Muydinov Javlonbek Ibroximovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

 I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Koronor tomirlarda aterosklerozdan keyin rivojlangan stenozni tashxislash va davolashni rejalashtirishda potomorfologik tekshiriruvlarning roli” 14.00.15 – Patologik anatomiya va 14.00.34 – Yurak-qon tomir xirurgiyasi (tibbiyot fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.DSc/ Tib5069. 
Ilmiy rahbar: Eshbaev Erkin Abduxalilovich, tibbiyot fanlari doetori (DSc); Xikmatov Azimjon Asatillaevich, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti huzuridagi DSc.06/2025.27.12.Tib.21.01 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash. 
Rasmiy opponentlar: Rasulov Xamidullo Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Davrexanov Asatay Mametovich, tibbiyot fanlari doktori, profesor.  Saidov Maqsud Aripovich tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqot maqsadi: Aterosklerozda koronar tomirlar stenozi va miokarddagi o‘zgarishlarni tashxislash va davolashni rejalashtirishda patomorfologik va immunogistokimyoviy tekshirishlarni xos jihatlarini o‘rganish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
 yurak ishemik kasalliklaridan vafot etganlar, erkak jinsli bo‘lib, 88,7 % ni 42-45 yoshli va 45-59 yoshlilar tashkil etganligi, fenotipik jihatdan o‘tkir yurak ishemik kasalliklaridan vafot etgan 38-51 yoshlilar orasida ko‘p uchraganligi isbotlangan; 
koronar tomirlarni yoshga doir morfologik jihatlari bo‘yicha, 42-45 yoshlilarga nisbatan 45-59 yoshlilarda pilakchalarni yaralanishi, pilakcha yaralanish joyida trombotik massalarni hosil bo‘lishi, aterokal`sinoz va kritik stenozlanish darajasi progressivlanishi aniqlangan;
 koronar tomirlarni kumush impregnasiyasi orqali bo‘yalganda tekshirishlarda asosan 42-45 yoshlilarda 1-3 tipdagi kollagen tolalarning ustunligi, 45-59 yoshlilarda 4-tipdagi kollagen tomirlarning ustunligi, tomir devori progressiv stenozini rivojlanganligi isbotlangan;
koronar sindromda tomirlarni immunogistokimyoviy xos xususiyatlari bo‘yicha, CD 31, CD 34, VEGFA-1, ICAM-1(CD54) immunomarkerlarni yuqori pozitiv ekspressiyasi aniqlangan bo‘lib, tomirlarni sklerozi darajasi oshib borganligi ko‘rinsa, SMA silliq mushak komponentlarini o‘rta va past pozitiv ekspressiyalanishi bilan namoyon bo‘lganligi aniqlangan; 
koronar tomirlarni stentlash amaliyotidan keyingi davrda, 3-6 oy muddat oralig‘ida restenozni yuzaga kelishi o‘rtacha, 56,9 % ni tashkil etib, aksariyat yoshi bo‘yicha 43-59 yoshlilarda eng ko‘p uchragan bo‘lsa, kechgi muddatlar 6-12 oy orasida, asosan 60-74 yoshlilarda tomir bo‘shlig‘ining kritik restenozi ateroskleotik pilakchalarni qayta shakllanishi, neoateroskleroz o‘choqlarini yuzaga kelganligi bilan namoyon bo‘lib, 43,01 % ni tashkil etganligi aniqlangan. 
