Халиқова Ойимхон Маликжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Орқа мия посттравматик зарарланишдан кейинги беморларда нейротрофик яраларни даволаш жарроҳлик тактикаси», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Tib4709.
Илмий раҳбар: Матмуродов Қувондиқ Жуманиёзович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.07.
Расмий оппонентлар: Мусашайхов Хусанбой Таджибаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент. Курбаниязов Зафаржон Бабажанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: А.В.Вишневский номидаги Миллий тиббий тадқиқот хирургия маркази (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
пластик операцияларни оптималлаштириш орқали орқа мия посттравматик зарарланишдан кейинги беморларда нейротрофик жароҳат нуқсонларини жарроҳлик йўли билан даволаш натижаларини яхшилашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
спинал беморларда жароҳат нуқсонини ёпишга қаратилган реконструктив-пластик операцияларнинг якуний натижасига танланган жарроҳлик тактикаси ва патологик ўчоқнинг тананинг анатомик соҳаларида жойлашуви бевосита таъсир қилиши аниқланган;
пластик операция усулини танлаш ётоқ ярасининг жойлашувига қараб, зарарланган қисмнинг анатомик-физиологик функциясини ҳамда атрофдаги суяк тўқимасининг ҳолатини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозимлиги исботланган;
тўқималар иннервацияси бузилган шароитда, эҳтимолий операциядан кейинги асоратлар ва касаллик рецидивининг олдини олиш учун патологик ўчоқ соҳасидаги тўқима тузилмаларининг ифодаланганлигига қараб, реконструктив-пластик операция усулини танлашнинг асосий мезонлари асосланган;
орқа мия шикастланиши фонида кенг кўламли жароҳат нуқсонлари бўлган беморларни даволашнинг жарроҳлик стратегияси декубитал яранинг локализациясига қараб, пластик операцияларни бажаришда табақалаштирилган ёндашув орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Орқа мия посттравматик зарарланишдан кейинги беморларда нейротрофик яраларни даволаш жарроҳлик тактикаси бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: спинал беморларда жароҳат нуқсонини ёпишга қаратилган реконструктив-пластик операцияларнинг якуний натижасига танланган жарроҳлик тактикаси ва патологик ўчоқнинг тананинг анатомик соҳаларида жойлашуви бевосита таъсир қилиши аниқланган ва бу бўйича тавсиялар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024-йил 22-августдаги 08-24/360-t сон билан тасдиқланган «Способ хирургического лечения нейротрофических раневых дефектов у спинальных больных» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Ибн Сино номли 1-шахар клиник шифохонаси (29.01.2025 й. 61-сон буйруғи) ва Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (03.02.2025 й. 50-I-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 й. 09/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: орқа мия шикастланиши фонида декубитал яраси бўлган беморларда реконструктив-пластик операцияларни бажаришда жарроҳлик тактикаси белгилаб берилди. Иқтисодий самарадорлиги: орқа мия шикастланиши фонида декубитал яраси бўлган беморларда реконструктив-пластик операцияларни бажаришда беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 7-10 кун учун 6544800 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 975650 сўм сарфланади. миниинвазив ёндашувлар ёрдамида операция килинганда стационар даволаниш 5 кунга қискариб, иқтисодий кўрсаткич 3876450 сўмни ташкил етади (бир нафар бемор учун). Хулоса: орқа миянинг посттравматик шикастланиши бўлган беморларда ётоқ яраларини даволашда анъанавий жарроҳлик тактикасини ва турли хил пластик ёпиш усулларини қўллаш 18,6% ҳолатларда (t=7,76; p<0,001) жароҳат соҳасида операциядан кейинги асоратларга олиб келиши мумкин.
