Муйдинов Жавлонбек Иброхимовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Коронор томирларда атеросклероздан кейин ривожланган стенозни ташхислаш ва даволашни режалаштиришда потоморфологик текширирувларнинг роли” 14.00.15 – Патологик анатомия ва 14.00.34 – Юрак-қон томир хирургияси (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.DSc/ Tib5069. 
Илмий раҳбар: Эшбаев Эркин Абдухалилович, тиббиёт фанлари доетори (DSc); Хикматов Азимжон Асатиллаевич, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.21.01 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш. 
Расмий оппонентлар: Расулов Хамидулло Абдуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Давреханов Асатай Маметович, тиббиёт фанлари доктори, професор.  Саидов Мақсуд Арипович тиббиёт фанлари доктори.
Этакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети. 
Диссертатсия йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади: Атеросклерозда коронар томирлар стенози ва миокарддаги ўзгаришларни ташхислаш ва даволашни режалаштиришда патоморфологик ва иммуногистокимёвий текширишларни хос жиҳатларини ўрганиш ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
 юрак ишемик касалликларидан вафот этганлар, эркак жинсли бўлиб, 88,7 % ни 42-45 ёшли ва 45-59 ёшлилар ташкил этганлиги, фенотипик жиҳатдан ўткир юрак ишемик касалликларидан вафот этган 38-51 ёшлилар орасида кўп учраганлиги исботланган; 
коронар томирларни ёшга доир морфологик жиҳатлари бўйича, 42-45 ёшлиларга нисбатан 45-59 ёшлиларда пилакчаларни яраланиши, пилакча яраланиш жойида тромботик массаларни ҳосил бўлиши, атерокальциноз ва критик стенозланиш даражаси прогрессивланиши аниқланган;
 коронар томирларни кумуш импрегнaцияси орқали бўялганда текширишларда асосан 42-45 ёшлиларда 1-3 типдаги коллаген толаларнинг устунлиги, 45-59 ёшлиларда 4-типдаги коллаген томирларнинг устунлиги, томир девори прогрессив стенозини ривожланганлиги исботланган;
коронар синдромда томирларни иммуногистокимёвий хос хусусиятлари бўйича, CD 31, CD 34, VEGFA-1, ICAM-1(CD54) иммуномаркерларни юқори позитив экспрессияси аниқланган бўлиб, томирларни склерози даражаси ошиб борганлиги кўринса, SMA силлиқ мушак компонентларини ўрта ва паст позитив экспрессияланиши билан намоён бўлганлиги аниқланган; 
коронар томирларни стентлаш амалиётидан кейинги даврда, 3-6 ой муддат оралиғида рестенозни юзага келиши ўртача, 56,9 % ни ташкил этиб, аксарият ёши бўйича 43-59 ёшлиларда энг кўп учраган бўлса, кечги муддатлар 6-12 ой орасида, асосан 60-74 ёшлиларда томир бўшлиғининг критик рестенози атеросклеотик пилакчаларни қайта шаклланиши, неоатеросклероз ўчоқларини юзага келганлиги билан намоён бўлиб, 43,01 % ни ташкил этганлиги аниқланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 28 мартдаги 5-сонли карорининг илмий тадқиқотлар натижаларини амалиётга жорий этиш тўғрисидаги 05/45 рақамли хулосасига мувофиқ:
биринчи илмий янгилик: юрак ишемик касалликларидан вафот этганлар таркибида эркак жинсли беморлар устунлиги кузатилиб, улар 88,7% ни ташкил этганлиги, шунингдек 42–45 ёшли ва 45–59 ёшли гуруҳлар мазкур патологиянинг энг хавфли контингентини ташкил қилиши, фенотипик жиҳатдан ўткир юрак ишемик касалликларидан вафот этиш ҳолатлари эса 38–51 ёшлилар орасида нисбатан кўпроқ учраши исботланган. Ушбу натижа юрак ишемик касалликларининг ёшга ва жинсга доир патоморфологик ҳамда клиник-эпидемиологик хусусиятларини янада аниқлаштириш имконини берди. Ижтимоий самарадорлиги: мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши натижасида аҳоли орасида юқори хавф гуруҳларини аниқлаш ва уларни мақсадли тарзда диспансер кузатувига олиш имконияти кенгайди. Хусусан, меҳнатга лаёқатли ёшдаги эркаклар орасида юрак ишемик касалликларини эрта босқичда аниқлаш, профилактик текширувларни аниқ гуруҳларга йўналтириш ва ўткир коронар ҳолатларнинг олдини олишга қаратилган ишлар самарадорлиги ошди. Бу эса касалликнинг оғир асоратлари, жумладан тўсатдан ўлим, миокард инфаркти ва оғир гемодинамик бузилишлар хавфини камайтиришга хизмат қилди. Шу билан бирга, аҳолининг меҳнат фаоллиги ва ижтимоий фаол қатламини муҳофаза қилиш нуқтаи назаридан ҳам ушбу ёндашув муҳим ижтимоий аҳамият касб этди. Иқтисодий самарадорлиги: хавф гуруҳларини аниқ белгилаш ва профилактик-диагностик тадбирларни оммавий тарзда эмас, балки мақсадли йўналтирилган ҳолда ташкил этиш ҳисобига ортиқча текширувлар, кам самарали скрининг тадбирлари ва кеч аниқланган оғир ҳолатлар билан боғлиқ қўшимча харажатлар қисқарди. Натижада бир нафар бемор учун ўртача 1,7 млн сўм, 20 нафар бемор учун 34 млн сўм миқдорида иқтисодий тежамкорликка эришилди. Хулоса: юқори хавф гуруҳларини ёш ва жинс бўйича стратификация қилишга асосланган мазкур ёндашув клиник амалиётга жорий этилди ҳамда юрак ишемик касалликларини эрта аниқлаш ва профилактикаси самарадорлигини оширишда муҳим аҳамиятга эга экани кўрсатилди.