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2026 yil 28 martdagi 5-sonli karorining ilmiy tadqiqotlar natijalarini amaliyotga joriy etish to‘g‘risidagi 05/45 raqamli xulosasiga muvofiq:
birinchi ilmiy yangilik: yurak ishemik kasalliklaridan vafot etganlar tarkibida erkak jinsli bemorlar ustunligi kuzatilib, ular 88,7% ni tashkil etganligi, shuningdek 42–45 yoshli va 45–59 yoshli guruhlar mazkur patologiyaning eng xavfli kontingentini tashkil qilishi, fenotipik jihatdan o‘tkir yurak ishemik kasalliklaridan vafot etish holatlari esa 38–51 yoshlilar orasida nisbatan ko‘proq uchrashi isbotlangan. Ushbu natija yurak ishemik kasalliklarining yoshga va jinsga doir patomorfologik hamda klinik-epidemiologik xususiyatlarini yanada aniqlashtirish imkonini berdi. Ijtimoiy samaradorligi: mazkur ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi natijasida aholi orasida yuqori xavf guruhlarini aniqlash va ularni maqsadli tarzda dispanser kuzatuviga olish imkoniyati kengaydi. Xususan, mehnatga layoqatli yoshdagi erkaklar orasida yurak ishemik kasalliklarini erta bosqichda aniqlash, profilaktik tekshiruvlarni aniq guruhlarga yo‘naltirish va o‘tkir koronar holatlarning oldini olishga qaratilgan ishlar samaradorligi oshdi. Bu esa kasallikning og‘ir asoratlari, jumladan to‘satdan o‘lim, miokard infarkti va og‘ir gemodinamik buzilishlar xavfini kamaytirishga xizmat qildi. Shu bilan birga, aholining mehnat faolligi va ijtimoiy faol qatlamini muhofaza qilish nuqtai nazaridan ham ushbu yondashuv muhim ijtimoiy ahamiyat kasb etdi. Iqtisodiy samaradorligi: xavf guruhlarini aniq belgilash va profilaktik-diagnostik tadbirlarni ommaviy tarzda emas, balki maqsadli yo‘naltirilgan holda tashkil etish hisobiga ortiqcha tekshiruvlar, kam samarali skrining tadbirlari va kech aniqlangan og‘ir holatlar bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar qisqardi. Natijada bir nafar bemor uchun o‘rtacha 1,7 mln so‘m, 20 nafar bemor uchun 34 mln so‘m miqdorida iqtisodiy tejamkorlikka erishildi. Xulosa: yuqori xavf guruhlarini yosh va jins bo‘yicha stratifikatsiya qilishga asoslangan mazkur yondashuv klinik amaliyotga joriy etildi hamda yurak ishemik kasalliklarini erta aniqlash va profilaktikasi samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega ekani ko‘rsatildi.
ikkinchi ilmiy yangilik: koronar tomirlarning yoshga doir morfologik xususiyatlari o‘rganilib, 42–45 yoshlilarga nisbatan 45–59 yoshlilarda aterosklerotik pilakchalarning yaralanishi, ushbu yaralanish o‘choqlarida trombotik massalar hosil bo‘lishi, aterokal`sinozning kuchayishi va tomir bo‘shlig‘ida kritik stenozlanish darajasining yanada progressivlanishi aniqlangan. Bu natijalar koronar tomirlardagi morfologik o‘zgarishlar faqat aterosklerotik jarayonning mavjudligi bilan emas, balki uning yoshga bog‘liq ravishda og‘irlashib borishi bilan ham uzviy bog‘liq ekanini ko‘rsatdi. Ijtimoiy samaradorligi: ushbu morfologik qonuniyatlarni amaliyotga tatbiq etish orqali koronar patologiyaning og‘ir kechish xavfini ertaroq baholash imkoniyati paydo bo‘ldi. Bu shifokorlarga bemorni olib borish taktikasini aniqroq belgilash, o‘tkir trombotik asoratlar rivojlanishini oldindan ko‘ra bilish va davolash hajmini o‘z vaqtida to‘g‘rilash imkonini berdi. Natijada koronar sindromning asoratli kechishi bilan bog‘liq og‘ir holatlarning kamayishi, shoshilinch gospitalizatsiyalar sonining qisqarishi va bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga erishildi. Iqtisodiy samaradorligi: morfologik jihatdan og‘ir va xavfli o‘zgarishlarni erta aniqlash hisobiga kechikkan bosqichda bajariladigan qimmat invaziv muolajalar, takroriy shoshilinch yordam holatlari hamda asoratlarni bartaraf etish bilan bog‘liq xarajatlar qisqardi. Shu asosda bir nafar bemor uchun o‘rtacha 2,4 mln so‘m, 20 nafar bemor uchun 48 mln so‘m miqdorida iqtisodiy samaradorlik ta’minlandi. Xulosa: koronar tomirlardagi yoshga doir morfologik o‘zgarishlarni hisobga olishga asoslangan ushbu yondashuv klinik amaliyotga joriy etildi va kasallik og‘irligini baholash hamda davolash taktikasini tanlashda katta amaliy ahamiyatga ega ekani aniqlandi.
