Юлдашева Мадина Олимҳон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ишемик инсультнинг эрта тикланиш давридаги беморларда нутқ бузилишларининг клиник хусусиятлари, диагностикаси ва реабилитацияси», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Tib5964.
Илмий раҳбар: Назарова Жанна Авзаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.11.01.
Расмий оппонентлар: Ғафуров Бахтияр Ғафурович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Заваденко Николай Николаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия).
Етакчи ташкилот номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш давридаги беморларда клиник-диагностик тадқиқотлар натижалари асосида афазияларнинг турлари ва оғирлик даражасини ўрганиш ҳамда нутқ реабилитациясига персоналлаштирилган ёндашувни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш даврида эфферент, амнестик ва динамик афазиялари бўлган беморларнинг клиник-неврологик, нейропсихологик ва лаборатор-инструментал хусусиятларига комплекс баҳо берилиши асосланган;
ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш давридаги беморларда афазияларнинг турли хиллари тузилмаси белгиланган ва учраш частотаси аниқланган;
ярим шар ишемик инсультини бошдан кечирган беморларда афазияларнинг турли типлари шаклланишига таъсир қилувчи хавф омиллари аниқланган;
ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш даврида афазиялари бўлган беморлар нутқ реабилитациясининг комплекс персоналлаштирилган амалий хулқ-атвор таҳлили методикаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ишемик инсультнинг эрта тикланиш давридаги беморларда нутқ бузилишларининг клиник хусусиятлари, диагностикаси ва реабилитациясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш даврида эфферент, амнестик ва динамик афазиялари бўлган беморларнинг клиник-неврологик, нейропсихологик ва лаборатор-инструментал хусусиятларига комплекс баҳо берилиши асосланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази эксперт комиссиясининг 2026 йил 28 январдаги 182-сон хулосаси билан тасдиқланган ҳамда илмий инновацияларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича 2026 йил 30 январда Соғлиқни сақлаш вазирлигига юборилган 245 ва 246-сон хатлар асосида амалиётга жорий этиш учун тавсия этилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳридаги M-clinic КТМда 2026 йил 30 январдаги 10-П/1/2026-сон буйруқ ҳамда Тошкент шаҳри 5-сон шаҳар клиник шифохонасида 2026 йил 2 февралдаги 83-сон буйруққа мувофиқ амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: ишемик инсультнинг эрта тикланиш даврида афазияларни комплекс диагностика қилиш функционал натижани яхшилаш, реабилитация муддатларини қисқартириш ва беморларнинг ижтимоий дезадаптациясини камайтиришни таъминлайди, бу эса унинг юқори ижтимоий аҳамиятини тасдиқлайди. Иқтисодий самарадорлик: афазияларни комплекс диагностика қилишни жорий этиш клиник самаранинг статистик жиҳатдан аҳамиятли равишда 37,1 фоизга ошишини таъминлайди ва автоном нутқ шаклланишини тезлаштиради. Хулоса: ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш даврида афазияларнинг турли типлари бўлган беморларни комплекс кўп даражали тавсифлаш нутқ бузилишларининг клиник-патогенетик механизмларини аниқлаштириш, уларнинг дифференцияланган тузилмасини асослаш ва нейрореабилитациянинг персоналлаштирилган дастурларини ишлаб чиқиш учун далилларга асосланган замин яратиш имконини берди;
иккинчи илмий янгилик: ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш давридаги беморларда афазияларнинг турли хиллари тузилмаси белгиланган ва учраш частотаси аниқланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази эксперт комиссиясининг 2026 йил 28 январдаги 182-сон хулосаси билан тасдиқланган ҳамда илмий инновацияларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича 2026 йил 30 январда Соғлиқни сақлаш вазирлигига юборилган 245 ва 246-сон хатлар асосида амалиётга жорий этиш учун тавсия этилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳридаги M-clinic КТМда 2026 йил 30 январдаги 10-П/1/2026-сон буйруқ ҳамда Тошкент шаҳри 5-сон шаҳар клиник шифохонасида 2026 йил 2 февралдаги 83-сон буйруққа мувофиқ амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: ишемик инсультнинг эрта тикланиш давридаги беморларда афазияларнинг турли хиллари учраш частотасини баҳолаш уларнинг диагностикасини яхшилаш, нутқ бузилишларини эрта аниқлаш, тегишли реабилитация тадбирларини тавсия этиш ва беморларнинг соғайиш эҳтимоли юқори бўлган тикланиш даврини мақбуллаштиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлик: ишемик инсультнинг эрта тикланиш давридаги беморларда афазияларнинг турли хиллари учраш частотасини баҳолаш реанимация ва неврология бўлимларида чўзилган диагностика билан боғлиқ харажатларни камайтириш имконини берди; Barthel шкаласи бўйича 1 қўшимча балл учун 350400 сўм иқтисодий самарадорликка эришилди, бу эса ABA-терапияни жорий этишнинг иқтисодий мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: ишемик инсультнинг эрта тикланиш давридаги беморларда афазияларнинг турли хиллари учраш частотаси баҳоланди, бу эса нутқ бузилишларини эрта аниқлаш, беморларни клиник гуруҳларга ажратиш ва индивидуал реабилитация дастурларини танлаш имконини берди;