иккинчи илмий янгилик: коронар томирларнинг ёшга доир морфологик хусусиятлари ўрганилиб, 42–45 ёшлиларга нисбатан 45–59 ёшлиларда атеросклеротик пилакчаларнинг яраланиши, ушбу яраланиш ўчоқларида тромботик массалар ҳосил бўлиши, атерокальцинознинг кучайиши ва томир бўшлиғида критик стенозланиш даражасининг янада прогрессивланиши аниқланган. Бу натижалар коронар томирлардаги морфологик ўзгаришлар фақат атеросклеротик жараённинг мавжудлиги билан эмас, балки унинг ёшга боғлиқ равишда оғирлашиб бориши билан ҳам узвий боғлиқ эканини кўрсатди. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу морфологик қонуниятларни амалиётга татбиқ этиш орқали коронар патологиянинг оғир кечиш хавфини эртароқ баҳолаш имконияти пайдо бўлди. Бу шифокорларга беморни олиб бориш тактикасини аниқроқ белгилаш, ўткир тромботик асоратлар ривожланишини олдиндан кўра билиш ва даволаш ҳажмини ўз вақтида тўғрилаш имконини берди. Натижада коронар синдромнинг асоратли кечиши билан боғлиқ оғир ҳолатларнинг камайиши, шошилинч госпитализациялар сонининг қисқариши ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: морфологик жиҳатдан оғир ва хавфли ўзгаришларни эрта аниқлаш ҳисобига кечиккан босқичда бажариладиган қиммат инвазив муолажалар, такрорий шошилинч ёрдам ҳолатлари ҳамда асоратларни бартараф этиш билан боғлиқ харажатлар қисқарди. Шу асосда бир нафар бемор учун ўртача 2,4 млн сўм, 20 нафар бемор учун 48 млн сўм миқдорида иқтисодий самарадорлик таъминланди. Хулоса: коронар томирлардаги ёшга доир морфологик ўзгаришларни ҳисобга олишга асосланган ушбу ёндашув клиник амалиётга жорий этилди ва касаллик оғирлигини баҳолаш ҳамда даволаш тактикасини танлашда катта амалий аҳамиятга эга экани аниқланди.
учинчи илмий янгилик: коронар томирларни кумуш импрегнацияси орқали бўяш асосида ўтказилган морфологик тадқиқотларда 42–45 ёшлиларда асосан 1–3 типдаги коллаген толаларининг устунлиги, 45–59 ёшлиларда эса 4-тип коллаген тузилмаларининг устунлиги кузатилиб, бу ҳолат томир деворида прогрессив стеноз ривожланиши билан боғлиқлиги исботланган. Мазкур натижа томир девори бириктирувчи тўқима компонентларининг қайта қурилиши ва коллаген таркибининг ўзгариши атеросклеротик жараённинг барқарор эмас, балки босқичма-босқич оғирлашувчи табиатга эга эканини кўрсатди. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу морфологик мезонларни амалиётга киритиш орқали коронар томир деворида кечаётган патологик ремоделланиш жараёнларини чуқурроқ баҳолаш имконияти яратилди. Бу эса хавфли морфологик ўзгаришларга эга беморларни олдиндан ажратиб олиш, уларни динамик кузатувга олиш ва профилактик даволаш чораларини ўз вақтида қўллашга хизмат қилди. Натижада касалликнинг прогрессив кечиши, рестеноз ёки критик стенозга олиб келувчи ҳолатларнинг олдини олиш бўйича назорат самарадорлиги ошди. Иқтисодий самарадорлиги: томир деворидаги прогрессив склеротик-коллагеноз ўзгаришларни эрта босқичда аниқлаш орқали хавфли беморларда профилактик ва қўллаб-қувватловчи даволаш тадбирлари ўз вақтида ўтказилди, шу билан оғирлашган ҳолатларда қўшимча даволаш ва госпитализация харажатлари камайди. Натижада бир бемор учун ўртача 1,9 млн сўм, 20 нафар бемор учун 38 млн сўм иқтисод қилинди. Хулоса: кумуш импрегнацияси асосида коллаген типларини баҳолашга йўналтирилган морфологик ёндашув амалиётга жорий этилди ва коронар стеноз прогрессиясини башорат қилишда информатив аҳамият касб этиши кўрсатилди.
