Субанова Зарнигор Абдинаби қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар: Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи): «Композицион сорбентлар таркиби ва олиш технологиясини ишлаб чиқиш ҳамда уларни металлургия чиқиндиларидан ренийни ажратиб олиш жараёнида қўллаш», 02.00.07 - Композицион, лок-бўёқ ва резина материаллари кимёси ва технологияси, 05.02.01. - Машинасозликда материалшунослик. Қуймачилик. Металларга термик ва босим остида ишлов бериш. Қора, рангли ва ноёб металлар металлургияси (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Т6094.
Илмий раҳбарлар: Негматова Комила Сайибжановна, техника фанлари доктори, профессор; Бозоров Аминжон Нуриллоевич, техника фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети «Фан ва тараққиёт» Давлат муассасаси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети «Фан ва тараққиёт» ДМ, DSc.03/2025.27.12.Т.02.06.
Расмий оппонентлар: Хурсанов Абдулло Халмурадович, техника фанлари доктори, катта илмий ходим; Султанов Санжар Ўразалиевич, кимё фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот номи: Тошкент кимё-технология институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. композицион сорбентлар таркиби ва олиш технологиясини ишлаб чиқиш ҳамда уларни металлургия чиқиндиларидан ренийни ажратиб олиш жараёнида қўллашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эритмалардан ренийни сорбциялаш жараёнида қўллаш учун органо-ноорганик ингредиентлар ва бошқа олигомер таркибли ишлаб чиқариш чиқиндилари асосида композицион кимёвий ион алмашинувчи сорбентнинг самарали таркиби ишлаб чиқилган;
органоминерал ингредиентлар ва ишлаб чиқариш чиқиндиларидан фойдаланиб олинган композицион ион алмашинувчи сорбентларнинг физик-кимёвий хоссаларини уларнинг табиати, тури, таркиби ва нисбатига, шунингдек эритмалардан ренийни сорбциялаш жараёнининг технологик омилларига боғлиқ равишда ўзгариш қонуниятлари аниқланган;
саноат чиқиндиларининг минералогик ва мураккаб комплекс таркиби аниқланиб, рений ReO-4 анион шаклида эканлиги исботланган;
олинган ион алмашинувчи сорбентда, ренийнинг сорбцияси сорбентнинг функционал гуруҳлари билан комплекс ҳосил қилиши асосланган;
ренийни аналог ва олинган ион алмашинувчи сорбентларда, сорбцияси ва десорбциясининг кинетикасини асосида технологик баланси ҳамда аммоний перренат олиш технологияси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Композицион сорбентлар таркиби ва олиш технологиясини ишлаб чиқиш ҳамда уларни металлургия чиқиндиларидан ренийни ажратиб олиш жараёнида қўллаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
импорт ўрнини босувчи композицион ион алмашинувчи сорбентларни ренийни сорбцияли ажратиб олиш технологияси «Ўзбекистон технологик металлар комбинати» АЖда амалиётга жорий этилган («Ўзбекистон технологик металлар комбинати» АЖнинг 2026 йил 27 февралдаги 03/03-256-сон маълумотномаси). Натижада, аралаш таркибли саноат эритмаларидан ренийни 69,1% гача ажратиб олиш имконини берган;
металлургия саноати эритмаларидан ренийни сорбцион ажратиб олиш технологияси «Ўзбекистон технологик металлар комбинати» АЖда амалиётга жорий этилган («Ўзбекистон технологик металлар комбинати» АЖнинг 2026 йил 27 февралдаги 03/03-256-сон маълумотномаси). Натижада, ГОСТ 31411-2009 га мос келувчи АР-0 маркадаги аммоний перренат олиш имконини берган.