Кушиев Жахонгир Хабибжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ярали пилородуоденал стенозларни даволашда эндоскопик амалиётларнинг имкониятлари», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Tib4136.
Илмий раҳбар: Хакимов Мурод Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.07.
Расмий оппонентлар: Буриев Илья Михайлович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия); Баймаков Сайфиддин Рисбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: пилородуоденал ярали стенозли беморларни даволаш усулини танлашда дифференциал ёндашув орқали даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўн икки бармоқли ичакнинг стеноз соҳасининг морфологиясини (фибробластлар, дифференциалланмаган эпителий ҳужайралари, қон томирлари ва ҳужайралараро бўшлиқнинг ҳажми) ўрганилиб, унинг ПДСларни даволаш тактикасига аҳамияти мавжудлиги исботланган;
пилородуоденал ярали стеноз соҳасини баллон дилатациядан кейинги даврда, стеноз хавфини башоратловчи шкала ишлаб чиқиш орқали даволаш тактикаси такомиллаштирилган;
пилородуоденал ярали стеноз соҳасини баллон дилатацияси вақтида яра перфорацияси хавфини башоратловчи шкалани ишлаб чиқилган;
пилородуоденал стеноз билан хаста беморларни касалликнинг клиник ва гистологик кўринишига, операция ва анестезиологик хавф даражасига, ҳамда прогностик шкала ҳулосасига қараб даволаш алгоритми такомиллаштирилган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ярали пилородуденал стеноз билан хаста бемолрларни даволашда ҳаёт сифатига таъсири бўйича олинган илмий натижалар:
биринчи илмий янгилик: ўн икки бармоқли ичакнинг стеноз соҳасининг морфологиясини (фибробластлар, дифференциалланмаган эпителий ҳужайралари, қон томирлари ва ҳужайралараро бўшлиқнинг ҳажми) ўрганилиб, унинг пилородуоденал стенозларни даволаш тактикасига аҳамияти исботлангани ҳамда пилородуоденал яраланган стеноз соҳасини баллон дилатациясида яра перфорацияси хавфини башоратловчи шкала ишлаб чиқилгани бўйича таклифлар «Яраланган пилородуоденал стенозларни даволашда эндоскопиянинг аҳамияти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 71-сон буйруқ билан ҳамда Тошкент вилояти Янгийўл туман тиббиёт бирлашмаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 2387-10-146-ТБ/2025-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ПДС соҳасини МСКТ ва гистологик усуллар орқали морфометрик баҳолаш, шунингдек перфорация хавфини башоратловчи шкалани қўллаш пилородуоденал стеноз билан оғриган беморларда яра перфорацияси хавфини 22% дан 1,7% гача ва рестеноз хавфини 50% дан 12% гача камайтириш имкониятини яратади. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган морфометрик баҳолаш ва башорат шкаласини амалиётда қўллаш натижасида ўлим кўрсаткичининг 3,8% дан 1,7% гача камайиши кузатилди. Диагностик аниқликни ошириш ва асоратларнинг олдини олиш ҳисобига даволаш харажатларининг сезиларли камайиши таъминланди. Хулоса: МСКТ зичлиги (компенсация: 50–60 HU; субкомпенсация: 60–70 HU; декомпенсация: 90+ HU) ва гистологик текширувда фибробластлар сонини (1000–4000/mm²) баҳолашнинг ишлаб чиқилган янги усули ташхис аниқлиги 95% гача ошиб, юзага келиши мумкин бўлган хатоликларни 30% дан 1,2% гача камайтириш имконини берди;
иккинчи илмий янгилик: пилородуоденал яраланган стеноз соҳасини баллон дилатациясидан кейинги даврда стеноз хавфини башоратловчи шкала ишлаб чиқиш орқали даволаш тактикасини такомиллаштирилгани бўйича таклифлар «Яраланган пилородуоденал стенозларни даволашда эндоскопиянинг аҳамияти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 71-сон буйруқ билан ҳамда Тошкент вилояти Янгийўл туман тиббиёт бирлашмаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 2387-10-146-ТБ/2025-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: баллон дилатациясидан кейинги стеноз хавфини башоратловчи шкалани қўллаш беморларда эндоскопик баллон дилатацияси (ЭБД) ўтказилган ҳолларда стенознинг қайталаниши назорат гуруҳига нисбатан 2–3 баробар кам кузатилишини таъминлади. Бу эса беморларнинг ижтимоий ҳаётга қайтиш муддатини ва ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилади. Иқтисодий самарадорлиги: бир марталик эндоскопик баллон дилатацияси нархи анъанавий жарроҳлик амалиётидан сезиларли даражада арзон бўлиб, беморнинг шифохонада қолиш муддатини 7,5 кундан 5,7 кунгача қисқартириш имконини берди. Пилородуоденал стенознинг асоратлари (сувсизланиш, метаболик бузилишлар, қайта операциялар) сaбaбли йилига 3–4 марта шифохонага мурожаат қиладиган беморларнинг даволаш харажатларини 2–3 марта камайтириш имконияти юзага келди. Хулоса: ЭБД бажарилган беморларда озиқ-овқат ўтказувчанлиги 85–90% ҳолларда тикланди, қайт қилиш частотаси 3–4 баробар камайди, электролитлар мувозанати қисқа муддат ичида барқарорлашди. Стенознинг қайталаниши назорат гуруҳига нисбатан 2–3 баробар кам кузатилди ва такрорий ЭБД сеанслари ёрдамида қисқа муддатда стеноз бартараф этилди;
