Утаев Уктам Чориевичнинг фалсафа доктори (PhD)  диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни такомиллаштириш”, 12.00.06 – Табиий ресурслар ҳуқуқи. Аграр ҳуқуқ. Экологик ҳуқуқ (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Yu1312
Илмий раҳбар: Холмуминов Жума Тоштемирович, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси. ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12.Yu.01.03.
Расмий оппонентлар: Маҳкамов Дурбек Неъматович
юридик фанлар доктори, профессор, Утегенов Онгарбай Дариябаевич юридик фанлар доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади – Ўзбекистон Республикасида экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни қўллашнинг назарий-ҳуқуқий асослари ва амалий муаммоларини комплекс таҳлил қилиш ҳамда ушбу соҳада интизомий, фуқаролик-ҳуқуқий, маъмурий ва жиноий жавобгарлик механизмларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
экологик экспертиза объектлари доирасини аниқ белгилаш, хусусан, барча турдаги қурилишлар учун ер участкаларини танлаш ва ажратиш материаллари, лойиҳаолди ва лойиҳа ҳужжатлари, табиий ресурслардан фойдаланиш билан боғлиқ хўжалик ва бошқа фаолиятни тартибга солувчи норматив-техник ҳамда йўриқнома-услубий ҳужжатлар лойиҳалари, чиқиндиларни зарарсизлантириш, қайта ишлаш ва утилизация қилишга оид янги технологиялар ва техника воситаларини яратиш бўйича ҳужжатлар, атроф-муҳит ҳолати ва инсон соғлиғига салбий таъсир кўрсатувчи ишлаб турган корхоналар ҳамда махсус ҳуқуқий режимга эга объектларни экологик экспертиза объектлари сифатида мустаҳкамлаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни қўллашда ҳуқуқбузарлик предметини аниқ белгилашнинг зарур ҳуқуқий асоси эканлиги асослантирилди;
ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда, иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғи, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддалар ёхуд моддалар аралашмасини, шиналар, битум, мазут ва шу каби компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқиш атмосфера ҳавосига, атроф-муҳитга ва аҳоли саломатлигига зарар етказувчи ҳуқуқбузарлик сифатида баҳоланиб, ушбу ҳаракатлар учун маъмурий жавобгарликни кучайтириш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни такомиллаштиришнинг зарур шарти эканлиги асослаб берилди;
экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун молиявий санксияларни жорий этиш, шунингдек ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда, иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғини, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддаларни ёхуд моддалар аралашмасини, шиналар, битум, мазут ва шунга ўхшаш компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқилғи сифатида ёқиш учун маъмурий жавобгарликни белгилаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни кучайтиришнинг зарур ҳуқуқий асоси эканлиги асослантирилди;
экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш соҳасида махсус ваколатли давлат органининг мақоми, вазифалари ва ваколатларини аниқ белгилаш, хусусан, давлат экологик экспертизасини ташкил этиш ва ўтказиш, ягона давлат сиёсатини амалга ошириш, ихтисослаштирилган эксперт бўлинмалари фаолиятини ташкил этиш, норматив-техник ва йўриқнома-услубий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ҳамда тасдиқлаш, экспертлар кенгаши таркиби ва низомини тасдиқлаш, экспертиза хулосаларида белгиланган талаблар бажарилиши мониторингини олиб бориш, шунингдек ижобий хулоса мавжуд бўлмаган объектларга нисбатан молиялаштиришни тўхтатиш бўйича тақдимномалар юбориш ваколатларини қонун даражасида мустаҳкамлаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни самарали қўллашнинг институционал-ҳуқуқий асоси эканлиги асослаб берилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Мавзуни ўрганиш асосида:
экологик экспертиза объектлари доирасини аниқ белгилаш, хусусан, барча турдаги қурилишлар учун ер участкаларини танлаш ва ажратиш материаллари, лойиҳаолди ва лойиҳа ҳужжатлари, табиий ресурслардан фойдаланиш билан боғлиқ хўжалик ва бошқа фаолиятни тартибга солувчи норматив-техник ҳамда йўриқнома-услубий ҳужжатлар лойиҳалари, чиқиндиларни зарарсизлантириш, қайта ишлаш ва утилизация қилишга оид янги технологиялар ва техника воситаларини яратиш бўйича ҳужжатлар, атроф-муҳит ҳолати ва инсон соғлиғига салбий таъсир кўрсатувчи ишлаб турган корхоналар ҳамда махсус ҳуқуқий режимга эга объектларни экологик экспертиза объектлари сифатида мустаҳкамлаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни қўллашда ҳуқуқбузарлик предметини аниқ белгилашнинг зарур ҳуқуқий асоси эканлиги тўғрисидаги таклиф Ўзбекистон Республикасининг 2025-йил 25-февралдаги “Экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш тўғрисида”ги ЎРҚ–1036-сонли Қонунининг 8-моддасига экологик экспертиза объектларини белгиловчи нормаларни киритишда инобатга олинди (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 5-ноябрдаги 22/1–378-сон далолатномаси). Мазкур таклифни жорий этиш экологик экспертиза объектлари доирасини қонун даражасида аниқлаштириш, экологик экспертизадан ўтказилиши лозим бўлган ҳужжатлар ва фаолият турларини аниқ белгилаш, шунингдек, экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни қўллашда ҳуқуқбузарлик предметини тўғри аниқлашга хизмат қилган;
ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда, иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғи, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддалар ёхуд моддалар аралашмасини, шиналар, битум, мазут ва шу каби компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқиш атмосфера ҳавосига, атроф-муҳитга ва аҳоли саломатлигига зарар етказувчи ҳуқуқбузарлик сифатида баҳоланиб, ушбу ҳаракатлар учун маъмурий жавобгарликни кучайтириш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни такомиллаштиришнинг зарур шарти эканлиги тўғрисидаги таклифлардан Ўзбекистон Республикасининг 2026-йил 4-майдаги “Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун жавобгарлик кучайтирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ–1143-сонли Қонуни билан Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 88-моддаси бешинчи ва олтинчи қисмлар билан, шунингдек, 
271-моддаси 111-банди билан тўлдирилишида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2026-йил 18-июндаги 27/2–231–26-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни жорий этиш атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш, аҳоли саломатлигига салбий таъсир кўрсатувчи чиқиндиларни ноқонуний ёқиш ҳолатларининг олдини олиш, экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликнинг профилактик таъсирини кучайтириш ҳамда экологик экспертиза талабларига риоя этилишини таъминлашга хизмат қилган;
экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун молиявий санксияларни жорий этиш, шунингдек ёқиш учун мўлжалланмаган жойларда ва (ёки) қурилмаларда, иссиқхоналарда, ишлаб чиқариш биноларида, ёндириш ускуналарида ёки бошқа объектларда ёқилғини, ёқилғи сифатида фойдаланиладиган моддаларни ёхуд моддалар аралашмасини, шиналар, битум, мазут ва шунга ўхшаш компонентларни ўз ичига олган чиқиндиларни ёқилғи сифатида ёқиш учун жавобгарликни белгилаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни кучайтиришнинг зарур ҳуқуқий асоси эканлиги тўғрисидаги таклифлар Ўзбекистон Республикасининг 2026-йил 4-майдаги “Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун жавобгарлик кучайтирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ–1143-сонли Қонуни билан Ўзбекистон Республикасининг 1992-йил 9-декабрдаги “Табиатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунини “Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни содир этганлик учун молиявий санксиялар” деб номланган янги ХИИ-606 боб билан тўлдириш ҳамда 54-61-моддаларини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2026-йил 15-июндаги 27/2–219–26-сон далолатномаси). Мазкур таклифни жорий этиш экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасида ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, экологик талабларга риоя этилишини таъминлаш, юридик шахсларнинг экологик жавобгарлигини кучайтириш ҳамда экологик экспертиза талабларини бузганлик учун жавобгарликнинг таъсирчан молиявий механизмларини шакллантиришга хизмат қилган;
экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш соҳасида махсус ваколатли давлат органининг мақоми, вазифалари ва ваколатларини аниқ белгилаш, хусусан давлат экологик экспертизасини ташкил этиш ва ўтказиш, ягона давлат сиёсатини амалга ошириш, ихтисослаштирилган эксперт бўлинмалари фаолиятини ташкил этиш, норматив-техник ва йўриқнома-услубий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ҳамда тасдиқлаш, экспертлар кенгаши таркиби ва низомини тасдиқлаш, экспертиза хулосаларида белгиланган талаблар бажарилиши мониторингини олиб бориш, шунингдек ижобий хулоса мавжуд бўлмаган объектларга нисбатан молиялаштиришни тўхтатиш бўйича тақдимномалар юбориш ваколатларини қонун даражасида мустаҳкамлаш экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни самарали қўллашнинг институционал-ҳуқуқий асоси эканлиги тўғрисидаги таклифлардан Ўзбекистон Республикасининг 2025-йил 24-февралдаги “Экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш тўғрисида”ги ЎРҚ–1036-сонли Қонунининг 6-моддасига махсус ваколатли давлат органининг мақоми, асосий вазифалари ва ваколатларини белгиловчи нормаларни киритишда фойдаланилган (Давлат экологик экспертизаси марказининг 2025-йил 24-октябрдаги 01-03/3-1214-сон далолатномаси). Мазкур таклифни жорий этиш экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш соҳасида ваколатли орган фаолиятининг аниқ ҳуқуқий асосларини белгилаш, экспертиза хулосалари ижроси устидан мониторинг ва экологик назоратни кучайтириш, ижобий хулосага эга бўлмаган объектлар бўйича молиялаштиришни тўхтатиш механизмини қўллаш ҳамда экологик экспертиза талабларини бузганлик учун юридик жавобгарликни амалда самарали таъминлашга хизмат қилган.