Эргашев Акрамжон Мавлонбой ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қизил себаргани турли муддатларда ҳайдаш ва ғўзада маъдан ўғитлар меЪёрларининг тупроқ унумдорлиги ҳамда пахта ҳосилига таЪсири”, 06.01.01 – Умумий деҳқончилик. Пахтачилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Qx1171
Илмий раҳбар: Бозоров Холмурод Маҳмудович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qx.01.01.
Расмий оппонентлар: Ибрагимов Одилжон Олимжонович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Холтўраев Шарофиддин Чориевич, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Наманган вилояти оч тусли бўз тупроқлари шароитида қизил себаргани турли муддатларда ҳайдаш ва ғўзада маъдан ўғитлар меъёрларининг тупроқ унумдорлиги ҳамда пахта ҳосилига таъсирини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Наманган вилояти оч тусли бўз тупроқлари шароитида тупроқ унумдорлиги ҳамда ғўза ҳосилдорлигини оширишда қисқа навбатлаб экиш тизимида қизил себарга экинини кузги буғдой орасида парваришлаб мақбул ҳайдаш муддатлари ва ундан сўнг ғўза парваришлашда маъдан ўғит меъёрлари аниқланган;
қизил себаргани кузги буғдой билан парваришлаб, кузда 15-20 см қолдириб ҳайдалган ва ундан сўнг ғўза парваришланганда микроорганизмлар фаоллиги 1-йил юқори, 2-йил пасаяди. Ундан сўнг ғўзада маъдан ўғитларнинг 20-21%га камайтирилган Н160П110К80 кг/га меъёри қўлланилганда назорат, ўғицизга нисбатан аммонификаторлар 1-йил 0,3 КҲБга, 2-йили 1 тартибга, олигонитрофиллар тегишлича 4,7; 6,8 КҲБга, актиномицитлар эса 1-йил 1,2 КҲБга, 2-йил бир тартибга юқори бўлиб, азотфиксаторлар эса 2-йил кескин камайган;
ғалла-ғўза қисқа навбатлаб экиш тизимида кузги буғдой 3,478 т/га, қизил себарга кузда 15-20 см қолдириб ҳайдалганда 12,36 т/га, қишловга қолдириб сўнг эрта баҳорда ҳайдалганда эса 12,751 т/га органик қолдиқлари қолдириши, шунингдек, қизил себаргани ёзги ҳайдовда органик қолдиқлари 150 кун давомида 51,36 %, 200 кунда 61,98 %, 250 кунда 81,4 % чириндига айланиши, кузги ҳайдовда 50 кун давомида 12,87 %, 150 кунда 74,79 %, 200 кунда эса 86,9 %, баҳорда ҳайдалганда 150 кунда 62,65 %, 200 кунда эса 85,98% чириндига айланганлиги аниқланган;
ғалла-ғўза қисқа навбатлаб экиш тизимида кузги буғдойдан қоплама экин сифатида фойдаланиб орасида қизил себарга парваришлаш кузги буғдой ҳосилдорлигига салбий таъсири кузатилмади. Натижада кузги буғдойдан 58,7 с/га дон ҳосили, 7 млн 487 минг 770 сўм соф даромад ва 64,7% рентабелликка, қизил себаргадан эса кузги буғдой ҳосили ўриб олингандан сўнг 2 марта ўриб олиш ҳисобига 231,3 с/га кўк масса ҳосили, 3 млн 179 минг 600 сўм соф даромад ҳамда 56,7% рентабелликка эришилган. Кузда қизил себаргани 15-20 см қолдириб ҳайдаб, ундан сўнг ғўза парваришида маъдан ўғитлар Н160П110К80 меъёрда қўлланилганда маъдан ўғитларни Н200П140К100 кг/га меъёрда қўлланилганга нисбатан рентабеллик 8,0%га юқори бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Наманган вилояти оч тусли бўз тупроқлари шароитида қизил себаргани турли муддатларда ҳайдаш ва ғўзада маъдан ўғитлар меъёрларининг тупроқ унумдорлиги ҳамда пахта ҳосилига тасирини аниқлашда ишлаб чиқариш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
 “Кузги буғдой орасида себарга етиштириш ва ундан сўнг ғўза парваришлаш бўйича тавсиянома” ишлаб чиқилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026 йил 29-январдаги 05/04-04-137-сонли маълумотномаси). Ушбу тавсиянома вилоят ва туман қишлоқ хўжалиги сохаси ходимлари, фермер ва дехқон хўжаликларида қўлланма сифатида кенг фойдаланилмоқда;
кузги буғдой орасига экилган қизил себаргани 15-20 см қолдириб ўриб олиш ва кузда шудгорлаш, ундан сўнг ғўза парваришлаб маъдан ўғитларни Н160П110К80 кг/га меъёрида қўллаш Наманган вилояти Тўрақўрғон тумани “Мустақилликнинг 10 йиллиги” фермер хўжалигида 7 гектар, “Асқарали Парпиевич” фермер хўжалигида 6 гектар, “Ғайрат Ғолибжонович” фермер хўжалигида 8 гектар, жами туман бўйича 21 гектар майдонда жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026 йил 29-январдаги 05/04-04-137-сонли маълумотномаси). Натижада, тупроқ унумдорлиги яхшиланиб, ғўза ҳосилдорлиги 41,5-41,1 ст/га ни ташкил этган;
ПСУЕАИТИ Наманган илмий тажриба станцияси оч тусли бўз тупроқлари шароитида қизил себаргани 15-20 см қолдириб ўриб олиб кузда шудгорлаш ва ундан сўнг ғўза парваришлашда маъдан ўғитларни Н160П110К80 кг/га меъёрида қўллаш технологияси 10 гектар майдонда жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2026 йил 29-январдаги 05/04-04-137-сонли маълумотномаси). Натижада, маъдан ўғитлар 20-21 % тежалган, ҳамда ғўзага тавсия қилинган Н200П140К100 кг/га меъёрида маъдан ўғитлар қўлланилганга нисбатан рентабеллик даражаси 8,0-7,7 %га юқори бўлишига эришилган.