uchinchi ilmiy yangilik: koronar tomirlarni kumush impregnatsiyasi orqali bo‘yash asosida o‘tkazilgan morfologik tadqiqotlarda 42–45 yoshlilarda asosan 1–3 tipdagi kollagen tolalarining ustunligi, 45–59 yoshlilarda esa 4-tip kollagen tuzilmalarining ustunligi kuzatilib, bu holat tomir devorida progressiv stenoz rivojlanishi bilan bog‘liqligi isbotlangan. Mazkur natija tomir devori biriktiruvchi to‘qima komponentlarining qayta qurilishi va kollagen tarkibining o‘zgarishi aterosklerotik jarayonning barqaror emas, balki bosqichma-bosqich og‘irlashuvchi tabiatga ega ekanini ko‘rsatdi. Ijtimoiy samaradorligi: ushbu morfologik mezonlarni amaliyotga kiritish orqali koronar tomir devorida kechayotgan patologik remodellanish jarayonlarini chuqurroq baholash imkoniyati yaratildi. Bu esa xavfli morfologik o‘zgarishlarga ega bemorlarni oldindan ajratib olish, ularni dinamik kuzatuvga olish va profilaktik davolash choralarini o‘z vaqtida qo‘llashga xizmat qildi. Natijada kasallikning progressiv kechishi, restenoz yoki kritik stenozga olib keluvchi holatlarning oldini olish bo‘yicha nazorat samaradorligi oshdi. Iqtisodiy samaradorligi: tomir devoridagi progressiv sklerotik-kollagenoz o‘zgarishlarni erta bosqichda aniqlash orqali xavfli bemorlarda profilaktik va qo‘llab-quvvatlovchi davolash tadbirlari o‘z vaqtida o‘tkazildi, shu bilan og‘irlashgan holatlarda qo‘shimcha davolash va gospitalizatsiya xarajatlari kamaydi. Natijada bir bemor uchun o‘rtacha 1,9 mln so‘m, 20 nafar bemor uchun 38 mln so‘m iqtisod qilindi. Xulosa: kumush impregnatsiyasi asosida kollagen tiplarini baholashga yo‘naltirilgan morfologik yondashuv amaliyotga joriy etildi va koronar stenoz progressiyasini bashorat qilishda informativ ahamiyat kasb etishi ko‘rsatildi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: koronar sindromda tomirlarning immunogistokimyoviy xos xususiyatlari o‘rganilib, CD31, CD34, VEGFA-1, ICAM-1 (CD54) immunomarkerlarining yuqori pozitiv ekspressiyasi tomir devori sklerozining ortib borishi bilan uyg‘un kechishi, SMA silliq mushak komponentlarining esa o‘rta va past darajada ekspressiyalanishi bilan namoyon bo‘lishi aniqlangan. Mazkur natijalar tomir devorida kechayotgan sklerotik, angiogenetik va endotelial o‘zgarishlarni ob’ektiv immunomorfologik markerlar yordamida baholash mumkinligini ko‘rsatdi. Ijtimoiy samaradorligi: immunogistokimyoviy mezonlarni amaliyotga joriy etish diagnostik aniqlikni sezilarli darajada oshirdi. Bu shifokorlarga tomir devoridagi patomorfologik jarayonning faollik darajasini chuqurroq baholash, patologik o‘zgarishlarning qaysi bosqichda ekanini aniqlash va bemorga individual yondashuv asosida kuzatuv hamda davolash taktikasini belgilash imkonini berdi. Natijada tashxis qo‘yishdagi noaniqliklar kamaydi, qayta-qayta tekshiruvlarga ehtiyoj qisqardi va klinik boshqaruv sifati yaxshilandi. Iqtisodiy samaradorligi: diagnostik jarayonning maqsadli va aniq tashkil etilishi, ortiqcha tekshiruvlar sonining qisqarishi hamda noaniq tashxis bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlarning kamayishi hisobiga bir nafar bemor uchun o‘rtacha 2,2 mln so‘m, 20 nafar bemor uchun 44 mln so‘m iqtisod qilindi. Xulosa: immunogistokimyoviy baholashga asoslangan ushbu yondashuv klinik va morfologik amaliyotga tatbiq etildi hamda koronar tomirlardagi sklerotik jarayonlarning og‘irlik darajasini aniqlashda yuqori diagnostik qiymatga ega ekani isbotlandi.
