Дўсматов Дурбек Рустамжон ўглининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кибержиноятчиликка қарши курашнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари”, 12.00.08 - Жиноят ҳуқуқи. Жиноят-ижроия ҳуқуқи, 12.00.15 - Криминология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Yu1168
Илмий раҳбар: Абзалова Хуршида Мирзиятовна, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12.Yu.01.04
Расмий оппонентлар: Камалова Дилдора Ғайратовна, юридик фанлар доктори, проф; Расулев Абдулазиз Каримович, юридик фанлар доктори, проф
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги академияси.
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади кибержиноятчилик ҳолатининг криминологик тушунчасини шакллантириш ва уларнинг ижтимоий хавфлилик даражасини аниқлаш учун зарур бўлган АКТ соҳасидаги жиноятларнинг жиноий-ҳуқуқий моҳиятини очиб беришдан иборатдир.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
криптоактивларнинг ноқонуний муомаласи билан боғлиқ қилмишларни, яъни: криптоактивларни ғайриқонуний тарзда олиш, сотиш ёки айирбошлашни; криптоактивлар соҳасида хизмат кўрсатувчи провайдерлар фаолиятини тегишли лицензиясиз амалга оширишни; аноним криптоактивлар билан операциялар ўтказишни; криптоактивларнинг аноним майнингини ёхуд майнинг фаолиятини белгиланган тартибни бузган ҳолда амалга оширишни жиноятларнинг мустақил таркиби сифатида жиноий жавобгарликка тортиш зарурати асосланган;
криптоактивлар муомаласи соҳасидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ қилмишларни маъмурий ҳуқуқбузарликнинг мустақил таркиби сифатида мустаҳкамлаш, назорат-идора механизмларини кучайтиришга ва криптоактивлардан ноқонуний фойдаланишнинг олдини олишга қаратилган мутаносиб маъмурий жавобгарлик чораларини белгилаш зарурати асосланган;
Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 168-моддаси учинчи қисмининг “г” банди бўйича ахборот тизимидан, шу жумладан ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда содир этиладиган фирибгарликни квалификация қилишнинг доктринал мезонлари асослаб берилди. Молия-банк ташкилотлари, жамғармалар ва шу каби бошқа ташкилотлар назорати остидаги мол-мулкни ҳисоблаш техникаси, алоқа воситалари, планшетлар ёки бошқа шунга ўхшаш техник қурилмалардан фойдаланиб, манипуляциялар қилиш, жумладан, компютер тизимида қайта ишланадиган, тегишли ахборот ташувчиларда сақланадиган ёхуд ахборот узатиш тармоқлари орқали узатиладиган ахборотни ўзгартириш, шунингдек, компютер тизимига била туриб ёлғон ахборот киритиш орқали фирибгарлик йўли билан ўзлаштириш ана шундай жиноят сирасига киритилди. Бундай фирибгарликни ахборот тизимига ғайриқонуний (рухсациз) кириш ёки ундан фойдаланиш орқали содир этилган ўғирликдан фарқлаш мезони шакллантирилди: фирибгарликда алданган ёки ишончни суиистеъмол қилиш таъсиридаги жабрланувчи мол-мулк ёки унга бўлган ҳуқуқни айбдорга ихтиёрий равишда топширади ва бунда мол-мулк унинг эгалигидан чиқиб кетаётганини англайди. Шунингдек, шахснинг ўзганинг мулкини кейинчалик қўлга киритиш мақсадида қалбаки ҳужжат тайёрлаш учун компютер технологияларидан фойдаланиши Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 168-моддаси учинчи қисмининг “г” банди билан квалификация қилиниши мумкин эмаслиги тўғрисидаги қоида қўшимча равишда асосланган;
кибержиноятчиликка қарши курашиш чораларини такомиллаштириш, ушбу соҳадаги ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликни кучайтириш ва уларнинг олдини олишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмларини ривожлантириш зарурати асосланган. Жумладан, ахборот ресурсларини яратиш ва ахборот тизимларининг фаолият юритишида сунъий интеллект технологияларидан фойдаланишнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаш, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси МЖтКнинг 46²-моддаси иккинчи қисмига тегишли ўзгартиришлар киритиш орқали сунъий интеллект технологияларини қўллаган ҳолда шахсга доир маълумотларга ноқонуний ишлов берганлик учун маъмурий жавобгарлик белгилаш зарурати асосланган;
шахсни ёки унинг яқинларини ўлдириш ёки зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб содир этилган товламачилик учун жиноий жавобгарлик дифференциация қилиниши лозимлиги асосланган;
шахс танасининг ва (ёки) жинсий аъзоларининг яланғоч ҳолдаги фото ва (ёки) видеотасвирини ўз ичига олган ахборотни унинг розилигисиз Интернет жаҳон ахборот тармогҳда тарқатиш билан қўрқитганлик учун жиноий жавобгарлик белгиланиши лозимлиги асосланган;
товламачилик йўли билан рога сўраб товламачилик қилинган бўлса бу ҳақда рога берган шахснинг ўттиз сутка ичида ихтиёрий ариза бериш орқали рога берган шахсни жиноий жавобгарликдан озод этиш бу у(лар)нинг қилмишида жиноят таркиби йўқлигини англатмаслиги лозимлиги асосланган;
