Мадазимова Дилрух Ҳаётжоновнанинг
фан доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COVID-19 ўтказган беморларда сурункали буйрак касаллигининг кечишини прогностик аҳамияти» 14.00.05 – Ички касалликлар (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Tib1878.
Илмий раҳбар: Турсунова Лайло Дилшатовна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02.
Расмий оппонентлар: Хамраев Аброр Асрорович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Арипходжаева Гулноза Зайниддиновна, тиббиёт фанлари доктори. 
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II.    Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 ўтказган сурункали буйрак касаллигининг III босқичи билан оғриган  беморларда буйракнинг функционал ҳолатини ҳамда касаллик кечишининг лаборатор хусусиятларини комплекс таҳлиллар натижалари асосида баҳолаш ва прогностик аҳамиятини аниқлашдан иборат.
III.    Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда буйрак функционал ҳолати ва интраренал гемодинамика кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро боғлиқлик комплекс баҳоланиб, ҳКФТнинг пасайиши цистатин С (r=–0,71), β2-микроглобулин (r=–0,64), альбуминурия (r=–0,41), буйрак артериялари резистентлик индекси RI (r=–0,58) ва пульс индекси PI (r=–0,60) билан ишончли корреляцион боғлиқлиги аниқланган ҳамда мазкур ўзгаришлар гломеруляр-тубулоинтерстициал шикастланиш ва ренал микроциркуляция бузилиши билан асосланган;
COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда липид алмашинуви бузилишлари ва юрак ремоделланиши кўрсаткичларининг ўзаро патогенетик боғлиқлиги аниқланиб, ПЗЛП кўрсаткичларининг ишончли ортиши, ЮЗЛП даражасининг пасайиши ҳамда буйрак артериялари резистентлик индекси (RI) ва пульс индекси (PI) нинг чап қоринча миокард массаси индекси (ЧҚММИ), чап қоринча охирги диастолик ҳажми (ЧҚОДҲ) ва отилиш фракцияси кўрсаткичлари билан корреляцион боғлиқлиги юрак-қон томир ва буйрак тизимидаги функционал-гемодинамик ўзгаришларнинг ўзаро уйғун ривожланишини асосланган;
COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда коагуляцион гемостаз тизими фаоллашуви буйрак ичи гемодинамикаси ва юрак ремоделланиши кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқлиги аниқланиб, D-димер, фибриноген, ХНН ва ФҚТВ кўрсаткичларидаги гиперкоагуляцион ўзгаришлар буйрак артериялари резистентлик индекси (RI), пульс индекси (PI), чап қоринча миокард массаси индекси (ЧҚММИ), чап қоринча охирги диастолик ҳажми (ЧҚОДҲ) ва отилиш фракцияси кўрсаткичлари билан боғлиқ ҳолда кечиши тромбоген ҳамда гемодинамик ўзгаришларнинг ўзаро боғлиқлиги аниқланган;
COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда non-dipper ва night-picker артериал босим фенотиплари нефрокардиометоболик ремоделланишининг мустақил клиник-прогностик маркерлари сифатида асосланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
COVID - 19 ўтказган беморларда сурункали буйрак касаллигининг кечишини прогностик аҳамиятини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда буйрак функционал ҳолати ва интраренал гемодинамика кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро боғлиқлик комплекс баҳоланиб, ҳКФТнинг пасайиши цистатин С (r=–0,71), β2-микроглобулин (r=–0,64), альбуминурия (r=–0,41), буйрак артериялари резистентлик индекси RI (r=–0,58) ва пульс индекси PI (r=–0,60) билан ишончли корреляцион боғлиқлиги аниқланган ҳамда мазкур ўзгаришлар гломеруляр-тубулоинтерстициал шикастланиш ва ренал микроциркуляция бузилиши билан асосланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети кўп томоқли клиникаси 14,11,2023-йилдаги 134-сонли, Республика ихтисослаштирилган нефрология ва буйрак трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази 04,10,2023-йилдаги 59-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2021-йил 09-декабрдаги №8/1282- сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ни ўтказган СБК III босқичидаги беморларда буйрак функциясининг эрта бузилишларини аниқлаш имкони яратилиб, хавф гуруҳларини шакллантириш, диспансер назоратни кучайтириш ва индивидуаллаштирилган даволаш тактикасини қўллаш орқали касаллик асоратларини камайтиришга хизмат қилади. Бу эса, беморларнинг ҳаёт сифати ва узоқ умр кўриш кўрсаткичларини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: COVID-19 билан боғлиқ буйрак функцияси пасайишини эрта босқичда аниқлаш орқали СБКнинг терминал босқичга ўтиши секинлаштирилади, гемодиализга эҳтиёж камаяди, стационар даволаниш муддатлари қисқаради ҳамда лаборатор текширувлар харажатлари оптималлаштирилади. Хулоса: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда буйрак функционал кўрсаткичларининг комплекс баҳоланиши касалликнинг кечишини башорат қилиш, индивидуал назорат ва даволашни ташкил этиш имконини беради. Бу эса буйрак етишмовчилигининг ривожланишини секинлаштириш, беморларнинг меҳнатга лаёқатлилик даврини узайтириш ва ҳаёт сифатини сақлаб қолишга хизмат қилади.
иккинчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда липид алмашинуви бузилишлари ва юрак ремоделланиши кўрсаткичларининг ўзаро патогенетик боғлиқлиги аниқланиб, ПЗЛП кўрсаткичларининг ишончли ортиши, ЮЗЛП даражасининг пасайиши ҳамда буйрак артериялари резистентлик индекси (RI) ва пульс индекси (PI) нинг чап қоринча миокард массаси индекси (ЧҚММИ), чап қоринча охирги диастолик ҳажми (ЧҚОДҲ) ва отилиш фракцияси кўрсаткичлари билан корреляцион боғлиқлиги юрак-қон томир ва буйрак тизимидаги функционал-гемодинамик ўзгаришларнинг ўзаро уйғун ривожланишини асосланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети кўп томоқли клиникаси 14,11,2023-йилдаги 134-сонли, Республика ихтисослаштирилган нефрология ва буйрак трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази 04,10,2023-йилдаги 59-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2021-йил 09-декабрдаги №8 /1282- сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: интраренал ва марказий гемодинамика кўрсаткичларини комплекс баҳолаш COVID-19 ни ўтказган СБК беморларида кардиоренал синдром ривожланиш хавфини эрта аниқлаш, юқори хавф гуруҳларини шакллантириш ва индивидуаллаштирилган даволаш стратегияларини ишлаб чиқиш имконини беради. Бу эса юрак-қон томир ва буйрак асоратларини камайтириш, беморларнинг ҳаёт сифати ва башоратини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: кардиоренал ўзаро таъсир бузилишларини эрта босқичда аниқлаш орқали оғир юрак-қон томир ва буйрак асоратларининг олди олинади, стационар даволаниш муддатлари қисқаради, қиммат диагностик ва даволаш чора-тадбирларига бўлган эҳтиёж камаяди ҳамда соғлиқни сақлаш тизими харажатлари оптималлаштирилади. Хулоса: COVID-19 инфекциясини ўтказган ва ўтказмаган СБК III босқичидаги беморларда интраренал ва марказий гемодинамика кўрсаткичларини комплекс баҳолаш кардиоренал ўзаро таъсир механизмларини чуқурроқ тушуниш, касаллик кечишини прогноз қилиш ва шaxсийлаштирилган назорат ҳамда даволашни жорий этиш имконини беради. Бу эса буйрак ва юрак функциясини узоқ муддат сақлаб қолиш, беморларнинг меҳнатга лаёқатлилик даври ва ҳаёт сифатини оширишга хизмат қилади. 
учунчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда коагуляцион гемостаз тизими фаоллашуви буйрак ичи гемодинамикаси ва юрак ремоделланиши кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқлиги аниқланиб, D-димер, фибриноген, ХНН ва ФҚТВ кўрсаткичларидаги гиперкоагуляцион ўзгаришлар буйрак артериялари резистентлик индекси (RI), пульс индекси (PI), чап қоринча миокард массаси индекси (ЧҚММИ), чап қоринча охирги диастолик ҳажми (ЧҚОДҲ) ва отилиш фракцияси кўрсаткичлари билан боғлиқ ҳолда кечиши тромбоген ҳамда гемодинамик ўзгаришларнинг ўзаро боғлиқлиги аниқланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети кўп томоқли клиникаси 14,11,2023-йилдаги 134-сонли, Республика ихтисослаштирилган нефрология ва буйрак трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази 04,10,2023-йилдаги 59-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2021-йил 09-декабрдаги №8 /1282- сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ни ўтказган СБК III босқичидаги беморларда коагуляцион бузилишларни эрта аниқлаш имкони яратилиб, тромботик асоратлар хавфи юқори бўлган беморларни саралаш, индивидуал антикоагулянт профилактика ва даволаш чораларини ўз вақтида қўллаш орқали ногиронлик ва ўлим кўрсаткичларини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: Гиперкоагуляция ҳолатларини эрта диагностика қилиш орқали оғир тромбоэмболик асоратларнинг олди олинади, интенсив терапия ва стационар даволанишга бўлган эҳтиёж камаяди, қиммат антикоагулянт ва реанимацион чора-тадбирлар харажатлари қисқаради. Хулоса: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда коагуляцион гемостаз кўрсаткичларининг комплекс динамик баҳоланиши гиперкоагуляция ҳолатларини эрта аниқлаш, касаллик кечишини башорат қилиш ва индивидуал даволаш тактикасини ишлаб чиқиш имконини беради. Бу эса тромботик асоратларни камайтириш, буйрак функциясини сақлаб қолиш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади.
тўртинчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясини ўтказган СБК III босқичидаги беморларда non-dipper ва night-picker артериал босим фенотиплари нефрокардиометоболик ремоделланишининг мустақил клиник-прогностик маркерлари сифатида асосланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети кўп томоқли клиникаси 14,11,2023-йилдаги 134-сонли, Республика ихтисослаштирилган нефрология ва буйрак трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази 04,10,2023-йилдаги 59-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2021-йил 09-декабрдаги №8 /1282- сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: АБСМ кўрсаткичларини баҳолаш орқали COVID-19 ни ўтказган СБК беморларида артериал гипертензиянинг хавфли фенотипларини эрта аниқлаш, юқори хавф гуруҳларини шакллантириш ва индивидуал антигипертензив терапияни тўғри танлаш имкони яратилади. Бу эса юрак-қон томир ва буйрак асоратларини камайтириш ҳамда беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: Артериал босимнинг патологик суткалик профилларини эрта диагностика қилиш орқали оғир кардиоваскуляр ва нефрологик асоратларнинг олди олинади, стационар даволаниш ва қўшимча текширувларга бўлган эҳтиёж камаяди, бу эса соғлиқни сақлаш тизими харажатларини қисқартиришга олиб келади. Хулоса: COVID-19 инфекциясини ўтказган ва ўтказмаган СБК III босқичидаги беморларда АБСМ кўрсаткичларига асосланган артериал гипертензия фенотипини аниқлаш касаллик кечишини прогноз қилиш, индивидуал назорат ва даволаш стратегияларини ишлаб чиқиш имконини беради. Бу эса буйрак функциясини сақлаб қолиш, кардиоваскуляр хавфни камайтириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини узоқ муддат яхшилашга хизмат қилади.