beshinchi ilmiy yangilik: koronar tomirlarni stentlash amaliyotidan keyingi davrda 3–6 oy muddat oralig‘ida restenoz rivojlanishi o‘rtacha 56,9% ni tashkil etib, u asosan 43–59 yoshlilarda ko‘proq uchrashi, kechki muddatlarda, ya’ni 6–12 oy oralig‘ida esa asosan 60–74 yoshlilarda tomir bo‘shlig‘ining kritik restenozi aterosklerotik pilakchalarning qayta shakllanishi va neoateroskleroz o‘choqlarining yuzaga kelishi bilan namoyon bo‘lib, 43,01% ni tashkil etishi aniqlangan. Bu natijalar restenoz jarayonining ham vaqt, ham yosh, ham morfologik substrat nuqtai nazaridan turlicha kechishini ko‘rsatdi. Ijtimoiy samaradorligi: ushbu ilmiy yangilik amaliyotga joriy etilganidan so‘ng bemorlarni stentlashdan keyingi kuzatuv davrida xavfli muddatlar bo‘yicha tabaqalashtirib nazorat qilish imkoniyati yaratildi. Ayniqsa 3–6 oy va 6–12 oy orasida restenoz xavfi yuqori bo‘lgan kontingentni aniq ajratib olish orqali reabilitatsiya bosqichida monitoring sifatini oshirish, qayta stenokardiya xurujlari, miokard infarkti, og‘ir gemodinamik asoratlar va takroriy shoshilinch holatlarning oldini olishga erishildi. Bu esa bemorlarning hayot sifati, uzoq muddatli prognoz va mehnat qobiliyatini saqlab qolish nuqtai nazaridan muhim ijtimoiy natija berdi. Iqtisodiy samaradorligi: restenozning erta va kechki shakllarini prognoz qilish hamda xavfli guruhlarda monitoringni kuchaytirish hisobiga takroriy gospitalizatsiyalar, qayta koronarografiya, qo‘shimcha invaziv aralashuvlar va takroriy stentlash muolajalari soni kamaydi. Shuningdek, og‘ir asoratlar bilan kechuvchi holatlardagi davolash xarajatlari qisqardi. Natijada bir nafar bemor uchun o‘rtacha 2,8 mln so‘m, 20 nafar bemor uchun 56 mln so‘m miqdorida iqtisodiy samaradorlikka erishildi. Xulosa: koronar tomirlarni stentlashdan keyingi restenozni erta va kechki bosqichlarda prognoz qilishga qaratilgan mazkur yondashuv klinik amaliyotga joriy etildi va bemorlarni kuzatish, asoratlarning oldini olish hamda tibbiy yordamning iqtisodiy samaradorligini oshirishda yuqori ahamiyatga ega ekani ko‘rsatildi.