Шокирова Гулнозахон Кадиржановнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўпканинг сурункали обструктив касаллиги қандли диабет билан коморбидликда кечганда буйраклар дисфункциясини баҳолаш” 14.00.05 – «Ички касалликлар», 14.00.25. –“Клиник лаборатор ва функционал диагностика (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib6247.
Илмий раҳбарлар: Салохиддинов Зухриддин Салохиддинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Арипов Абдумалик Нигматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Андижон давлат тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.02.03 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Турсунов Хатам Хасанбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Усманова Шоира Равшанбековна, тиббиёт фанлари доктори, доцент
 Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўпканинг сурункали обструктив касаллиги қандли диабет билан коморбидликда кечганда буйраклар функционал ҳолати ва каналчалар зарарланиши маркерлари билан Клото оқсили орасидаги боғлиқликни ўрганишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тип қандли диабет билан кечганда Клото оқсилининг буйрак дисфункциясини аниқлашдаги ташхисий аҳамияти аниқланган;
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шаклларида ҳам Клото оқсилининг кўрсаткичлари пасайиб кетиши, лекин у  2 тип қандли диабет билан коморбидликда кечган беморларга нисбатан юқорироқ кўрсаткичларда бўлиши аниқланган;
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тип қандли диабет билан кечганда α-ўсма некроз омили, интерлейкин-6 ва Клото оқсилидаги ўзгаришлар параллел кечиши касаллик зўрайиши сурункали яллиғланиш жараёнлари билан боғлиқлиги ва бу ҳолат ўрганилган оқсил ишончли камайишига сабаб бўлиши исботланган;
ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тип қандли диабет билан кечганда ташқи нафас фаолияти (бир сонияда жадал нафас чиқариш ҳажми) билан Клото оқсилининг ўзаро боғликлик даражаси аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Тизимли қизил бўричали беморларга соғлиқни сақлашнинг бирламчи тизимида тиббий ёрдам кўрсатишни ташкил этишни такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида: 
      биринчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тип қандли диабет билан кечганда Клото оқсилининг буйрак дисфункциясини аниқлашдаги ташхисий аҳамияти аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 5.01.2026 йилдаги № 1/22-сон ва Фарғона вилояти ССБ Фарғона жамоат саломатлиги иститути кўп тармоқли клиникасининг 19.01.26 йилдаги № 27-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2026 йил 16 февральдаги 03/49-сон хулосаси). Клото оқсилини баҳолаш натижаларини амалиётга татбиқ этиш орқали сурункали ўпка обструктив касаллиги (СЎОК) бор беморларда сурункали буйрак касаллигини (СБК) аниқлашнинг янги усулини қўллаш имконияти яратилди. Бунинг сабаби, альфа Клото оқсили миқдорининг сезиларли даражада пасайиши, креатинин каби бошқа кўрсаткичлар ҳали жиддий ўзгармаганда ҳам, СБКни эрта босқичларида аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: ЎСОК билан оғриган беморларда Клот оқсилини баҳолашни жорий этиш ушбу беморларда СБКни эрта ташхислаш ва асоратларни даволаш учун маблағларни тежашга ёрдам беради. Шундай қилиб, агар терминал босқичдаги ЎСОК ва СБК билан оғриган беморга бир марталик гемодиализ сеансини ўтказиш учун амбулатор даволаниш нархи давлатга 1 марта 373 минг сўмга тушса, йилига 96 сеанс 1 бемор учун 35 миллион сўмга тушади. 
иккинчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шаклларида ҳам Клото оқсилининг кўрсаткичлари пасайиб кетиши, лекин у  2 тур қандли диабет билан коморбидликда кечган беморларга нисбатан юқорироқ кўрсаткичларда бўлиши аниқланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 5.01.2026 йилдаги № 1/22-сон ва Фарғона вилояти ССБ Фарғона жамоат саломатлиги иститути кўп тармоқли клиникасининг 19.01.26 йилдаги № 27-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлик: ЎСОК билан оғриган беморларда Клото оқсили даражасини аниқлаш билан яллиғланиш маркерларини комплекс баҳолаш асосий касалликнинг оғирлигини аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: ЎСОК билан оғриган беморлар учун касалхона ётоғининг ўртача кунлик нархи 900 000 сўмни ташкил этса, бошқа асоратлар билан у 1,5 миллион сўмни ташкил этади, бу 1,5 баравар қиммат. Шундай қилиб, ҳар бир бемор учун ўртача 10 кунлик даволаш давомийлиги билан 6 миллион сўмгача тежашга эришилди.
учунчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тур қандли диабет билан кечганда α-ўсма некроз омили, интерлейкин-6 ва Клото оқсилидаги ўзгаришлар параллел кечиши касаллик зўрайиши сурункали яллиғланиш жараёнлари билан боғлиқлиги ва бу ҳолат ўрганилган оқсил ишончли камайишига сабаб бўлиши исботланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 5.01.2026 йилдаги № 1/22-сон ва Фарғона вилояти ССБ Фарғона жамоат саломатлиги иститути кўп тармоқли клиникасининг 19.01.26 йилдаги № 27-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЎСОК билан оғриган беморларда Клото оқсилини аниқлаш билан яллиғланиш маркерларини комплекс баҳолаш асосий касалликнинг оғирлик даражасини аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: СОЎК билан оғриган беморлар учун шифохона ўринларининг ўртача кунлик нархи ўртача 900 минг сўмни ташкил этса, бошқа асоратлар мавжуд бўлганда - 1 миллион 500 минг сўмни ташкил этади, бу эса 1,5 баравар қимматроқдир. Шундай қилиб, 10 кун давомида ўртача даволанишда 1 нафар бемор учун 6 млн сўмгача маблағ тежалди.
тўртинчи илмий янгилик: ўпканинг сурункали обструктив касаллигининг турли оғирлик босқичлари ва клиник шакллари 2 тур қандли диабет билан кечганда ташқи нафас фаолияти (бир сонияда жадал нафас чиқариш ҳажми) билан Клото оқсилининг ўзаро боғликлик даражаси баҳоланганлиги Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган филиалининг 5.01.2026 йилдаги № 1/22-сон ва Фарғона вилояти ССБ Фарғона жамоат саломатлиги иститути кўп тармоқли клиникасининг 19.01.26 йилдаги № 27-сонли буйруқлари билан. амалиётига жорий этиш имконини берган. Ижтимоий самарадорлиги: Клото оқсилининг ташқи нафас олиш фаоллиги билан корреляция даражаси баҳоланган, бу диабетнинг нафас олиш йўллари ва паренхима тузилмаларига таъсири натижасида обструктив жараёнларнинг тезроқ ва кучлироқ намоён бўлишини кўрсатади. Ушбу маркерни қўллаш орқали иқтисодий самарага эришиш мумкин. Шундай қилиб, ЎСОК ва коморбид мақомга эга бўлган беморлар ўртача ҳар чоракда эмас, балки ҳар йили мониторинг қилиш имкониятига ега бўладилар, бунинг учун йилига 500 минг сўмдан ортиқ маблағ талаб этилмайди. Бемор тўғри даволанганда, ушбу маркерни баҳолаш қўлланилганлиги сабабли, маблағларни тежаш 1 бемор учун 2-3 миллион сўмга етади.