Мамсадиков Нурулло Шукруллоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Токсик гепатит билан хасталанган пaциентларнинг овқат рaционини маҳаллий маҳсулотлар билан бойитиш орқали ҳаёт сифатини яхшилаш», 14.00.07 – Гигиена (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib5602.
Илмий раҳбар: Эрматов Низом Жумакулович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Хамракулова Мукаддасхон Аскаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Искандарова Гулноз Тулкиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор 
Етакчи ташкилот: И.К.Ахунбаева номидаги Кирғиз давлат тиббиёт академияси.
II. Тадқиқотнинг мақсади: токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг кўп омилли овқатланиш ҳолатини гигиеник таҳлили ва овқат рaционини маҳаллий маҳсулотлар билан бойитиш орқали ҳаёт сифатини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан токсик гепатит билан хасталанишнинг хавф омиллари–тартибсиз дори моддалари, спиртли ичимликлар, зарарли меҳнат шароитлари ҳамда кундалик рационнинг сон ва сифат жиҳатидан ўзгариши натижасида касалликнинг илк босқичларини ташхислашдаги ўзига хос хусусиятларнинг беморнинг ёши ва жинсига боғлиқлиги асосланган;
бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рациони таркибини омилли таҳлил қилиш натижасида юқори хавф гуруҳига киритилган маҳсулотлар – олий навли ун, моносахаридлар, қаҳва, маргарин, ош тузи ва аччиқ маҳсулотларнинг ортиқча истеъмоли, дори воситалари, тамаки маҳсулотлари ва спиртли ичимликларнинг меъёридан ортиқ қабул қилиниши; ўртача хавф гуруҳига киритилган гўшт, балиқ ва сут маҳсулотларининг кескин камайиши; учинчи, витамин ва минералларга бой хавф гуруҳига киритилган мева-сабзавотларнинг кам истеъмол қилиниши касаллик ривожланишидаги аҳамиятли омиллар сифатида исботланган;
токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рационидаги олий навли ун маҳсулотлари, ортиқча туз ва аччиқ маҳсулотлар истеъмолини, дори воситаларининг меъёридан ортиқ қабул қилинишини ҳамда заҳарли кимёвий моддалар билан мулоқатни камайтириш, уларни иккинчи навли ун маҳсулотлари ва биологик фаол қўшимчалар билан бойитилган рацион билан алмаштириш натижасида қондаги креатинин ва мочевина кўрсаткичларининг меъёрий даражасини таъминлаш тартиби ишлаб чиқилган;
токсик гепатит хасталигининг олдини олиш мақсадида беморларнинг кунлик рационини маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотлари ва биологик фаол қўшимчалар билан бойитиш, беморларни даврий тиббий кузатувдан ўтказиш ҳамда кунлик рацион сифатини тизимли баҳолаш тартиби ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Токсик гепатит билан хасталанган пaциентларнинг овқат рaционини маҳаллий маҳсулотлар билан бойитиш орқали ҳаёт сифатини яхшилаш бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан токсик гепатит билан хасталанишнинг хавф омиллари–тартибсиз дори моддалари, спиртли ичимликлар, зарарли меҳнат шароитлари ҳамда кундалик рационнинг сон ва сифат жиҳатидан ўзгариши натижасида касалликнинг илк босқичларини ташхислашдаги ўзига хос хусусиятларнинг беморнинг ёши ва жинсига боғлиқлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш ҳолатини баҳолашнинг ўзига хос бўлган гигиеник жиҳатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги Андижон вилояти бошқармаси бўйича 22.10.2025 йилдаги 96-П-сон ҳамда Сурхондарё вилояти тиббиёт кластери бўйича 01.04.2026 йилдаги 14-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 26 октябрдаги 09/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бирламчи тизимда оилавий шифокорлар томонидан токсик гепатитнинг хавф омилларини эрта аниқлаш, рaцион таркибидаги ортиқча ёғли, аччиқ, тузли ва консервант сақловчи маҳсулотларни чеклаш, улар ўрнига маҳаллий маҳсулотлардан тайёрланган иккинчи навли нон ҳамда Али-чой, REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO киритиш натижасида жигар фаолиятини яхшилаш, касаллик асоратларини олдини олиш ва пaциентларнинг ҳаёт сифатини ошириш имкони яратилганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рaциони таркиби омилли хавф гуруҳлари ажратилган ва уни коррекциялашда кунлик рaцион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон, REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO биологик фаол қўшимча 25 хил доривор ўсимликлардан иборат Доктор Али фойдали комплексли шифобахш преиум чойини киритиш орқали юзага келган сурункали зўрайиш натижасида шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000-120000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун 9180000-12240000 сўм маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рациони таркибини омилли таҳлил қилиш натижасида юқори хавф гуруҳига киритилган маҳсулотлар – олий навли ун, моносахаридлар, қаҳва, маргарин, ош тузи ва аччиқ маҳсулотларнинг ортиқча истеъмоли, дори воситалари, тамаки маҳсулотлари ва спиртли ичимликларнинг меъёридан ортиқ қабул қилиниши; ўртача хавф гуруҳига киритилган гўшт, балиқ ва сут маҳсулотларининг кескин камайиши; учинчи, витамин ва минералларга бой хавф гуруҳига киритилган мева-сабзавотларнинг кам истеъмол қилиниши касаллик ривожланишидаги аҳамиятли омиллар сифатида исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш ҳолатини баҳолашнинг ўзига хос бўлган гигиеник жиҳатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги Андижон вилояти бошқармаси бўйича 22.10.2025 йилдаги 96-П-сон ҳамда Сурхондарё вилояти тиббиёт кластери бўйича 01.04.2026 йилдаги 14-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 26 октябрдаги 09/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: токсик гепатит билан хасталанган пaциентларнинг овқатланиш рaциони таркибидаги хавф омилларини баҳолаш ва уларни хавф гуруҳларига ажратиш орқали касалликнинг оғирлашиши, жигар фаолиятининг бузилиши ва асоратларнинг олдини олиш, рaционни мақбуллаштириш ҳамда пaциентларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рaциони таркиби омилли хавф гуруҳлари ажратилган ва уни коррекциялашда кунлик рaцион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон, REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO биологик фаол қўшимча 25 хил доривор ўсимликлардан иборат Доктор Али фойдали комплексли шифобахш преиум чойини киритиш орқали юзага келган сурункали зўрайиш натижасида шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000-120000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун 9180000-12240000 сўм маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рационидаги олий навли ун маҳсулотлари, ортиқча туз ва аччиқ маҳсулотлар истеъмолини, дори воситаларининг меъёридан ортиқ қабул қилинишини ҳамда заҳарли кимёвий моддалар билан мулоқатни камайтириш, уларни иккинчи навли ун маҳсулотлари ва биологик фаол қўшимчалар билан бойитилган рацион билан алмаштириш натижасида қондаги креатинин ва мочевина кўрсаткичларининг меъёрий даражасини таъминлаш тартиби ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш ҳолатини баҳолашнинг ўзига хос бўлган гигиеник жиҳатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги Андижон вилояти бошқармаси бўйича 22.10.2025 йилдаги 96-П-сон ҳамда Сурхондарё вилояти тиббиёт кластери бўйича 01.04.2026 йилдаги 14-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 26 октябрдаги 09/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: токсик гепатит билан хасталанган пaциентларнинг овқатланиш рaциони таркибидаги ортиқча ёғли, қовурилган, аччиқ ва тузли маҳсулотларнинг салбий таъсирини камайтириш, улар ўрнига маҳаллий маҳсулотлардан тайёрланган иккинчи навли нон ва Али чойини киритиш орқали жигар ҳужайраларига тушадиган функционал юкламани пасайтириш, жигарнинг детоксикaцион фаолиятини яхшилаш, овқат ҳазм қилиш жараёнларини меъёрлаштириш ҳамда организмнинг умумий резистентлигини ошириш имкони яратилганлиги билан изоҳланади. Шунингдек, мазкур ёндашув орқали пaциентларда астеник ҳолатлар, иштаҳа пасайиши, кўнгил айниши, оғирлик ҳисси каби клиник белгиларнинг камайиши, овқатланиш статусининг яхшиланиши ва ҳаёт сифати ошишига эришилган. Бунда қизил лавлаги, Али-чой, бодринг, мевалар, карам, саримсоқ пиёзи, анор ва унинг шарбати истеъмолининг унутмаслик керак. Шу ўрнида REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO киритиш орқали жагарнинг фаолиятини яхшилаш ва тиклашда ўринлидир. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рaциони таркиби омилли хавф гуруҳлари ажратилган ва уни коррекциялашда кунлик рaцион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон, REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO биологик фаол қўшимча 25 хил доривор ўсимликлардан иборат Доктор Али фойдали комплексли шифобахш преиум чойини киритиш орқали юзага келган сурункали зўрайиш натижасида шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000-120000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун 9180000-12240000 сўмг маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: токсик гепатит хасталигининг олдини олиш мақсадида беморларнинг кунлик рационини маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотлари ва биологик фаол қўшимчалар билан бойитиш, беморларни даврий тиббий кузатувдан ўтказиш ҳамда кунлик рацион сифатини тизимли баҳолаш тартиби ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш ҳолатини баҳолашнинг ўзига хос бўлган гигиеник жиҳатлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги Андижон вилояти бошқармаси бўйича 22.10.2025 йилдаги 96-П-сон ҳамда Сурхондарё вилояти тиббиёт кластери бўйича 01.04.2026 йилдаги 14-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2024 йил 26 октябрдаги 09/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: токсик гепатит билан хасталанган пaциентларнинг кунлик овқатланиш рaционини маҳаллий маҳсулотлар билан бойитиш, ортиқча ёғли, қовурилган, аччиқ, тузли, консервант ва кимёвий қўшимчалар сақловчи маҳсулотларни чеклаш ҳамда уларнинг ўрнига иккинчи навли ундан тайёрланган нон маҳсулотлари ва доривор ўсимликлар асосидаги Али чойини қўллаш натижасида жигар ҳужайраларига тушадиган функционал юкламани камайтириш, жигарнинг детоксикaцион фаолиятини фаоллаштириш, метаболик жараёнларни меъёрлаштириш ва овқат ҳазм қилиш тизими фаолиятини яхшилаш имкони яратилганлиги билан изоҳланади. Шунингдек, рaцион таркибидаги табиий витаминлар, микроэлементлар ва антиоксидант хусусиятга эга бўлган маҳаллий маҳсулотларнинг қўлланилиши организмнинг иммунологик барқарорлигини ошириш, оксидатив стрессни камайтириш ва жигар тўқимасидаги яллиғланиш жараёнларини пасайтиришга хизмат қилган. Натижада пaциентларда иштаҳа яхшиланиши, умумий ҳолсизлик, чарчоқ, диспептик ўзгаришлар, кўнгил айниши ва оғирлик ҳиссининг камайиши, жисмоний фаоллик ва меҳнат қобилиятининг тикланиши кузатилган. Бундан ташқари, пaциентларнинг овқатланиш статусини мунтазам баҳолаш ва диспансер кузатувини ташкил этиш орқали касалликнинг эрта асоратларини ўз вақтида аниқлаш ва профилактик чораларни самарали амалга ошириш имкони яратилган. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизимда токсик гепатит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рaциони таркиби омилли хавф гуруҳлари ажратилган ва уни коррекциялашда кунлик рaцион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон, REGENE COLLAGEN SLIM, FEEL FAST IMMUNO биологик фаол қўшимча 25 хил доривор ўсимликлардан иборат Доктор Али фойдали комплексли шифобахш преиум чойини киритиш орқали юзага келган сурункали зўрайиш натижасида шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000-120000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун 9180000-12240000 сўмг маблағлар иқтисод қилинади.