учинчи илмий янгилик: ярим шар ишемик инсультини бошдан кечирган беморларда афазияларнинг турли типлари шаклланишига таъсир қилувчи хавф омиллари аниқланганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази эксперт комиссиясининг 2026 йил 28 январдаги 182-сон хулосаси билан тасдиқланган ҳамда илмий инновацияларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича 2026 йил 30 январда Соғлиқни сақлаш вазирлигига юборилган 245 ва 246-сон хатлар асосида амалиётга жорий этиш учун тавсия этилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳридаги M-clinic КТМда 2026 йил 30 январдаги 10-П/1/2026-сон буйруқ ҳамда Тошкент шаҳри 5-сон шаҳар клиник шифохонасида 2026 йил 2 февралдаги 83-сон буйруққа мувофиқ амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: ишемик инсультни бошдан кечирган беморларда афазияларнинг турли хиллари шаклланишига таъсир кучи аввалдан маълум бўлган хавф омиллари мавжудлигини аниқлаш афазиянинг у ёки бу турини мақсадли ва эртароқ муддатларда диагностика қилиш, беморларнинг нутқий, когнитив ва функционал ҳолатини баҳолаш ҳамда реабилитация жараёнини эрта бошлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: ишемик инсультни бошдан кечирган беморларда афазияларнинг турли хиллари шаклланишига таъсир кучи аввалдан маълум бўлган хавф омиллари мавжудлигини аниқлаш анъанавий симптоматик диагностикага нисбатан самаралироқ бўлиб, диагностик жараённи оптималлаштириш ва Barthel шкаласи бўйича 1 қўшимча балл учун 350400 сўмни тежаш имконини берди, бу эса 1 нафар беморга ABA-терапияни жорий этишнинг иқтисодий мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: ишемик инсультни бошдан кечирган беморларда афазияларнинг турли хиллари шаклланишига таъсир қилувчи хавф омилларини аниқлаш афазиянинг у ёки бу турини мақсадли ва эртароқ муддатларда диагностика қилиш, нутқ бузилишларини прогнозлаш ва реабилитация тадбирларини индивидуаллаштириш имконини берди;
тўртинчи илмий янгилик: ярим шар ишемик инсультининг эрта тикланиш даврида афазиялари бўлган беморлар нутқ реабилитациясининг комплекс персоналлаштирилган ABA-методикаси ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази эксперт комиссиясининг 2026 йил 28 январдаги 182-сон хулосаси билан тасдиқланган ҳамда илмий инновацияларни бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича 2026 йил 30 январда Соғлиқни сақлаш вазирлигига юборилган 245 ва 246-сон хатлар асосида амалиётга жорий этиш учун тавсия этилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳридаги M-clinic КТМда 2026 йил 30 январдаги 10-П/1/2026-сон буйруқ ҳамда Тошкент шаҳри 5-сон шаҳар клиник шифохонасида 2026 йил 2 февралдаги 83-сон буйруққа мувофиқ амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: ишемик инсультнинг эрта тикланиш даврида эфферент, амнестик ва динамик афазиялари бўлган беморларни эрта реабилитация қилишнинг комплекс персоналлаштирилган методикаси ишлаб чиқилган бўлиб, бу беморларнинг нутқий фаоллиги, психологик ҳолати, мулоқот имкониятлари ва ижтимоийлашувини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлик: ишемик инсультнинг эрта тикланиш даврида эфферент, амнестик ва динамик афазиялари бўлган беморларни эрта реабилитация қилишнинг ишлаб чиқилган комплекс методикаси уларнинг психологик ҳолати ва ижтимоийлашувини яхшилайди, шунингдек, Barthel шкаласи бўйича 1 қўшимча балл учун 1 нафар беморга даволаш қийматини 350400 сўмга камайтириш имконини беради, бу эса ABA-терапияни жорий этишнинг иқтисодий мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: ишемик инсультнинг эрта тикланиш даврида эфферент, амнестик ва динамик афазиялари бўлган беморларни эрта реабилитация қилишнинг комплекс ABA-методикаси нутқ функциясини тиклаш, функционал мустақилликни ошириш, когнитив фаолликни яхшилаш ва беморларнинг ижтимоий ҳаётга қайтишини тезлаштириш имконини берди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish