Камалов Мийрбек Мурат улининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Шолининг коллекцион намуналарини Қорақалпоғистон шароитида ўрганиш асосида стресс омилларга бардошли донорларини олиш”, 06.01.05 – Селекция ва уруғчилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Qx1598
Илмий раҳбар: Зиядуллаев Зохиджон Файзуллаевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.10.01.
Расмий оппонентлар: Бекбанов Бисенбай Арепович, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, катта илмий ходим; Ғайбуллаев Ғулом Сайдалимович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Қорақалпоғистон шароитида шолининг коллекция намуналарини ўрганиш асосида стресс омилларга чидамли донорларни ажратиб олиш ва ижобий қимматли хўжалик белгиларига эга бўлган тизмларни танлаб олиш ҳамда амалий селекция ишларига тавсия этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Илк бор жаҳон коллекциясининг 135 та шоли нав намуналаридан фенологик кузатувлар асосида 13 та, жуда тезпишар (90 кундан эрта) 5 та, 2-00-3, 20-11-2, 65-06-5, 1/10 у/д, Д-136 Д-8 Д-9 намуналар, тезпишар (90-100 кун) 4 та, 20-11-2/1, 78-05-2, Д-69 К-296-17, 412-17 у/д намуналар, ўртапишар (101-115 кун) 4 та, 69-84-4, 11-06-5, 65-06-1, Д-70 (К-353) (206-06) ШИТИ нав намуналари ҳамда қимматли хўжалик белгилари асосида 4 та, Д-111 д/з б/ост, Д-123 б/ост. д/з, Д-135 ост д/з, Д-120 (Д-135) 42-92-1 Қорақалпоғистон Республикаси шароитига мос донорлар ажратиб олинган;
шоли нав намуналари уруғларини Қорақалпоғистон тупроқ-иқлими шароитининг паст ҳароратига чидамлилик қобилиятини униб чиқиш босқичида 4 та, Д-80 (К-359), Д-80 (К-359) (Д-12) шити ост д/з, 9-06-3, 412-17 д/з намуналар ҳамда ўсимликларни перикуляриоз касаллигига бардошлилиги бўйича 8 та, 69-84-4, К-39-17, 11-06-5, 8-03-7, 65-06-1, отб. Шарм дз 1/10 д/з нав, 1/10 д/з, 20-11-2 намуналар юқори кўрсаткишларга эга эканлиги баҳоланган;
шолининг коллекция нав намуналарида 1,5%ли НаCл консентрациясида скрининг ўтказилиб Д-32 (Д-135), Д-15 (Д-158), 1/10, Д-15 (Д-158), Д-39 (отбор 1/10) (1), Д-36 (Д-149), Д-136 (Д-8) (Д-9) Д-141 (Д-163) бардошли намуналар эканлиги баҳоланди. ва 3 та, Д-136 (Д-8) (Д-9), Д-120 (Д-135), 1/10, шўрланишга чидамли намуналари танлаб олинган.
шолининг танлаб олинган 4 та, Т-1/10, Т-69, Т-20-11, Т-136 тизмаларининг қимматли хўжалик белгилари таснифи ишлаб чиқилди ҳамда тизмаларнинг умумий гуруч чиқими Т-1/10 (57.0 г), Т-69 (59.0 г), Т-20-11 (63.0 г), Т-136 (61,3 г), технологик сифат кўрсаткичларини баҳолаб янги танлаб олинган шоли тизмаларининг навдорлиги юқори, ўта эрта ва эртапишар, паст ҳарорат ва перекуляриоз касаллигига бардошли 145 кг, шўрланишга чидамли ҳамда юқори ҳосилли 147 кг, шунингдек, энг муҳим ижобий белгилари жамланган тизмалардан 78 кг, жами 370 кг оргинал уруғлари тайёрланиб генетик ва селексион тадқиқотларга тавсия этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоғистон шароитида шолининг нав ва намуналарининг нақулай омилларга бардошлилик самарадорлигини аниқлаш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
Танлаб олинган нав намуналар комплекс фойдалий хоссаларга эга бўлиб, улар орасидан шўрланишга бардошли донорларни ажратиб олинган ҳамда янги шоли нав намуналарининг генетик ахборот базаси яратилган (Қорақалпоғистон Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 2-июлдаги № 02/017-2205-сон маълумотномаси). Натийжада, шолининг эртапишар экспертга мўлжалланган, стресс шароитларга чидамли, 65-06-5, 20-11-2 нав намуналарининг ултра тезпишарлиги ва ўсимлик бўйининг балантлиги, 412-17 д/з нав намунаси тупланиш коеффициенти юқорлиги, 20-11-2 нав намунаси рўвакдаги донлар сонининг кўплиги, рўвак оғирлиги ва бир ўсимлик оғирлиги, 20-11-2/1 нав намунасининг 1000 дона дон массасининг юқорлиги бўйича андоза навлардан устун бўлган. 
Коллекция кўшатзоридан ҳосилдорликнинг барча параметрлари бойича устун бўлган Д-111д/з б/ост, Д-123б/ост.д/з, Д-135 ост д/з, Д-120 (Д-135) 42-92-1 нав намуналари ажратиб олинган ва Дон ва шоли илмий ишлаб чиқариш бирлашмасининг “Шоли селекцияси ва уруғчилиги” лабораторясига янги нав яратиш учун энг чидамли намуна ва линялар келгусида шўрга бардошли шоли намуналарини яратиш учун муҳим селексион материал сифатида тавсия этилган. (Қорақалпоғистон Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 2- июлдаги № 02/017-2205-сон маълумотномаси). Натийжада, шолининг Т-1/10, Т-69, Т-20-11, Т-136 навдорлиги юқори бўлган тизмалари яратилган ва ушбу ашёлардан генетик - селексион изланишларда янги донорлар сифатида фойдаланиш ва уруғини кўпайтириш учун тавсия этилган.
Шолининг Қорақалпоғистон Республикаси тупроқ-иқлим шароитларига мос бўлган, нақулай стресс омиллар паст ҳароратга, шўрланишга ва перекуляриоз касалигига бардошли намуналарнинг кўрсаткичлари таҳлил қилинган (Қорақалпоғистон Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 2-июлдаги № 02/017-2205-сон маълумотномаси). Натижада, 100C ҳароратда Д-80 (К-359) нав намунасининг унувчанглик кўрсаткичи 15 кунни ва 10-150C ҳароратда Д-80 (К-359)(Д-12) шити ост д/з, 9-06-3, 412-17 д/з нав намунасининг унувчанглик кўрсаткичи 18 кунни ташкил қилиб, перекуляриоз касалигига бардошли (7 та) 69-84-4, 20-11-2, 11-06-5, 8-03-7, 65 06-1, К-39-17, 1/10 д/з, отб. Шарм дз 1/10 д/з шоли намуналари ва шўрланишга бардошли (6 та) Д-136 (К-154), Д-32 (Д-135), Д-15(Д 158), Д-39(отбор1/10)(1), Д-141(Д-163), Д-6(65-02-2) шоли намуналари танлаб олинган.