Азимова Азиза Аббосовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): « «Некротик ярали гингивостоматитни комплекс даволашни такомиллаштириш», 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/ Tib5557.
Илмий раҳбар: Тахирова Камолахон Аброровна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт  университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.02.
Расмий оппонентлар: Зойиров Тўлқин Элназарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Копецкий Игор Сергеевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси).
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги Халқаро Қозоқ-Турк университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: некротик ярали гингивостоматитнинг клиник-патогенетик хусусиятларини комплекс ўрганиш, кейинчалик уни даволашнинг самарали усулларини ишлаб чиқиш ва такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда касалликнинг клиник кечиши ва оғирлик даражаси, шартли-патоген анаэроб микрофлора (Fusobacterium spp., Borrelia vincentii, Treponema spp., Prevotella intermedia) ва CD3+ лимфоцитлар сони камайиши, CD4+ ва CD8+ лимфоцитлар ортиши каби иммун тизим дисбалансига мутаносиблиги исботланган;
некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда IL-6, IL-10, TNF-α ва C3 компонентлари ортиши касалликнинг ривожланишидаги эрта башоратловчи хавф омили эканлиги асосланган;
кавитацион таъсирга эга ирригаторнинг антисептик восита билан қўлланиши бактериал биоплёнкаларнинг, шу жумладан қийин йўқотиладиган анаэроб ассоциацияларнинг парчаланишига олиб келиши, микроб ҳужайраларининг ўтказувчанлигини ва уларнинг антисептик воситаларга сезгирлигини ошириши исботланган;
некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда ирригатор хамда озонланган кунжут мойининг бирга қўлланилаши тўқималар оксигенациясини яхшилаши, яллиғланиш шароитида тўқималарнинг битишига ижобий таъсирини исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2026 йил 16 февралдаги 03/36 сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда касалликнинг клиник кечиши ва оғирлик даражаси, шартли-патоген анаэроб микрофлора (Fusobacterium spp., Borrelia vincentii, Treponema spp., Prevotella intermedia) ва CD3+ лимфоцитлар сони камайиши, CD4+ ва CD8+ лимфоцитлар ортиши каби иммун тизим дисбалансига мутаносиблиги исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: OHI-S ва PMA индекс кўрсаткичлари бўйича оғиз бўшлиғи гигиенасининг қониқарсиз ҳолатини, шунингдек, ОБШҚ тўқималарида яллиғланиш ўзгаришларининг ривожланишига ва НЯГС клиник кўринишининг оғирлашишига олиб келадиган организм иммунологик реактивлигининг номутаносиблигини аниқлашдан иборат. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Тошкент шаҳар ООО"Тўртинчи" стоматология поликлиникасининг буйруқлари (24.09.2025й.;№39) Самарқанд вилоят стоматологик поликлиникаси (24.09.2025й.;№113-k). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: янги диагностика усулларини қўллаш орқали тиббий ёрдам сифати ва иқтисодий самарадорликни ошириш, касалликларнинг қайталанишини камайтириш, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашда намоён бўлади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: НЯГСни ўз вақтида ташхислаш, рационал терапияни танлаш ва асоратларни олдини олиш учун микробиологик ва иммунологик мезонларни комплекс ўрганиш муҳим амалий аҳамиятга ега. Ҳаёт сифатининг яхшиланиши ва иш қобилиятининг ошишига еришилди. Хулоса: некротик ярали гингивостоматит кечишининг ўзига хос клиник хусусиятлари билан биргаликда микробиологик ва иммунологик кўрсаткичларни комплекс ўрганиш илк маротаба амалга оширилди. иккинчи илмий янгилик: некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда IL-6, IL-10, TNF-α вa С3 компонентлари ортиши касалликнинг ривожланишидаги эрта башоратловчи хавф омили эканлиги асосланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: турли даражадаги дисбактериоз ривожланишига олиб келувчи организм оғиз бўшлиғи микрофлорасидаги сифат ва миқдорий силжишлар ҳамда оғиз бўшлиғи сўлагидаги Т-B лимфоцитлар ва гуморал омиллар (IgA, IgM, IgG, sIgA) фаоллигини аниқлашдан иборат. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Тошкент шаҳар ООО"Тўртинчи" стоматология поликлиникасининг буйруқлари (24.09.2025й.;№39) Самарқанд вилоят стоматологик поликлиникаси (24.09.2025й.;№113-k). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: ижтимоий самарадорлик қўллаш натижалари некротик ярали гингивостоматитни ташхислаш сифатини оширишга ёрдам беради, бу эса ўз навбатида маҳаллий клиник-иммунологик кўрсаткичлар ва ҳаёт сифатининг стоматологик параметрларини яхшилайди, шунингдек, комплекс даволаш самарадорлигини таъминлайди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ўз вақтида санация қилиш ва мақсадли профилактика чораларини белгилаш имконияти билан боғлиқ бўлиб, бу асоратларни қиммат даволашга бўлган эҳтиёжни камайтиради. Хулоса: тадқиқот натижасида оғиз бўшлиғи микрофлорасининг дисбиотик бузилишлари фонида иммунитет тизимининг номутаносиблиги ва цитокин профилининг ўзгариши НЯГС ривожланишининг эрта предикторлари эканлиги аниқланди;
учинчи илмий янгилик: кавитацион таъсирга эга ирригаторнинг антисептик восита билан қўлланиши бактериал биоплёнкаларнинг, шу жумладан қийин йўқотиладиган анаэроб ассоциацияларнинг парчаланишига олиб келиши, микроб ҳужайраларининг ўтказувчанлигини ва уларнинг антисептик воситаларга сезгирлигини ошириши исботланган.  Илмий янгиликнинг аҳамияти: ирригаторнинг бевосита комплекс таъсирида маҳаллий анаэроб микроблар, факултатив флора миқдорининг камайиши ҳамда sIgA бирламчи иммун тизими фаоллигини 2,5 баробарга оширишнинг ижобий хусусияти исботланган. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Тошкент шаҳар ООО"Тўртинчи"  стоматология поликлиникаси (24.09.2025й.;№39) ва Самарқанд вилоят стоматологик поликлиникаси (24.09.2025й.;№113-k) буйруғи билан амалиётга жорий этилди. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: қўллаш натижасида 80-82% беморларда НЯГСни даволаш муддатлари қисқарган ва ремиссия муддатлари 3-4 мартага узайган. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган даволаш усуллари беморларни даволаш самарадорлигини оширади ва тиббий ёрдам учун кераксиз харажатларни камайтиради. Иқтисодий самарани пул ифодасида ҳисоблаш, касалликнинг оғирлик даражасига кўра умумий ва маҳаллий даво учун сарфланадиган маблағнинг тўлиқ тан нархининг ўртача арифметик қиймати бўйича амалга оширилди. Анъанавий даволаш курсига нисбатан тавсия этилган комплекс даволашнинг иқтисодий самарадорлиги 68,2% ни ташкил этди. Хулоса: ирригаторни антисептик билан биргаликда қўллаш НЯГСда анаероб ва факултатив микроорганизмлар сонини камайтириш орқали оғиз бўшлиғи микрофлорасининг дисбиотик бузилишларини бартараф этишга ёрдам бериши аниқланди. тўртинчи илмий янгилик: некротик ярали гингивостоматит билан оғриган беморларда ирригатор хамда озонланган кунжут мойининг бирга қўлланилаши тўқималар оксигенациясини яхшилаши, яллиғланиш шароитида тўқималарнинг битишига ижобий таъсирини исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: шиллиқ қават ҳолатини яхшилаш, соғлом тўқималарга салбий таъсир кўрсатмасдан патологик ўзгарган соҳалар майдонини камайтириш. Шунингдек, даволаниш кунлари ўртача 10 кунга қисқарди ва ремиссиянинг сезиларли даражада узайишига олиб келди. Илмий янгиликни амалиётга жорий этиш: Тошкент шаҳар ООО"Тўртинчи" стоматология поликлиникаси бўйича (24.09.2025й.;№39) ва Самарқанд вилоят стоматологик поликлиникаси(24.09.2025й.;№113-k). Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: қўллаш натижасида 80-82% беморларда НЯГСни даволаш муддати қисқарган ва ремиссия муддати 3-4 мартага узайган. Ҳаёт сифатининг яхшиланиши ва иш қобилиятининг ошишига эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия етилган даволаш усуллари беморларни даволаш самарадорлигини оширади ва тиббий ёрдам учун кераксиз харажатларни камайтиради. Иқтисодий самарани пул ифодасида ҳисоблаш касалликнинг оғирлик даражасига кўра умумий ва маҳаллий даво учун сарфланадиган маблағнинг тўлиқ тан нархининг ўртача арифметик қиймати бўйича амалга оширилди. Хулоса: анъанавий даволаш курсига нисбатан тавсия этилган комплекс даволашнинг иқтисодий самарадорлиги 68,2% ни ташкил этди.