Ильясов Азизбек Бахтияровичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бачадон ичи ҳомила инфекцияларини ташхислаш ва даволашни такомиллаштириш» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1. DSc/Tib1205.
Илмий рахбар: Асатова Мунира Мирюсуповна тиббиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Расмий оппонентлар: Ниязметов Рахматилла Эрматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Саиджалилова Дилноза Джавдатовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Косовцова Наталья Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бачадон ичи ҳомила инфекциясини эрта ташхислаш ва даволаш учун ишлаб чиқилган модификацияланган технологиянинг самарадорлиги ва хавфсизлигини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ҳомилада яллиғланиш маркерлари (IL-6, C-реактив оқсил, прокальцитонин) бачадон ичи ҳомила инфекцияси билан юқори даражада боғлиқлиги, онанинг одатий гематологик кўрсаткичлари статистик жиҳатдан аҳамиятли боғлиқликка эга эмаслиги аниқланган;
илк бор ҳомила киндик қони хавфсиз ва аниқ олишда модификацияланган кордоцентез усули ишлаб чиқилган ва муолажа асоратлари камайиши, намуна олиш аниқлиги ошиши исботланган;
илк бор она ва киндик қони жуфт намуналарини таҳлил қилиш ҳомила ичи инфекцияни антенатал ташхислашнинг ўзига хосликнинг ошиши, сезгирликнинг кўтарилиши исботланган;
илк бор фетоплацентар қон оқими бузилиши даражаси ошиши, йўлдошнинг ҳомила қисми қон томирлар ўзанидаги морфологик ўзгаришлар частотаси ва оғирлиги ортиши ўртасида статистик аҳамиятли ўртача мусбат корреляцион боғлиқлик аниқланган;
илк бор бачадон ичи ҳомила инфекцияларини эрта ташхислаш ва даволашнинг босқичма-босқич алгоритми қўлланилиши натижасида перинатал йўқотишлар частотаси камайиши ҳамда ҳомиладорликнинг ижобий натижалари улушининг ошиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бачадон ичи ҳомила инфекциясини эрта ташхислашда клиник, иммунологик, биокимёвий ва морфологик кўрсаткичларни комплекс баҳолаш, киндик қонида яллиғланиш маркерларини (ИЛ-6, C-реактив оқсил, прокальцитонин) аниқлаш, инфекцион агентларни ПЗР-верификация қилиш, кордоцентезнинг модификацияланган усулини қўллаш, бачадон ичи ҳомила ва шифохона ичи инфекцияларини дифференциал ташхислаш ҳамда эрта пренатал ташхислаш ва даволашнинг босқичли алгоритмини такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор ҳомилада яллиғланиш маркерлари (ИЛ-6, C-реактив оқсил, прокальцитонин) бачадон ичи ҳомила инфекцияси билан юқори даражада боғлиқлиги, онанинг одатий гематологик кўрсаткичлари эса статистик жиҳатдан аҳамиятли боғлиқликка эга эмаслиги исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 30 мартдаги №33 у-т/18 сон билан тасдиқланган «Ҳомила инфекциясини она қорнида ташхислашнинг самарали усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 26.05.2024 йилдаги 40-сон ҳамда Хоразм филиали бўйича 13.06.2024 йилдаги 69И-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги 02/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бачадон ичи ҳомила инфекция гипердиагностикаси ва асоссиз терапияни камайтириш, антенатал верификация аниқлигини оширишга каратилган. Иқтисодий самарадорлиги: оғир сепсисда янги туғилган чақалоқни интенсив даволаш курсининг нархи (ОРИТ, антибиотик даво, инфузион қўллаб-қувватлаш, лаборатория мониторинги) тахминан 10000000 сўмни ташкил қилади; кейинги иммунологик ва молекуляр-генетик тадқиқотлар билан кордоцентез ўтказиш нархи тахминан 1000000 сўмни ташкил қилади. Иқтисодий самарадорлик ҳар бир янги туғилган чақалоқ учун 9000000 сўмни ташкил этади. Хулоса: инвазив диагностика билан биргаликда фетал яллиғланиш реакцияси маркерларини қўллаш ҳар бир янги туғилган чақалоқ учун 9000000 сўм миқдорида бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор ҳомила киндик қони хавфсиз ва аниқ олишда модификацияланган кордоцентезнинг усули ишлаб чиқилган ҳамда муолажа асоратлари камайиши ва намуна олиш аниқлиги ошиши исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 30 мартдаги №33 у-т/18 сон билан тасдиқланган «Ҳомила инфекциясини она қорнида ташхислашнинг самарали усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 26.05.2024 йилдаги 40-сон ҳамда Хоразм филиали бўйича 13.06.2024 йилдаги 69И-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги 02/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: асоратлар ва такрорий инвазив аралашувлар частотасини камайтириш, антенатал верификация хавфсизлигини оширишни имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: аниқ ва хавфсиз технология мавжуд бўлмаганда такрорий диагностик манипуляцияларни (амниоцентез, қўшимча ультратовуш текширувлари, такрорий маслаҳатлар ва лаборатория тестлари) ўтказиш зарурати юзага келади, уларнинг умумий қиймати тахминан 1900000 сўмни ташкил