ўртача 30 млн. сўмни ташкил этса, беморлар учун ишлаб чиқилган пархез овқатланиш тартиби қўлланилганда 19,5 млн. сўмни ташкил этди. 1 нафар бемор учун иқтисодий самарадорлик 10,5 млн. сўмни ташкил этди. 70 нафар бемор учун касалхонада ётиш кунлари қисқаришидан 735 млн. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади. 1 нафар бемор учун асоратлар камайишидан 1,2 млн. сўм, 50 нафар бемор учун 60 млн. сўм (50 нафар беморда асоратлар кузатилмади) иқтисодий фойда кўрилади. Қайталанишнинг камайишидан 1 нафар бемор учун 45 млн. сўм маблағ тежалса, 4 нафар бемор учун 180 млн. сўм маблағ тежалади. 1 нафар беморнинг иқтисодий ҳаётий йўқотиши: 150-250 млн. сўм, ўртача – 200 млн. сўм. Ўлим даражасининг камайишидан (назорат гуруҳида 16 та ўлим, тадқиқот гуруҳида 2 та ўлим кузатилди) 2,8 млрд. сўм. Умумий ҳисобда бир йилда 3,8 млрд. сўм иқтисодий самарадорликка эришилади.