Ismailov Ulug‘bek Saparboy o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya ishi himoyasi haqida e’lon matni
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri: Xorazm vohasi paleoekologiyasi tarixi, 07.00.01 – O‘zbekiston tarixi.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/Tar2007.
Ilmiy rahbarining F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Karimov Yashin Abdusharibovich, tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Rayhon Beruniy Urganch davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Tar.06.01.
Rasmiy opponentlarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Ochilov Alisher To‘lis o‘g‘li, tarix fanlari doktori, professor; Raximov Shixnazar Bekturdievich, PhD., dotsent.
Yetakchi tashkilot nomi: Xorazm Ma’mun akademiyasi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi. To‘rtlamchi davrdan boshlangan geologik, geomorfologik va tabiiy jarayonlarning dinamikasini tahlil qilish hamda ularning ilk temir davrigacha bo‘lgan davrda Xorazm vohasi paleoekologik muhitining shakllanishiga ko‘rsatgan ta’sirini ilmiy asosda aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Xorazm vohasida ibtidoiy madaniyat vakillarining qo‘nim topishi uchun qulay muhit shakllangani, bu jarayon suv resurslari, tuproq, iqlim hamda o‘simlik va hayvonot dunyosining paleogeografiya natijasida yuzaga kelgan paleoekologik xususiyatlari bilan bevosita bog‘liq ekanligi ko‘rsatilib, odamlarning hudud bo‘yicha joylashishi, antropogen landshaftning shakllanishi va tabiiy resurslardan foydalanish bilan bog‘liq paleoekologik masalalar tizimli ravishda yoritildi;
Xorazm vohasi paleoekologiyasining shakllanishi va tosh asri quyi bosqichlaridan boshlab neolit davriga kelib hududda ovchi hamda baliqchilardan iborat aholining joylashishi jarayonlari erning to‘rtlamchi geologik davri hisoblanmish kaynazoyda sodir bo‘lgan tabiiy jarayonlar ta’sirida ekanligiga aniqlik kiritilgan;
Xorazm vohasi paleoekologiyasi shakllanishida to‘rtlamchi davr tabiiy jarayonlari hududda antropogen landshaft va madaniy xo‘jalik tiplarning qiyofasini belgilab berib, voha ekologik holatining keyingi davrdagi o‘zgarishlari to‘rtlamchi davrda shakllangan tabiiy landshaft ta’siri ekanligi, shuningdek, bronza davridagi migratsion jarayonlarning sodir bo‘lishi tabiiy-iqlim sharoitlaridagi o‘zgarishlar bilan bog‘liqligi dalillangan;
Xorazm vohasida tosh asridan temir davrigacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida odamlarning joylashishi, antropogen landshaftning shakllanishi, madaniy-xo‘jalik tiplarning qiyofasi va suv, tuproq, iqlim hamda o‘simlik va hayvonot dunyosining paleoekologik xususiyatlari uzviy bog‘liq ekanligi aniqlangan va shu asosda Xorazm vohasi paleoekologiyasiga oid yahlit tadqiqot yaratilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Xorazm vohasi paleoekologiyasi tarixini tadqiq etish bo‘yicha ishlab chiqilgan taklif va xulosalar asosida:
Xorazm vohasida ibtidoiy madaniyat vakillarining qo‘nim topishi uchun qulay muhit shakllangani, bu jarayon suv resurslari, tuproq, iqlim hamda o‘simlik va hayvonot dunyosining paleogeografiya natijasida yuzaga kelgan paleoekologik xususiyatlari bilan bevosita bog‘liq ekanligi ko‘rsatilib, odamlarning hudud bo‘yicha joylashishi, antropogen landshaftning shakllanishi va tabiiy resurslardan foydalanish bilan bog‘liq paleoekologik masalalar tizimli ravishda o‘rganilgan xulosalardan Xalqaro “Oltin meros” jamoat fondi faoliyatida foydalanilgan (Xalqaro “Oltin meros” xayriya jamoat fondining 2025-yil 25-avgustdagi 49-01-sonli maʼlumotnomasi). Shu orqali talabalarda Vatanimizning qadim tuprog‘ida tabiiy muhit natijasida yuzaga kelgan ibtidoiy madaniyat shakllanishi jarayonlarini o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini oshirish imkonini taqdim qilgan;
Xorazm vohasi paleoekologiyasining shakllanishi va tosh asri quyi bosqichlaridan boshlab neolit davriga kelib hududda ovchi hamda baliqchilardan iborat aholining joylashishi jarayonlari erning to‘rtlamchi geologik davri hisoblanmish kaynazoyda sodir bo‘lgan tabiiy jarayonlar ta’sirida ekanligiga aniqlik kiritilgan ma’lumotlardan foydalanilgan (Xalqaro “Oltin meros” xayriya jamoat fondining 2025-yil 25-avgustdagi 49-01-sonli maʼlumotnomasi). Ushbu ilmiy natijalar muammo doirasida tayyorlangan dastular, risolalar va monografiyalarni mazmunan boyitish imkonini taqdim qilgan;
Xorazm vohasi paleoekologiyasi shakllanishida to‘rtlamchi davr tabiiy jarayonlari hududda antropogen landshaft va madaniy xo‘jalik tiplarning qiyofasini belgilab berib, voha ekologik holatining keyingi davrdagi o‘zgarishlari to‘rtlamchi davrda shakllangan tabiiy landshaft ta’siri ekanligi, shuningdek, bronza davridagi migratsion jarayonlarning sodir bo‘lishi tabiiy-iqlim sharoitlaridagi o‘zgarishlar bilan bog‘liqligi dalillanganligiga oid tahliliy ma’lumotlardan Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazining targ‘ibot ishlarini tashkil etish va oʻtkazishda foydalanilgan (Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi huzuridagi Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti 2025-yil 4-sentyabrdagi 10/547-sonli dalolatnomasi) Tadqiqot doirasida qo‘lga kiritilgan natijalar targ‘ibot faoliyatini ilmiy asoslangan ma’lumotlar bilan boyitishga, yoshlarda tarixiy xotira, milliy g‘urur va vatanparvarlik tuyg‘ularini mustahkamlashga xizmat qildi;
Xorazm vohasida tosh asridan temir davrigacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida odamlarning joylashishi, antropogen landshaftning shakllanishi, madaniy-xo‘jalik tiplarning qiyofasi va suv, tuproq, iqlim hamda o‘simlik va hayvonot dunyosining paleoekologik xususiyatlari uzviy bog‘liq ekanligi aniqlangan va shu asosda Xorazm vohasi paleoekologiyasiga oid yahlit tadqiqot yaratilgan ilmiy xulosalardan Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazining faoliyatida foydalanilgan (Respublika ma’naviyat va ma’rifat markazi huzuridagi Ijtimoiy-ma’naviy tadqiqotlar instituti 2025-yil 4-sentyabrdagi 10/547-sonli dalolatnomasi). Mazkur ilmiy natijalar sohaga doir targ‘ibot materiallarini, dasturlarni boyitishga hamda yosh avlodda tarixiy merosga hurmat, milliy o‘zlikni anglash va vatanparvarlik tuyg‘ularini mustahkamlashga xizmat qilgan.