этади; таклиф этилган модификацияланган кордоцентезни ўтказиш ва унга ҳамроҳ иммунологик ва молекуляр-генетик тадқиқотлар учун харажатлар тахминан 450000 сўмни ташкил этади. Бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини иқтисод қилиш 1450000 сўмни ташкил этади. Хулоса: модификацияланган кордоцентез такрорий муолажа/асоратнинг олдини олиш учун 1450000 сўм миқдорда бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: илк бор она ва киндик қони жуфт намуналарини таҳлил қилиш ҳомила ичи инфекцияни антенатал ташхислашнинг ўзига хосликнинг ошиши, сезгирликнинг кўтарилиши исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 30 мартдаги №34 у-т/19 сон билан тасдиқланган «Ҳомилада бачадон ичи ҳомила инфекциясини эрта пренатал ташхислаш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 26.05.2024 йилдаги 39-сон ҳамда Хоразм филиали бўйича 13.06.2024 йилдаги 68И-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги 02/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: сохта ижобий/сохта салбий ташхисларни камайтириш, ҳомила ва янги туғилган чақалоқни ўз вақтида олиб бориш тактикасини ишлаб чикиш учун тавсия этилади. Иқтисодий самарадорлиги: Диагностик хато билан боғлиқ харажатларни камайтириш (камида "ортиқча" антибиотиклар + касалхонада ётишни узайтириш): "хато-даволаш" (антибиотиклар + мониторинг + 3 кунлик стационар) = 4200000 сўм. Таклиф этилаётган ёндашувлар қўлланилганда ушбу харажатлар чиқариб ташланишини ташкил этади. Хулоса: модификацияланган кордотсентез технологиясини она ва киндик қони жуфт намуналари таҳлили билан биргаликда қўллаш ҳар бир янги туғилган чақалоқ ҳисобига 4200000 сўм бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор фетоплацентар қон оқими бузилиши даражаси ошиши, йўлдошнинг ҳомила қисми қон томирлар ўзанидаги морфологик ўзгаришлар частотаси ва оғирлиги ортиши ўртасида статистик аҳамиятли ўртача мусбат корреляцион боғлиқлик аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 30 мартдаги №33 у-т/18 сон билан тасдиқланган «Ҳомила инфекциясини она қорнида ташхислашнинг самарали усуллари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 26.05.2024 йилдаги 40-сон ҳамда Хоразм филиали бўйича 13.06.2024 йилдаги 69И-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги 02/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: туғма/шифохона ичи инфекциясининг ретроспектив верификацияси ишончлилигини ва дифференциация сифатини ошириш, олиб боришдаги хатоликларни камайтиришига хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: янги туғилган чақалоқни кенг қамровли постнатал текшириш (лаборатор таҳлиллар, нейровизуализация, кенгайтирилган мониторинг ва динамик кузатув) нархи 1500000 сўмгача; йўлдошни морфологик (гистологик) текшириш нархи тахминан 300000 сўмни ташкил этади. Шундай қилиб, йўлдошнинг морфологик таҳлилидан фойдаланганда қўшимча қиммат текширувлардан қочиш мумкин, бу эса ҳар бир бемор учун 1200000 сўм бюджет маблағларини тежашни таъминлайди. Хулоса: йўлдошнинг ҳомила қисми қон томирлари ўзанидаги морфологик ўзгаришлар мезонлари бир нафар бемор ҳисобига 1200000 сўм микдорида бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
бешинчи илмий янгилик: илк бор бачадон ичи ҳомила инфекцияларини эрта ташхислаш ва даволашнинг босқичма-босқич алгоритми қўлланилиши натижасида перинатал йўқотишлар частотаси камайиши ҳамда ҳомиладорликнинг ижобий натижалари улушининг ошиши исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 30 мартдаги №34 у-т/19 сон билан тасдиқланган «Ҳомилада бачадон ичи ҳомила инфекциясини эрта пренатал ташхислаш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 26.05.2024 йилдаги 39-сон ҳамда Хоразм филиали бўйича 13.06.2024 йилдаги 68И-сон буйруқ асосида амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 03 февралдаги 02/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: перинатал йўқотишлар ва ногиронликни камайтириш, ижобий натижалар улушини 92,5%гача оширишни имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: янги туғилган чақалоқлар реанимация бўлимида сунъий нафас олдириш ва интенсив терапия зарурати билан оғир неонатал сепсис ривожланганда харажатлар бир бемор учун тахминан 20000000 сўмга етиши мумкин (ЎСВ, дори-дармон терапияси, лаборатория мониторинги ва узоқ муддатли касалхонага ётқизиш харажатларини ўз ичига олади); ишлаб чиқилган алгоритм доирасида ҳомила ичи инфекциясини ўз вақтида аниқлаш ва даволашда узоқ муддатли интенсив терапия зарурати бартараф этилади. Бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини иқтисод қилиш 20000000 сўмни ташкил этади. Хулоса: бачадон ичи ҳомила инфекциясини эрта ташхислаш ва даволашнинг босқичма-босқич алгоритмини жорий этиш ҳар бир янги туғилган чақалоқ учун 20000000 сўмгача бюджет маблағларини тежаш имконини берди.