моддий қимматликлар берган ёки мулкий манфаатдор этган шахсга нисбатан моддий қимматлик ёки мулкий манфаат сўраб товламачилик қилинган бўлса бу ҳақда ўттиз сутка ичида ихтиёрий ариза бериш давлат органининг, давлат иштирокидаги ташкилотнинг ёки фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органининг хизматчисини рога эвазига оғдириб олган шахсни жиноий жавобгарликдан озод этиш бу у(лар)нинг қилмишида жиноят таркиби йўқлигини англатмаслиги лозимлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кибержиноятчиликка қарши курашишнинг назарий ва амалий жиҳатларини тадқиқ этиш натижалари асосида:
криптоактивларнинг ноқонуний муомаласи соҳасидаги қилмишларни жиноийлаштиришга қаратилган таклифлардан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси лойиҳасининг 278⁸ ва 
278⁹-моддаларини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Хусусан, қуйидагилар инобатга олинган: криптоактивларни қонунга хилоф равишда олиш, сотиш ёки айирбошлаш, шунингдек, криптоактивлар соҳасидаги хизматлар провайдерларининг тегишли лицензиясиз фаолият юритиши ва аноним криптоактивлар билан операцияларни амалга оширганлик учун жавобгарликни назарда тутувчи нормани киритиш тўғрисидаги таклиф (278⁸-модда); криптоактивларнинг аноним майнингини ва майнинг фаолиятини белгиланган тартибни бузган ҳолда амалга оширишни жиноийлаштириш тўғрисидаги таклиф (278⁹-модда). Мазкур таклифларнинг қабул қилиниши криптоактивлар муомаласи соҳасидаги қонунчиликни бузганлик ва ноқонуний майнинг фаолияти учун жиноий жавобгарликни кучайтиришга қаратилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2025-йил 5-июлдаги 27/2-146-25-сонли ва 2025-йил 18-июндаги /№ 5-108416-25-сонли жорий этиш далолатномалари); 
криптоактивлар муомаласи соҳасидаги қонунчиликни бузганлик учун маъмурий жавобгарлик белгилашга оид таклифлардан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси лойиҳасининг 155⁴-моддаси 1 ва 2-қисмларини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Тақдим этилган ташаббус назорат-кузатув механизмларини кучайтиришга ҳамда криптоактивлардан ноқонуний фойдаланиш билан боғлиқ қилмишлар учун санксияларни белгилашга қаратилган (Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизматининг 2025-йил 26-июндаги 17/01-34-сонли жорий этиш далолатномаси);
тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2023-йил 23-июндаги “Алдаш ёки ишончни суиистеъмол қилиш йўли билан ўзганинг мулкини талон-торож қилишга оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги 17-сонли Қарорини тайёрлашда ҳисобга олинган. Хусусан, мазкур Қарорнинг 22-бандига доир ахборот тизимидан, жумладан, ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда содир этиладиган фирибгарликни квалификация қилиш (Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси учинчи қисмининг “г” банди), бундай фирибгарликни ахборот тизимига ғайриқонуний (рухсациз) кириш орқали содир этилган ўғриликдан чегаралаш бўйича таклифлар, шунингдек, шахснинг кейинчалик ўзганинг мулкини қўлга киритиш мақсадида қалбаки ҳужжат тайёрлаш учун компютер технологияларидан фойдаланиши Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси учинчи қисми “г” банди билан квалификация қилиниши мумкин эмаслиги тўғрисидаги қоидалар эътиборга олинган (Ўзбекистон Республикаси Олий судининг 2025-йил 28-майдаги 08/225-25-сонли жорий этиш далолатномаси);
тадқиқот натижалари бўйича тайёрланган таклифлардан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025-йил 30-апрелдаги “Ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда содир этиладиган жиноятларга қарши курашиш фаолиятини янада кучайтиришга қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-153-сонли Қарорини – кибержиноятчиликка қарши курашиш чораларини такомиллаштириш, ушбу соҳадаги ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликни кучайтириш ва кибержиноятларнинг олдини олишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмларини ривожлантириш қисмида – ҳамда Ўзбекистон Республикасининг 2026-йил 21-январдаги “Сунъий интеллектни қўллашда юзага келадиган муносабатларни тартибга солиш муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1115-сонли Қонунини ишлаб чиқишда фойдаланилган. Хусусан, изланувчининг таклифлари мазкур Қонун 1-моддасининг 4-бандини – ахборот ресурсларини яратиш ва ахборот тизимларининг фаолият юритишида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаш қисмида – шунингдек, мазкур Қонуннинг 2-моддасини – сунъий интеллект технологияларидан фойдаланган ҳолда шахсга доир маълумотларга қонунга хилоф равишда ишлов берганлик учун маъмурий жавобгарликни белгилаш ва Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 
46²-моддаси иккинчи қисмига тегишли ўзгартиришлар киритиш қисмида – шакллантиришда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Тошкент шаҳар ички ишлар бош бошқармасининг 2026-йил 28-апрелдаги 27/3-1345/4к ва 27/3-1345/5к-сонли жорий этиш далолатномалари).