Айтувганов Урол Худайқуловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Математика оъқитиш методикаси фанини оъқитиш жараёнида талабалар ижодий фикрлашини ривожлантириш методикаси (геометрик материаллар мисолида)”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (математика)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2026.1.PhD/Ped1094
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат университети ҳузуридаги DSc.03/2025.27.12.ФМ.09.04 рақамли Илмий кенгаш.
Илмий раҳбар: Жумаев Эркин Эргашевич, педагогика фанлари номзоди, доцент.
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Аъламжон Амриллоевич, педагогика фанлари доктори (DSc), доцент, Ибрагимов Нодир Шапулатович педагогика фанлари фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: В.И.Романовский номидаги Математика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади математика ўқитиш методикаси фанини ўқитиш жараёнида талабалар ижодий фикрлашини ривожлантириш методикасини (геометрик материаллар мисолида) ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
мавзуга оид тадқиқот ишлар ва ўқув-услубий адабиётлари таҳлил қилинди, ижод, фикрлаш ва ижодий фикрлаш тушунчаларининг туб мохиятлари очиб берилди ва ҳар бирининг таърифи келтирилди;
интеллектуал ривожланишнинг ўрганишга боғлиқлиги, ижодий фикрлашни ривожлантиришнинг зарурий шартлари, йўллари ва усуллари, процессуал ва шахсий ёндашувларнинг бирлигини амалга ошириш зарурлиги, ижодий фикрлашни ривожлантириш ўқитувчи учун ҳам, талабалар учун ҳам обектив ва субектив аҳамиятга эга эканлиги кўрсатилди ва дидактик таъминоти такомиллаштирилди;
математика ўқитиш методикаси фанини ўқитиш жараёнида алгебраик ва геометрик методлар интеграциясидан фойдаланган ҳолда, ижодий характердаги масалаларни ечиш ёрдамида бўлажак математика ўқитувчилари ижодий фикрлашини ривожлантиришнинг интегратив модели такомиллаштирилди;
математика ўқитиш методикаси фанини ўқитиш жараёнида алгебраик ва геометрик методлардан фойдаланишнинг дидактик имкониятлари, масалани ечиш натижасини топиш босқичлари орасидаги интеграциянинг диалектик бирлиги тамойилининг ўрни аниқлаштирилди, олинган натижалар самарали эканлиги тажриба-синов ишлари ва унинг математик таҳлили ёрдамида асосланди;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Олий таълимда “Математика ўқитиш методикаси” фанини ўқитиш жароёнида педагогик интеграция ғоялари асосида алгебраик ва геометрик методлардан фойдаланган ҳолда, талабаларнинг ижодий фикрлашини ривожлантириш имкониятларини такомиллаштириш бўйича ўтказилган тадқиқот натижалари:
талабаларга алгебраик ва геометрик мисолларни ечишни ўргатишда алгебраик ва геометрик методлардан фойдаланишнинг дидактик таъминоти, машғулотларда мисол ва масалаларни тезкор ечишнинг қулай йўлини топишга ўргатувчи адаптив ва моделли методларни ўқув муҳитга мос амалий кўникма, малака ва компетенцияларни шакллантиришга, мотивацияловчи иш турлари билан трансформациялашга доир илмий-назарий ва амалий хулосалардан 2022-2026-йилларда бажариладиган ФЗ-202009211 рақамли “Аралаш турдаги тенгламалар учун тавсифнома ва бузилиш чизиғида Франкл ва Бицадзе-Самарский шартлари берилган масалалар корректлигини ноклассик сингуляр интеграл тенгламаларга олиб келиб ўрганиш” номли фундаментал лойиҳани ишлаб чиқишда фойдаланилган (Термиз давлат университетининг 2024-йил 25-сентябрдаги 06/12-1965-сон маълумотномаси);
талабаларнинг ижодий фикрлашини ривожлантирувчи махсус масалаларни танлаш, ечиш ва таҳлил қилиш методикаси ҳамда ижодий фикрлашни ривожлантириш даражасига қўйиладиган талабларга оид таклифлардан И-ХТ-0-19929 рақамли “Таълим қорақалпоқ тилида ўқитиладиган мактабларнинг VIII-IХ-синфлари учун аниқ фанлар бўйича электрон дарслик ва методик тавсия иловасини яратиш ҳамда ўқув жараёнига жорий этиш (математика, информатика)” мавзусидаги илмий-амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 5-декабрдаги 89-01-1031-сон маълумотномаси);
“Геометриядан масалалар ечиш ва ечимни таҳлил қилишга ўргатиш орқали талабаларнинг ижодий фикрлашини ривожлантириш” номли услубий қўлланма амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 05-декабрдаги 89-01-1031-сон маълумотномаси).