Ўринова Гулбахор Мусоевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бош мия ярим шарлари инсултини утказган беморларда мия қон айланиш ауторегуляция тизими холати», 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1. PhD/Tib2469.
Илмий рахбар: Аликулова Нигора Абдукадировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.l1.01.
Расмий оппонентлар Мирджураев Эльбек Миршавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Джурабекова Азиза Тахировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Абу Али Ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инсултга учраган беморларда қон айланишини систем ва цереброваскуляр регуляция хусусиятларини аниклаш ва реабилитация тадбирлари давомида адекват вазоактив терапия усулларини ишлаб чикиш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чикишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инсулт ўтказган беморларда церебрал гемодинамик кўрсаткичларнинг мувозанати ўзгариши сабабли бош мия магистрал артериялари ҳолатига боғлиқ ҳолда мия қон айланиши ауторегуляциясининг бузилиши исботланган;
инсултнинг оғир формасини ўтказган беморларда суткалик артериал босим динамикасининг non depper ва over depper типида бузулиши аниқланган;
магистрал артериялар ҳолати, суткалик артериал босим мониторинги ва аввал ўтказилган инсультнинг патогенетик турини инобатга олган ҳолда мияда қон айланиши бузулишининг қайталаниш хавфи аниқланган;
инсулт ўтказган беморларнинг индивидуал клиник, гемодинамик ва хавф омилларини ҳисобга олган ҳолда персоналлаштирилган иккиламчи профилактика тамойилларига асосланган, ҳаёт сифатини яхшилашга йўналтирилган даволашга ёндашув такомиллаштирилган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Инсулт ўтказган беморлар ауторегуляциясини ташхислаш усули ва доривор терапияни оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 04 ноябрдаги 28-сон хулосаси): 
биринчи илмий янгилик: Каротид мия артерияси ҳавзасидаги инсультда артериал босимнинг кунлик динамикаси хусусиятларини назорат қилиш асосида такрорий ишемик инсульт профилактикасида артериал гипертония, юрак ишемик касаллиги ва қандли диабет каби асосий хавф омилларининг аҳамиятли эканлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази Эксперт Кенгашининг 2024 йил 26 декабрдаги 46-сонли маълумотномаси билан тасдиқланган «Ишемик инсультдан кейинги ауторегуляция бузилишининг ўзига хослигини баҳолаш ва профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказида 09.04.2025 йилда чиққан 157-сонли ва  Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиалида 05.04.2025 йилда чиққан 107&1-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/17-сонли хулосаси). Мазкур натижалар амалиётга жорий этилиб, такрорий инсульт хавфини эрта аниқлаш имконини берди. Ижтимоий самарадорлик: хавф омилларини барвақт назорат қилиш орқали беморларда асоратлар камайиб, ҳаёт сифати яхшиланди. Иқтисодий самарадорлик: такрорий инсульт ҳолатларини камайтириш ҳисобига даволаш харажатлари қисқартирилди.
иккинчи илмий янгилик: Доплерография маълумотлари асосида церебрал гемодинамика ҳолатини ўрганиш ва ауторегуляцияни баҳолаш, шунингдек УЗДГ текширувида гемодинамик аҳамиятли стенозни аниқлашнинг муҳим прогностик аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази Эксперт Кенгашининг 2024 йил 26 декабрдаги 46-сонли маълумотномаси билан тасдиқланган «Ишемик инсультдан кейинги ауторегуляция бузилишининг ўзига хослигини баҳолаш ва профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказида 09.04.2025 йилда чиққан 157-сонли ва  Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиалида 05.04.2025 йилда чиққан 107&1-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: церебрал гемодинамик бузилишларни эрта аниқлаш орқали даволаш самарадорлиги оширилди ва асоратлар камайтирилди. Иқтисодий самарадорлик: эрта ташхис қўйиш натижасида стационар ва реанимацион даволаниш кунлари қисқартирилиб, ҳар бир бемор учун ўртача 1760000 сўм маблағ иқтисод қилинди.
