Кодиркулов Азизжон Саидкул ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон Республикаси ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари профилактикасининг ижтимоий-психологик шарт-шароитларини такомиллаштириш” 19.00.05 – “Ижтимоий психология. Этнопсихология” (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/P1153.
Илмий раҳбар: Рахиммирзаев Санжар Ботурович, психология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2026.10.04.P.01.18.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Шоира Ҳамидовна, психология фанлари доктори (DSc), профессор; К.А. Фарфиева Комола Атҳамджановна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Алфраганус университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон Республикаси ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари профилактикасининг ижтимоий-психологик шароитларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари касбий меъёрларга зид ва хизмат самарадорлигини пасайтирувчи ҳаракат ёки ҳаракацизлик сифатида аниқлаштирилганлиги туфайли унинг асосий кўринишлари хизмат вазифаларини тўлиқ бажармаслик, хизмат қоидаларини бузиш ва ваколатдан шахсий мақсадда фойдаланишда, асосий детерминантлари ахлоқий масъулиятдан бегоналашув, ўзини ўзи назорат қилиш заифлиги, эмоционал беқарорлик муҳити билан белгиланиши аниқланган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари яхлит тасаввурни таъминловчи тузилмавий моделга асосланиб, ахлоқий, регулятив-хулқий, эмоционал-мослашувчанлик, шахсий-деформацион ва ташкилий-маданий компонентлари орасидаги ўзаро боғлиқлик орқали ажратилганлиги исботланган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатларга мойиллигини аниқлашда мослашувчанлик, эмоционал барқарорлик, хавотирлилик, коммуникативлик, ҳукмронликка мойиллик, ахлоқий масъулиятдан бегоналашув ҳамда ташкилий маданият кўрсаткичларга асосланиб контрпродуктив хатти-ҳаракатлар хавфини психодиагностик баҳолаш орқали аниқлаши далилланган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари профилактикасида психоедукатив таъсир механизмларига асосланиб ахлоқий масъулиятдан бегоналашувнинг камайиши, хулқ-атворни бошқариш ва коммуникатив салоҳиятнинг кучайиши, мослашувчанлик ҳамда эмоционал барқарорликнинг мустаҳкамланиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши
Ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари касбий меъёрларга зид ва хизмат самарадорлигини пасайтирувчи ҳаракат ёки ҳаракацизлик сифатида аниқлаштирилганлиги туфайли, унинг асосий кўринишлари хизмат вазифаларини тўлиқ бажармаслик, хизмат қоидаларини бузиш ва ваколатдан шахсий мақсадда фойдаланишда, асосий детерминантлари эса ахлоқий масъулиятдан бегоналашув, ўзини ўзи назорат қилиш заифлиги ҳамда эмоционал беқарорлик муҳити билан белгиланишига доир таклифлари ички ишлар органлари тизимидаги психологик таъминот, хизмат интизомини мустаҳкамлаш ва шахсий таркиб билан профилактик ишлаш амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Марказий Ҳарбий Округ ҳузуридаги “Илмий Тадқиқот” илмий-амалий ва услубий Марказининг 2026-йил 30-апрелдаги 228/11/26-сон маълумотномаси). Мазкур таклифларнинг жорий этилиши натижасида ички ишлар органлари ходимлари фаолиятида контрпродуктив хатти-ҳаракатларнинг асосий кўринишларини эрта аниқлаш, уларнинг психологик детерминантларини тизимли баҳолаш ҳамда хизмат самарадорлигига салбий таъсир кўрсатувчи хулқ-атвор шаклларини профилактика қилиш имкониятлари кенгайган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатлари ҳақида яхлит тасаввурни таъминловчи тузилмавий моделга асосланиб, унинг ахлоқий, регулятив-хулқий, эмоционал-мослашувчанлик, шахсий-деформацион ва ташкилий-маданий компонентлари орасидаги ўзаро боғлиқлик орқали ажратилганлиги исботланганига доир таклифлари ички ишлар органлари шахсий таркиби билан олиб бориладиган психологик кузатув, диагностика ва профилактик ишлар тизимига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Марказий Ҳарбий Округ ҳузуридаги “Илмий Тадқиқот” илмий-амалий ва услубий Марказининг 2026-йил 30-апрелдаги 228/11/26-сон маълумотномаси). Мазкур таклифларнинг жорий этилиши натижасида контрпродуктив хатти-ҳаракатларни алоҳида хулқий белгилар даражасида эмас, балки ўзаро боғлиқ психологик компонентлар тизими сифатида комплекс таҳлил қилиш, хавф омилларини тизимли аниқлаш ҳамда шахсий таркиб билан индивидуал ва гуруҳий профилактик ишларни мақсадли ташкил этиш самарадорлиги ошган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатларга мойиллигини аниқлашда мослашувчанлик, эмоционал барқарорлик, хавотирлилик, коммуникативлик, ҳукмронликка мойиллик, ахлоқий масъулиятдан бегоналашув ҳамда ташкилий маданият кўрсаткичларига асосланиб, контрпродуктив хатти-ҳаракатлар хавфини психодиагностик баҳолаш орқали аниқлаш далилланганига доир таклифлари ички ишлар органларида шахсий таркибни психологик ўрганиш, касбий-психологик мониторинг ва хавф гуруҳларини аниқлаш амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Марказий Ҳарбий Округ ҳузуридаги “Илмий Тадқиқот” илмий-амалий ва услубий Марказининг 2026-йил 30-апрелдаги 228/11/26-сон маълумотномаси). Мазкур таклифларнинг жорий этилиши натижасида ходимларнинг контрпродуктив хатти-ҳаракатларга мойиллигини баҳолашда психодиагностик маълумотларнинг аниқлиги, комплекслиги ва амалий йўналтирилганлиги таъминланиб, хавф гуруҳига мансуб ходимлар билан манзилли психопрофилактик ҳамда коррексион ишларни ташкил этиш имконияти кучайган;
ички ишлар органлари ходимларининг контрпродуктив хатти-ҳаракатларини профилактика қилишга қаратилган ижтимоий-психологик тренинг дастури ишлаб чиқилиб, дастур таъсирида ахлоқий масъулиятдан бегоналашувнинг камайиши, хулқ-атворни бошқариш ва коммуникатив салоҳиятнинг кучайиши, мослашувчанлик ҳамда эмоционал барқарорликнинг мустаҳкамланиши аниқлангани ва унинг самарадорлиги экспериментал равишда исботланганига доир таклифлари ички ишлар органлари ходимлари билан олиб бориладиган психологик профилактика, касбий тайёргарлик ва тарбиявий ишлар амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги Марказий Ҳарбий Округ ҳузуридаги “Илмий Тадқиқот” илмий-амалий ва услубий Марказининг 2026-йил 30-апрелдаги 228/9/26-сон маълумотномаси). Мазкур таклифларнинг жорий этилиши натижасида ходимларда ўзини ўзи бошқариш, касбий мулоқот маданияти, эмоционал барқарорлик ва хизмат вазифаларига масъулиятли муносабатни ривожлантиришга хизмат қилувчи тренинг технологияларидан фойдаланиш имкониятлари кенгайган ҳамда контрпродуктив хатти-ҳаракатларни олдини олиш бўйича психологик профилактика ишларининг амалий самарадорлиги ошган.
