Маматқулов Абдурахмон Турсунбоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Лалмикор майдонларда нўхатнинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига турли экиш технологияларининг таъсири”, 06.01.08 – Ўсимликшунослик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Qx1325
Илмий раҳбар: Юсупов Хасан, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Лалмикор деҳқончилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Лалмикор деҳқончилик илмий-тадқиқот институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.09.01.
Расмий оппонентлар: Пўлатов Сарвар Мустафоевич, қишлоқ хўжалик фанлари бўйича фалсафа доктори, профессор; Ризаев Шухрат Худойбердиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жанубий деҳқончилик илмий тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Республика лалмикор майдонларининг ёғингарчиликлар билан кам таъминланган текислик-қир адирлик минтақасида типик бўз тупроқлари шароитида турли экиш технологияларининг нўхат ўсимлиги ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига таъсирини ўзаро қиёсий таққослаб ўрганиш асосида ресурстежамкор мақбул нўхат етиштириш агротехнологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Турли экиш технологияларининг тупроқ намлиги ва ундаги ҳаракатчан озиқа моддалар динамикасига таъсири аниқланган;
Лалмикор майдонларда нўхат ўсимлиги дала унувчанлиги, ўсимлик туп сони ва ўсимликлар биологик яшовчанлигига ва фенологик фазалар давомийлигига турли экиш технологияларининг таъсири аниқланган;
Нўхат экини илдиз тизими ривожланиши, тугунак бактериялар ҳосил бўлиши, ўсимликнинг қуруқ ва ҳўл биомасса тўплаш динамикасига, фотосинтез соф маҳсулдорлигига, барг сатҳига турли экиш технологияларнинг таъсири асосланган;
Нўхат ўсимлиги ҳосил элементлари (дуккаклар сони, дуккакдаги дон сони, дон сифати ва ҳосилдорлиги)га турли экиш технологияларининг таъсири аниқланган;
Лалмикор майдонларда турли экиш технологиялари бўйича нўхат етиштиришнинг минерал ва органик ўғитлар суспензиясини пуркашнинг иқтисодий самарадорлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Лалмикор майдонларда нўхатнинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосилдорлигига турли экиш технологияларининг таъсирини ўрганиш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
СЗС-2,1 култиватор сеялкаси билан нўхат етиштириш технологияси Жиззах вилояти, Ғаллаорол туманидаги “Тонги шу'ла” фермер хўжалигида 5,5 гектар, “Ўртақишлоқ замини” фермер хўжалигида 6,5 гектар, “Уйғун Пўлат” фермер хўжалигида 7,5 гектар, “Лапасов Шавкат” фермер хўжалигида 5,5 гектар, “Кичик Чияли Уяс” фермер хўжалигида 4,5 гектар ва Лалмикор деҳқончилик илмий-тадқиқот институти Марказий тажриба хўжалиги даласига 10,5 га майдонга, жами бўлиб Жиззах вилояти, Ғаллаорол туманидаги 40 га лалми майдонга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий Марказининг 28.01.2026 йилдаги 05/05-03-40-сон маълумотномаси). Натижада лалми майдонлардан гектар ҳисобига ўртача 6,1-7,3 с/га нўхат дони ҳосили олинган, анъанавий технология (ерни 20-22 см чуқурликда ҳайдаб экиш) бўйича нўхат экилган вариантларга (4,2-5,2 с/га) нисбатан 1,9-2,4 с/га юқори ҳосилдорликка эришилган;
нўхат етиштиришнинг ресурстежамкор агротехнологиялари Жиззах вилояти Ғаллаорол туманидаги фермер хўжаликларига 40 га лалми майдонга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий Марказининг 28.01.2026 йилдаги 05/05-03-40-сон маълумотномаси). Натижада ҳар гектар ҳисобига олинган соф фойда 5640,0-7890,0 минг сўмни, рентабеллик даражаси эса 160,7-224,8 % ни ташкил этган.