Примқулов Авазбек Умматқуловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Соя навларига азотли ўғитларни турли меъёрда қўллашни ўсимликнинг ўсиши, ривожланиши ва дон ҳосилдорлигига таъсири (Сирдарё вилояти шароитида)”, 06.01.08 - Ўсимликшунослик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Qx1797
Илмий раҳбар: Мўминов Абдували Акбаралиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.04.01.
Расмий оппонентлар: Худайқулов Жонибек Бозорович, қишлоқ хоъжалиги фанлари доктори, профессор; Махмудов Ўткир Ҳайдарович, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Сирдарё вилоятининг кам даражада шўрлашган бўз ўтлоқи тупроқлари шароитида соянинг маҳаллий “Ҳосилдор” ва хорижий “Селекта-302” навларидан юқори ва сифатли дон ҳосили етиштиришда азотли ўғитлар билан озиқлантириш муддатлари ва меъёрларини ишлаб чиқишдан иборатдир.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Илк бор Сирдарё вилоятининг кам даражада шўрлашган бўз ўтлоқи тупроқлари шароитида соянинг маҳаллий “Ҳосилдор” ва хорижий “Селекта-302” навларидан юқори ва сифатли дон ҳосили етиштиришда Н90П90К60 минерал  ўғит билан озиқлантириш меъёрлари аниқланган;
Соя навларини асосий экин сифатида етиштиришда П90К60 кг/га фонда азотли ўғитни Н90 кг/га меъёри билан ўсув даврида озиқлантириш барг сатҳини 57,9 минг м²/га, ФСМ 10,8 г.м²/кун, 1 туп ўсимликдаги умумий дон сони ўртача 77,1 дона ва дон вазни 12,1 г. бўлганлиги билан юқори самара бериши исботланган;
Соянинг ўсув даврида азотли ўғит билан озиқлантириш меъёрини Н0 П90К60 кг/га этиб белгилаш дуккаклаш фазасида илдиз тизимида туганакларнинг юқори даражада шаклланишига олиб келиб, азотли ўғитнинг Н30П90К60; Н60П90К60; Н90П90К60; Н120П90К60; Н150П90К60 кг/га меъёрлари билан озиқлантирилганда нисбатан туганаклар сони “Ҳосилдор” навида 9,9-25,8 дона/туп гача, “Селекта-302” навида 9,9-26,5 дона/туп гача, туганаклар вазни “Ҳосилдор” навида 0,59-1,45 г/туп гача, “Селекта-302” навида 0,58-1,48 г/туп гача камайганлиги аниқланган;
Дон ҳосилдорлик бўйича энг юқори натижа минерал ўғитлар меъёри Н90П90К60 қўлланилган вариантда қузатилиб, соянинг “Ҳосилдор” навида уч йиллик ўртача дон ҳосилдорлик кўрсаткичи 29,6 с/га ни ташкил этиб, андоза вариантга нисбатан 8,1 с/га, “Селекта-302” навида 27,9 с/га бўлиб, андозага нисбатан 7,9 с/га қўшимча ҳосил олинган ва рентабеллик даражаси мос равишда 72,4 %; 64,1 % ни ташкил этганлиги аниқланган; 
Соя навларини ўсув даврида азотли ўғитнинг Н150П90К60 кг/га меъёрлари билан озиқлантириш етиштирилган дон таркибида оқсил миқдорини “Ҳосилдор” навида 40,9 фоизга, “Селекта-302” навида 40,4 фоизга, ўсув даврида азотли ўғитнинг Н0П90К60 кг/га меъёри билан озиқлантириш эса етиштирилган дон таркибида мой миқдорининг “Ҳосилдор” навида 22,0 фоизга, “Селекта-302” навида 22,7 фоизгагача ортаганлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Сирдарё вилояти шароитида соянинг маҳаллий “Ҳосилдор” ва хорижий “Селекта-302” навиларидан юқори ва сифатли дон ҳосили етиштиришда минерал ўғитлар билан озиқлантириш меъёрларига бўлган талабини ишлаб чиқиш бўйича ўтказилган тадқиқотлар натижалари асосида:
Кластерлар ва фермер хўжаликлари учун “Соя навларининг ўсиши, ривожланиши ва дон ҳосилдорлигига агротехника элементларини таъсири” номли тавсиянома ишлаб чиқилган ва тасдиқланган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 12.12.2025 йилдаги №05/05-03-570-сон маълумотномаси). Мазкур тавсиянома бугунги кунда Кластер ва фермер хўжаликларида асосий экин сифатида соя навларини етиштиришда муҳим кўрсатма сифатида хизмат қилмоқда;
Соянинг маҳаллий “Ҳосилдор” ва хорижий “Селекта-302” навларини етиштириш технологияси Боёвут тумани “Хасанбой Хусанбой” фермер хўжалигида 10,0 гектар, “Элибоев Азизбек” фермер хўжалигида 10,0 гектар, ДДЕИТИ Сирдарё илмий-тажриба станциясининг ишлаб чиқариш майдонларида 4,2 гектар, жами 24,2 гектар майдонга жорий қилинган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 12.12.2025 йилдаги №05/05-03-570-сон маълумотномаси). Натижада соя навлари уруғларни 60х5-1 тизимда экиб, ўсув даврида азотли ўғитнинг Н90П90К60 кг/га меъёри билан озиқлантирилиб етиштирилганида юқори самарадорликка эришилган;
Соя навлари уруғларни 60х5-1 тизимда экиб, ўсув даврида азотли ўғитнинг Н90П90К60 кг/га меъёри билан озиқлантириш Боёвут туманида жорий этилган. (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 12.12.2025 йилдаги №05/05-03-570-сон маълумотномаси). Натижада ушбу технологияни қўллаш орқали соя навлари анъанавий усулда экиб етиштирилган майдонларга нисбатан дон ҳосилорлиги 3,6 с/га, рентабеллик даражаси 29,0 фоизга ортишига эришилган.