Неъматов Рустам Абдуваид ўғлининг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ғарбий Турк хоқонлиги даврида Хоразмнинг ижтимоий-сиёсий ва маданий жараёнлари тарихи”, 07.00.01. – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Tar1324
Илмий раҳбар: тарих фанлари доктори, доцент Алманов Қахрамон Облоқулович.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Гулистон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.01.01
Расмий оппонентлар: Атаходжаев Азимхўжа Музаффарович, тарих фанлари доктори, профессор; Эгамбердиева Нигора Азадовна тарих фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Ғарбий Турк хоқонлиги даврида Хоразм воҳасида кечган ижтимоий-сийосий ва маданий жарайонлар тарихини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Хоразмнинг нисбатан мустақил бошқарув тизими унинг ўзига хос маҳаллий ҳукмдорлик шакли ва танга-пул тизими муносабатлари орқали намоён бўлиб, бу уни Амударё ва Сирдарё оралиғидаги бошқа воҳа ҳумкдорликларидан ажралиб турганлиги исботланган;
Хоразмдаги бошқарувчи сулола вакилларининг фаолияти таҳлили натижасида ушбу воҳа ҳукмдорлигининг ўз бошқарувида нисбатан эркин бўлиши бир қатор омилларга боғлиқ бўлгани, айниқса, бунда ҳудудий-географик омил – воҳанинг хоқонлик бошқарув маркази бўлмиш Суяб (Еттисув)дан узоқ жойлашгани асосий ўрин тутгани далилланган;
Хоразмда Африғийлар сулоласининг нисбатан мустақил бўлганига қарамасдан, воҳада Турк хоқонлигининг таъсири сақлангани аниқланиб, маҳаллий бошқарувда учрайдиган Хамгири/Хангири (хон-гирей), Тутухас (тутуқ-ас), Бағра (Бўғра), Каник, Аскажвар (аска-чўр) ҳамда Аскажамук (аска-чамук) каби қадимги турк ва хоразмча илдизли унвон ва мансаблар қўлланганлиги исботланган;
Воҳанинг тасвирий санъати асарлари – сопол буюмлар, Тўққалъа оссуарийси каби санъат намуналарида қадимги турк маданиятининг ўзига хос белгилари учраши мисолида Ғарбий Турк хоқонлиги даврида Хоразм воҳасида маданий жараёнлар жадал ривожланганлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ғарбий Турк хоқонлиги даврида Хоразм воҳасидаги ижтимоий-сийосий ҳолат ва воҳада кечган маданий жарайонлар тарихини тадқиқ этиш доирасида ишлаб чиқилган илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Хоразмнинг Ғарбий Турк хоқонлиги таркибига қўшилиши, бошқарув усуллари ва тарихий манбалар асосида олиб борилган тадқиқотлар бу даврдаги ижтимоий-сиёсий, иқтисодий ва маданий жараёнларни чуқур таҳлил қилиш имконини берди. Тадқиқотдан олинган илмий хулосалар “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Мавзу” кўрсатуви учун ссенарий тайёрлашда фойдаланилган (ОъзМТРК “Оъзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2023-йил 04-сентабрдаги маълумотномаси №06-28-1327). Натижада, Хоразм воҳасининг Ғарбий Турк хоқонлиги давридаги тарихига оид манбалар ва илмий тадқиқотлар билан танишиш ҳамда уларни таҳлил қилиш самарадорлиги ошишига хизмат қилган;
Хоразм воҳасидаги бошқарувчи сулола вакилларининг келиб чиқиши, бошқарув йиллари хронологияси, ҳукмдорларнинг исм ва унвонлари масаласи таҳлил қилиниб, воҳадаги маҳаллий сулола – Африғийларнинг Турк хоқонлигидан нисбатан эркин бўлиши ички сиёсат олиб боришида воҳанинг географик жиҳатдан хоқонликнинг марказий ҳудудларидан анча узоқ жойлашгани асосий омиллардан бири бўлгани аниқлаб берилди. Мазкур хулоса Хоразмнинг илк ўрта асрлардаги сиёсий мақомини янада аниқроқ белгилашга хизмат қилади ва бу илмий натижалардан Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг илмий-тадқиқот лойиҳалари, тарихий-маданий ёдгорликларни ўрганиш ва тарғиб қилиш дастурларида, шунингдек, ёш авлодни маданий меросга ҳурмат руҳида тарбиялашга қаратилган маърифий ва тарбиявий ишларида самарали фойдаланилди. (Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фонди томонидан берилган 2023-йил 12-декабрдаги маълумотномаси №01-54/12-12-23). Илмий натижаларнинг жорий қилиниши тарихий-маданий ёдгорликлар тарихини билишга, ёш авлодни маданий меросга ҳурмат руҳида тарбиялашга ёрдам беради. Натижада Хоразм воҳасининг илк ўрта асрлар тарихи маҳаллий ва хорижий ташриф буюрувчилар, тарихимиз бўйича тадқиқот олиб борувчиларга янги маълумотлар бериш имконини берган;
Фан доирасида илгари билдирилган фикрлардан фарқли равишда, Хоразмда Африғийлар сулоласининг нисбатан мустақил бўлганига қарамасдан, воҳада Турк хоқонлигининг таъсири сақлангани аниқланиб, маҳаллий бошқарувда учрайдиган Хамгири/Хангири (хон-гирей), Тутухас (тутуқ-ас), Бағра (Бўғра), Каник, Аскажвар (аска-чўр) ҳамда Аскажамук (аска-чамук) каби қадимги турк ва хоразмча илдизли унвон ва мансаблар аниқлаштирилганлигига доир илмий натижалардан Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг илмий-тадқиқот лойиҳалари, тарихий-маданий ёдгорликларни ўрганиш ва тарғиб қилиш дастурларида, шунингдек, ёш авлодни маданий меросга ҳурмат руҳида тарбиялашга қаратилган маърифий ва тарбиявий ишларида самарали фойдаланилди. (Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фонди томонидан берилган 2023-йил 12-декабрдаги маълумотномаси №01-54/12-12-23). Натижада Хоразмнинг сиёсий тизими маҳаллий ва туркий бошқарув элементларининг синтези асосида шаклланганлиги асослаб берилди. Илмий натижаларнинг жорий қилиниши тарихий-маданий ёдгорликлар тарихини билишга, ёш авлодни маданий меросга ҳурмат руҳида тарбиялашга ёрдам беради. Натижада Хоразм воҳасининг илк ўрта асрлардаги тарихи маҳаллий ва хорижий ташриф буюрувчилар, тарихимиз бўйича тадқиқот олиб борувчиларга янги маълумотлар бериш имконини берган;
Тадқиқот иши Ўзбекистоннинг “Туркий давлатлар ташкилоти”даги нуфузини оширишда ва туркий халқлар интеграциясини ёритишда муҳим аҳамият касб этади. Хоразмдаги Африғийлар сулоласи томонидан зарб этилган тангалар асосида ишлаб чиқилган илмий-амалий тавсиялар 2022–2023 йилларда Республика Маънавият ва Маърифат марказининг тарғибот фаолиятида қўлланилган. Жумладан, 2023-йилги чора-тадбирлар дастурининг ВИИИ йўналишидаги 41-бандда белгиланган миллий қадриятлар тарғиботида диссертация материалларидан фойдаланилган (Республика Маънавийат ва Маърифат марказининг 2024-йил 11-йанвардаги маълумотномаси №02-22/23). Натижада, нумизматик манбалар асосида Африғийлар бошқарувидаги унвон, лавозимлар ва уларнинг вазифаларини тадқиқ этиш имконияти кенгайишга хизмат қилган.