Джумабаев Иргашбек Алишер ўғли
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Талабаларнинг ахборот маданиятини шакллантиришда матбуот хизматининг ижтимоий-фалсафий таҳлили” 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа (фалсафа фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Fal1058
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети PhD.03/2025.27.12.F.22.01.
Илмий раҳбарнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Юнусова Манзурахон Пазлиддиновна фалсафа фанлари доктори (DSc), доцент.
Расмий оппонентлар: Исмоилов Махамадихон Исроилович, фалсафа фанлари доктори, профессор, Вйимбетов Жахсиддин Келишбаевич фалсафа фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади олий таълим муассасалари матбуот хизматининг талабалар ахборот маданиятини шакллантиришдаги ролини ижтимоий-фалсафий асослаб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
матбуот хизмати жамиятда билиш, мулоқот ва ижтимоийлашув жараёнларини боғловчи институционал медиатор сифатида асосланди, бу эса институтнинг шахс–жамият–давлат муносабатларида ижтимоий онгни шакллантиришга таъсир кўрсатиши очиб берилган;
олий таълим матбуот хизмати контенти ахборот узатиш билан бирга талабаларнинг ижтимоий идентификацияси ва маънавий йўналишини белгиловчи тузилма (маънавий-маърифий контент тузилмаси, ижтимоий идентификация тузилмаси) сифатидаги регуляторлик функсияси далилланган.
талабаларни ахборот жараёнларига жалб этиш орқали уларнинг пассив истеъмолчидан фаол ижтимоий субектга айланиши, бунинг натижасида ахборот субективлашуви юз бериши механизми (ахборотни қабул қилиш, тушуниш, баҳолаш, муносабат билдириш, қайта ишлаб чиқариш, тарқатиш, ижтимоий фаолликка айлантириш) асосланган;
хорижий матбуот хизмати тажрибалари асосида маҳаллий хизматларнинг ёшлар касбийлашув жараёнига таъсир механизмлари (ахборот орқали касбий йўналтириш, мотивацион-идентификацион ёндашув, профессионал имиж яратиш) йўлларини вужудга келтириш технологиялари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Талабаларнинг ахборот маданиятини шакллантиришда матбуот хизматининг ижтимоий-фалсафий таҳлили” мавзусидаги диссертацияда илгари сурилган илмий хулосалар ва амалий тавсиялар асосида:
ахборотнинг ижтимоий-фалсафий моҳияти, ахборот хизмати генезиси, ҳуқуқий ва молиявий асослари, унинг ижтимоий тараққиётга таъсири доирасини аниқлангани бўйича таклифлардан Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасида фойдаланилган. (2025-йил 25-июлдаги Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси давлат муассасаси 05-09-1242-сон маълумотномаси). Натижада радио эшиттиришларнинг илмий методологик ва амалий долзарблигини таъминлашга эришилган;
олий таълим тизимида матбоут хизматининг икки йиллик фаолиятини контент таҳлил қилиш орқали эълон қилинган материалларнинг йўналиши ва моҳиятини, шу орқали талабаларнинг ахборот маданияти даражаси белгиланганига оид таклиф-тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Мудофаа ва хавфсизлик қўмитасида фойдаланилган. (2024-йил 15-ноябрдаги Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Мудофаа ва хавфсизлик қўмитасининг 44-сон маълумотномаси). Натижада сайловчилар билан учрашувларда ҳамда назорат-таҳлил фаолиятида ахборот маданиятини шакллантириш имкониятлари кенгайтирилган;
талабалар ахборот маданиятининг матбуот хизмати фаолиятига муносабат, қандай йўналишдаги ахборотлар эътиборга молик экани ҳамда унинг фаолиятидаги ютуқ ва камчиликларга субектив баҳо аниқлангани бўйича таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигида фойдаланилди. (Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлигининг 2025-йил 25-ноябрдаги 2/6117-сон маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижаларининг қўлланилиши талабаларнинг ахборот маданиятини шаклланишига ижобий таъсир кўрсатади.
хорижий матбуот хизмати тажрибалари асосида маҳаллий хизматларининг ёшлар касбийлашув жараёнига таъсир механизмларини вужудга келтириш технологиялари бўйича берилган таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Олий таълим фан ва инновациялар вазирлигида фойдаланилди. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 30-апрелдаги 25/25-3008-сон маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижаларининг қўлланилиши хорижий матбуот хизмати амалиётида қўлланиладиган очиқлик, тезкорлик, аудитория билан қайта алоқа, шахсий муваффақият ҳикояларини ёритиш, талабалар иштирокини оммалаштириш ҳамда халқаро ҳамкорлик натижаларини касбий ривожланиш билан боғлаб талқин этиш технологиялари маҳаллий матбуот хизмати фаолиятига мослаштирилган.