учинчи илмий янгилик: пилородуоденал яраланган стеноз соҳасини баллон дилатацияси вақтида яра перфорацияси хавфини башоратловчи шкала ишлаб чиқилгани бўйича таклифлар «Яраланган пилородуоденал стенозларни даволашда эндоскопиянинг аҳамияти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 71-сон буйруқ билан ҳамда Тошкент вилояти Янгийўл туман тиббиёт бирлашмаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 2387-10-146-ТБ/2025-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЭБД вақтида яра перфорацияси хавфини олдиндан башорат қилиш имкониятининг яратилиши амалиёт давомида оғир асоратларнинг олдини олишга бевосита хизмат қилади. Ишлаб чиқилган шкала ёрдамида юқори хавфли беморларни эрта аниқлаш ва уларда муқобил даволаш тактикасини танлаш шифокорларга имкон беради. Беморнинг ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилади, балки жарроҳлик жамоасининг клиник қарор қабул қилиш жараёнини ҳам сезиларли даражада осонлаштиради. Иқтисодий самарадорлиги: баллон дилатацияси вақтида перфорациянинг олди олиниши натижасида шошилинч жарроҳлик амалиётларига бўлган эҳтиёж камайди. Перфорация асорати билан боғлиқ стационар даволаш харажатлари (реанимация, шошилинч операция, узоқ муддатли парвариш) сезиларли даражада қисқартирилди. Натижада перфорация хавфи 22% дан 1,7% гача пасайиши давлат ва бемор оиласига тушадиган молиявий юкни ҳам камайтиришга хизмат қилди. Хулоса: ишлаб чиқилган перфорация хавфини башоратловчи шкала клиник амалиётда қўлланилганда босим кўрсаткичларини индивидуал ҳисоблаш ва дилатация давомийлигини белгилаш интраоперацион асоратлар частотасини камайтириб, даволаш жараёнини оптималлаштирди (t≥2,0 = p<0,05);
тўртинчи илмий янгилик: пилородуоденал стеноз билан оғриган беморларни касалликнинг клиник ва гистологик кўринишига, операция ва анестезиологик хавф даражасига ҳамда прогностик шкала хулосасига қараб даволаш алгоритми такомиллаштирилгани бўйича таклифлар «Яраланган пилородуоденал стенозларни даволашда эндоскопиянинг аҳамияти» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 71-сон буйруқ билан ҳамда Тошкент вилояти Янгийўл туман тиббиёт бирлашмаси томонидан 2025 йил 28 августдаги 2387-10-146-ТБ/2025-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: декомпенсация босқичидаги беморлар учун ЭБДни паллиатив тайёрлаш сифатида қўллаб, кейин радикал Билрот II резексиясига ўтказиш бўйича ишлаб чиқилган икки босқичли даволаш тактикаси (ЭБД + жарроҳлик) интраоперацион асоратлар частотасини 0% гача камайтирди. Яра қайталанишини 26,6% дан 9,8% гача пасайтириш имконияти юзага келди. Даволаш алгоритмига асосланган индивидуал ёндашув беморларнинг ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилади ва уларга тиббий-ижтимоий реабилитацияни тезлаштирди. Иқтисодий самарадорлиги: ЭГДС, МСКТ ва гистологик усулларни бирлаштирган такомиллашган диагностик алгоритм асосида танланган даволаш тактикаси ётоқ кунларини 7,5 кундан 5,7 кунгача қисқартирди. Лапароскопик жарроҳлик (85 дақиқа) орқали амалга оширилган радикал аралашув давомида асоратлар сони 0% га етказилди. Олинган натижаларга кўра, ушbu алгоритм Ўзбекистон соғлиқни сақлаш тизими учун ҳам клиник, ҳам иқтисодий жиҳатдан самарали ёндашув сифатида тасдиқланди. Хулоса: ЭГДС, МСКТ ва гистологик усулларни интеграциялашган комплекси асосида ишлаб чиқилган янги диагностик-даволаш алгоритми ташхис аниқлиги 95% гача ошиб, юзага келиши мумкин бўлган хатоликларни 30% дан 1,2% гача камайтирди. Комплекс ёндашув – эндоскопик ва жарроҳлик усулларни тўғри комбинация қилиш – беморларни самарали бошқаришга, даволашдан кейинги асоратлар частотасини камайтиришга ва ҳаёт сифатини яхшилашга имкон берди (t≥2,0 = p<0,05).
 

Yangiliklarga obuna bo‘lish