тўртинчи илмий янгилик: коронар синдромда томирларнинг иммуногистокимёвий хос хусусиятлари ўрганилиб, CD31, CD34, VEGFA-1, ICAM-1 (CD54) иммуномаркерларининг юқори позитив экспрессияси томир девори склерозининг ортиб бориши билан уйғун кечиши, SMA силлиқ мушак компонентларининг эса ўрта ва паст даражада экспрессияланиши билан намоён бўлиши аниқланган. Мазкур натижалар томир деворида кечаётган склеротик, ангиогенетик ва эндотелиал ўзгаришларни объектив иммуноморфологик маркерлар ёрдамида баҳолаш мумкинлигини кўрсатди. Ижтимоий самарадорлиги: иммуногистокимёвий мезонларни амалиётга жорий этиш диагностик аниқликни сезиларли даражада оширди. Бу шифокорларга томир деворидаги патоморфологик жараённинг фаоллик даражасини чуқурроқ баҳолаш, патологик ўзгаришларнинг қайси босқичда эканини аниқлаш ва беморга индивидуал ёндашув асосида кузатув ҳамда даволаш тактикасини белгилаш имконини берди. Натижада ташхис қўйишдаги ноаниқликлар камайди, қайта-қайта текширувларга эҳтиёж қисқарди ва клиник бошқарув сифати яхшиланди. Иқтисодий самарадорлиги: диагностик жараённинг мақсадли ва аниқ ташкил этилиши, ортиқча текширувлар сонининг қисқариши ҳамда ноаниқ ташхис билан боғлиқ қўшимча харажатларнинг камайиши ҳисобига бир нафар бемор учун ўртача 2,2 млн сўм, 20 нафар бемор учун 44 млн сўм иқтисод қилинди. Хулоса: иммуногистокимёвий баҳолашга асосланган ушбу ёндашув клиник ва морфологик амалиётга татбиқ этилди ҳамда коронар томирлардаги склеротик жараёнларнинг оғирлик даражасини аниқлашда юқори диагностик қийматга эга экани исботланди.
бешинчи илмий янгилик: коронар томирларни стентлаш амалиётидан кейинги даврда 3–6 ой муддат оралиғида рестеноз ривожланиши ўртача 56,9% ни ташкил этиб, у асосан 43–59 ёшлиларда кўпроқ учраши, кечки муддатларда, яъни 6–12 ой оралиғида эса асосан 60–74 ёшлиларда томир бўшлиғининг критик рестенози атеросклеротик пилакчаларнинг қайта шаклланиши ва неоатеросклероз ўчоқларининг юзага келиши билан намоён бўлиб, 43,01% ни ташкил этиши аниқланган. Бу натижалар рестеноз жараёнининг ҳам вақт, ҳам ёш, ҳам морфологик субстрат нуқтаи назаридан турлича кечишини кўрсатди. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу илмий янгилик амалиётга жорий этилганидан сўнг беморларни стентлашдан кейинги кузатув даврида хавфли муддатлар бўйича табақалаштириб назорат қилиш имконияти яратилди. Айниқса 3–6 ой ва 6–12 ой орасида рестеноз хавфи юқори бўлган контингентни аниқ ажратиб олиш орқали реабилитация босқичида мониторинг сифатини ошириш, қайта стенокардия хуружлари, миокард инфаркти, оғир гемодинамик асоратлар ва такрорий шошилинч ҳолатларнинг олдини олишга эришилди. Бу эса беморларнинг ҳаёт сифати, узоқ муддатли прогноз ва меҳнат қобилиятини сақлаб қолиш нуқтаи назаридан муҳим ижтимоий натижа берди. Иқтисодий самарадорлиги: рестенознинг эрта ва кечки шаклларини прогноз қилиш ҳамда хавфли гуруҳларда мониторингни кучайтириш ҳисобига такрорий госпитализациялар, қайта коронарография, қўшимча инвазив аралашувлар ва такрорий стентлаш муолажалари сони камайди. Шунингдек, оғир асоратлар билан кечувчи ҳолатлардаги даволаш харажатлари қисқарди. Натижада бир нафар бемор учун ўртача 2,8 млн сўм, 20 нафар бемор учун 56 млн сўм миқдорида иқтисодий самарадорликка эришилди. Хулоса: коронар томирларни стентлашдан кейинги рестенозни эрта ва кечки босқичларда прогноз қилишга қаратилган мазкур ёндашув клиник амалиётга жорий этилди ва беморларни кузатиш, асоратларнинг олдини олиш ҳамда тиббий ёрдамнинг иқтисодий самарадорлигини оширишда юқори аҳамиятга эга экани кўрсатилди.