учинчи илмий янгилик: магистрал артериялар ҳолати, суткалик артериал босим мониторинги ва аввал ўтказилган инсультнинг патогенетик турини инобатга олган ҳолда мияда қон айланиши бузулишининг қайталаниш хавфи аниқланганлиги асосида такрорий инсульт хавфини баҳолаш ва иккиламчи профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқиш такомиллаштирилган. Ушбу ёндашув амалиётга Тошкент тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази Эксперт Кенгашининг 2024 йил 26 декабрдаги 46-сонли маълумотномаси билан тасдиқланган «Ишемик инсультдан кейинги ауторегуляция бузилишининг ўзига хослигини баҳолаш ва профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказида 09.04.2025 йилда чиққан 157-сонли ва  Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиалида 05.04.2025 йилда чиққан 107&1-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/17-сонли хулосаси)   Ижтимоий самарадорлик: биокимёвий маркерлар асосида хавфни эрта прогноз қилиш имкони яратилиб, индивидуал даволаш тактикаси шакллантирилди. Иқтисодий самарадорлик: асоратларнинг олдини олиш ҳисобига стационар харажатлар камайтирилиб, ҳар бир бемор учун 1840000 сўм бюджет маблағлари ва 920000 сўм бюджетдан ташқари маблағлар тежалди.
тўртинчи илмий янгилик: Инсультдан кейинги босқичда ауторегуляция бузилиши бўлган беморларда клиник, лаборатор ва инструментал кўрсаткичлар асосида индивидуал иккиламчи профилактика чора-тадбирларини оптималлаштириш ва масофавий мониторинг тизимини жорий этиш усули ишлаб чиқилган ва Тошкент тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази Эксперт Кенгашининг 2024 йил 26 декабрдаги 46-сонли маълумотномаси билан тасдиқланган «Ишемик инсультдан кейинги ауторегуляция бузилишининг ўзига хослигини баҳолаш ва профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилоят кўп тармоқли тиббиёт марказида 09.04.2025 йилда чиққан 157-сонли ва  Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиалида 05.04.2025 йилда чиққан 107&1-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: беморларни масофадан кузатиш орқали неврологик симптомлар динамикасини назорат қилиш, реабилитация самарадорлигини ошириш ва ҳаёт сифатини яхшилашга эришилди. Иқтисодий самарадорлик: реанимацион даволаниш муддатларини қисқартириш ва қайта ётқизиш ҳолатларини камайтириш орқали тиббий хизмат харажатлари сезиларли даражада камайтирилди. Тадқиқот натижаси соғлиқни сақлаш тизимида ишемик инсултдан кейинги  босқичда ауторегуляция бузилиши, беморларни даволашда клиник ва биокимёвий таҳлилларга асосланган ҳолда иккиламчи профилактика чора тадбирларининг оптимал вариантларини яратишга хизмат қилади. Ишемик инсултдан кейинги даврда ауторегуляция бузилиши бўлган беморларда неврологик симптомларнинг табиати, частотаси ва динамикасини баҳолаш, такрорий инсулт ривожланишига таъсир қилувчи асосий хавф омилларини эрта ташхислаш натижасида беморларнинг реанимацион даволаниш кунлари қисқариши ҳисобидан ҳар 1 нафар бемор учун бюджет ҳисобидан сарфланадиган харажатларни 1760000 сўмга иқтисод қилишга эришилди. Ишемик инсултнинг эрта босқичларини ташҳислашда замонавий технологияларидан фойдаланиш натижасида кузатилиши мумкин бўлган асоратларни олдини олиш ҳисобига беморларнинг реанимацион ва стационар харажатларидан ҳар 1 бемор учун бюджет маблағлари ҳисобидан 1840000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 920000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: такрорий инсульт хавф омилларини аниқлаш ва иккиламчи профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқишда инсультдан кейинги компенсация ва декомпенсация босқичларида С-реактив оқсил ва фибриноген кўрсаткичлари параметрлари ўртасида юқори кучли корреляцион боғлиқлик мавжудлиги ҳисобга олинган ҳолда такрорий ишемик инсультнинг иккиламчи профилактикаси бўйича индивидуал чора-тадбирларни оптималлаштириш усули ишлаб чиқилди.