иккинчи илмий янгилик: пластик операция усулини танлаш ётоқ ярасининг жойлашувига қараб, зарарланган қисмнинг анатомик-физиологик функциясини ҳамда атрофдаги суяк тўқимасининг ҳолатини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши лозимлиги исботланган ва бу бўйича тавсиялар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024-йил 22-августдаги 08-24/360-t сон билан тасдиқланган «Способ хирургического лечения нейротрофических раневых дефектов у спинальных больных» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Ибн Сино номли 1-шахар клиник шифохонаси (29.01.2025 й. 61-сон буйруғи) ва Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (03.02.2025 й. 50-I-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 й. 09/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: спинал беморларда нейротрофик жароҳат нуқсони соҳасида пластик аралашувларни бажаришнинг жарроҳлик стратегиясини белгилаш учун уларнинг анатомик локализациясини албатта ҳисобга олиш зарурлиги исботланди. Иқтисодий самарадорлиги: спинал беморларда нейротрофик жароҳат нуқсони соҳасида пластик аралашувларни бажаришнинг жарроҳлик стратегияси асосида дифференциал-диагностик мезонлар ва беморларни даволаш алгоритм остида ижобий натижалар 2 баробар кўп ҳолатда кузатилганлигини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 10855420 сўмни ташкил етади. Хулоса: жароҳат нуқсонини ёпишга қаратилган пластик операцияларни бажаришда уларнинг локализациясини ҳисобга олиш ва шикастланган соҳанинг функционаллиги бўйича анатомик-физиологик тамойилларга қатъий риоя қилиш зарур. 
учинчи илмий янгилик: тўқималар иннервацияси бузилган шароитда, эҳтимолий операциядан кейинги асоратлар ва касаллик рецидивининг олдини олиш учун патологик ўчоқ соҳасидаги тўқима тузилмаларининг ифодаланганлигига қараб, реконструктив-пластик операция усулини танлашнинг асосий мезонлари асосланган ва бу бўйича тавсиялар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024-йил 22-августдаги 08-24/360-t сон билан тасдиқланган «Способ хирургического лечения нейротрофических раневых дефектов у спинальных больных» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Ибн Сино номли 1-шахар клиник шифохонаси (29.01.2025 й. 61-сон буйруғи) ва Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (03.02.2025 й. 50-I-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 й. 09/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: орқа мия шикастланиши бўлган беморларда жароҳат нуқсонининг локализациясига қараб, ётоқ ярасини бартараф этишга қаратилган пластик операцияларни бажариш учун оптимал шароитлар аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: реконструктив-пластик операция усулини танлаш техникаси амалиётидан кейин операциясидан кейинги даврда асоратлар тубдан қисқаришини инобатга олсак, асосий гурухдаги беморларда бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлар 30% қисқартиришликка эришилди. Хулоса: қайталанувчи (рецидив берувчи) нейротрофик яраларда энг мақбул реконструктив-пластик амалиёт — m. semitendinosus ёрдамида жароҳатни миопластик ёпиш ҳисобланади.
тўртинчи илмий янгилик: орқа мия шикастланиши фонида кенг кўламли жароҳат нуқсонлари бўлган беморларни даволашнинг жарроҳлик стратегияси декубитал яранинг локализациясига қараб, пластик операцияларни бажаришда табақалаштирилган ёндашув орқали такомиллаштирилган ва бу бўйича тавсиялар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2024-йил 22-августдаги 08-24/360-t сон билан тасдиқланган «Способ хирургического лечения нейротрофических раневых дефектов у спинальных больных» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Бу таклифлар Ибн Сино номли 1-шахар клиник шифохонаси (29.01.2025 й. 61-сон буйруғи) ва Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (03.02.2025 й. 50-I-сон буйруқ) билан амалий фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 й. 09/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: дифференциал ёндашувни ҳисобга олган ҳолда асосланган жарроҳлик аралашувларини бажариш операциядан кейинги асоратларни ва қайта операциялар частотасини камайтиришга ҳамда декубитал яраси бўлган беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам бериши аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: пластик операцияларни бажаришда табақалаштирилган ёндашув орқали такомиллаштирилган жарроҳлик даволаш тактикаси асосида ва жарроҳлик аралашувининг давомийлигини камайтиришга ёрдам бериши, реабилитация муддатларининг қисқариши туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 22564500 сўм  сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 20% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: такомиллаштирилган дифференциаллашган жарроҳлик даволаш алгоритмини қўллаш орқали асосий гуруҳда операциядан кейинги асоратлар частотасини 18,6% дан 10,2% гача (χ2=3,899; df=1; p=0,049) камайтиришга, декубитал яра рецидиви бўлган беморлар сонини 37,1% дан 15,3% гача (χ2=10,022; df=1; p=0,002) қисқартиришга ва ётоқ яраларидан тўлиқ халос бўлиш кўрсаткичини 27,9% дан 66,7% гача (χ2=14,095; df=2; p<0,001) яхшилашга эришилди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish