Axmedova Nilufar Shuxratovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): “Qurilishda kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasi samaradorligini oshirishning metodologik asoslari”, 08.00.15-“Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti” hamda” 08.00.03 - “Sanoat iqtisodiyoti” tutash ixtisosliklari
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/Iqt1173
Ilmiy maslahatchi: Nurimbetob Ravshan Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent arxitektura-qurilish universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent arxitektura-qurilish universiteti huzuridagi PhD.03/2026.09.01.I.04.M raqamli Ilmiy darajalar beruvchi Ilmiy kengash
Rasmiy opponentlar: Salaev San’atbek Kamilovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Muratova Shohista Nimatullaevna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Muxiddinov Shuxrat Ziyavitdinovichlar, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat transport universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasi samaradorligini oshirishning nazariy-uslubiy asoslarini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra, “qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasi” tushunchasining mazmuni iqtisodiy, tashkiliy-boshqaruv, institutsional va innovatsion omillarning o‘zaro uzviy ta’siri asosida sinergetik samarani ta’minlovchi ko‘p bosqichli integratsiyalashgan iqtisodiy tizim sifatida takomillashtirilgan;
qurilish tarmog‘ida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasining sinergetik samarasini baholash metodikasi takomillashtirilib, iqtisodiy, resurs, vaqt, risk va strategik bloklarni qamrab oluvchi ISI (Integration Synergy Index) integral indeksi ishlab chiqilgan hamda uning “past” (0–0,4), “o‘rta” (0,4–0,7), “yuqori” (0,7–1,0) va “kuchli sinergiya” (>1,0) darajalarini ifodalovchi interpretatsiya shkalasi asoslangan;
qurilish sohasidagi kichik va yirik biznes subektlarining huquqiy himoyalanganlik, innovatsion resurs va texnologik imkoniyatlardan foydalanish darajasini ta’minlash hisobiga ular integratsiyasini samaradorlikka ta’sirini (32 foizga) oshirish imkoniyati asoslanilgan;
bajarilgan qurilish ishlari hajmi va samaradorlik darajasini oshirishda kichik biznesning roli aniqlanilgan elastiklik koeffisientlari (0,66, 0,51) yordamida asoslanib, sohada iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda integratsiyalashgan kichik va yirik biznes subektlari tomonidan amalga oshirilgan qurilish ishlari hajmi (0,54) va ulushi (3,8) muhim manba ekanligi asoslangan;
qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyalashuvining sinergetik ko‘rsatkichlarini prognozlash modeli takomillashtirilib, 2030-yilga qadar bajarilgan qurilish ishlari, kichik biznes ulushi hamda kichik va yirik biznes hamkorligida bajariladigan qurilish ishlarining prognoz qiymatlari ishlab chiqilgan;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasi samaradorligini oshirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
uslubiy yondashuvga ko‘ra, “qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasi” tushunchasining mazmuni iqtisodiy, tashkiliy-boshqaruv, institutsional va innovatsion omillarning o‘zaro uzviy ta’siri asosida sinergetik samarani ta’minlovchi ko‘p bosqichli integratsiyalashgan iqtisodiy tizim sifatida takomillashtirish bilan bog‘liq nazariy va uslubiy ishlanmalar oliy ta’lim muassasalari uchun tayyorlangan “Qurilish iqtisodiyoti” va “Tarmoqlar iqtisodiyoti” fanlari bo‘yicha o‘quv-metodik materiallar va darsliklarni ishlab chiqishda foydalanilgan (Toshkent arxitektura-qurilish universitetining 2025-yil 3-dekabrdagi 3/91-sonli buyrug'i). Mazkur ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi natijasida talabalar va mutaxassislarda qurilish sohasida integratsiya jarayonlarining iqtisodiy mazmuni va uning samaradorlikka ta’siri bo‘yicha nazariy bilimlarni kengaytirish imkoni yaratilgan;
qurilish tarmog‘ida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyasining sinergetik samarasini baholash metodikasi takomillashtirilib, iqtisodiy, resurs, vaqt, risk va strategik bloklarni qamrab oluvchi ISI (Integration Synergy Index) integral indeksi ishlab chiqilgan hamda uning “past” (0–0,4), “o‘rta” (0,4–0,7), “yuqori” (0,7–1,0) va “kuchli sinergiya” (>1,0) darajalarini ifodalovchi interpretatsiya shkalasi darajalari davlat va tarmoq dasturlarini ishlab chiqishda inobatga olingan (“O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2026-yil 17-iyundagi 34-06/8166-sonli ma’lumotnomasi”). Ushbu ilmiy yangilikning joriy etilishi natijasida qurilish sohasida integratsiya jarayonlarini kompleks baholash va samaradorligini oshirishga qaratilgan strategik chora-tadbirlar ishlab chiqilib, resurslardan samarali foydalanish, loyiha muddatlarini qisqartirish va iqtisodiy natijadorlikni oshirish imkoniyati yaratilgan;
qurilish sohasidagi kichik va yirik biznes subektlarining huquqiy himoyalanganlik, innovatsion resurs va texnologik imkoniyatlardan foydalanish darajasini ta’minlash hisobiga ular integratsiyasini samaradorlikka ta’sirini (32 foizga) oshirish imkoniyati asoslanilgan (“O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2026-yil 17-iyundagi 34-06/8166-sonli ma’lumotnomasi”). Ushbu ilmiy yangilikning joriy etilishi natijasida qurilish sohasida kichik va o‘rta biznes subektlari o‘rtasida kooperatsion aloqalar samaradorligi 32 foizga oshishi, transaksion va logistik xarajatlar 11,3 foizga qisqarishi, resurslardan foydalanish samaradorligi 14,7 foizga yuksalishi hamda investision jozibadorlik va tarmoqning iqtisodiy barqarorligini ta’minlash imkoniyatlari kengayishiga erishilgan.
bajarilgan qurilish ishlari hajmi va samaradorlik darajasini oshirishda kichik biznesning roli aniqlanilgan elastiklik koeffisientlari (0,66, 0,51) yordamida asoslanib, sohada iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda integratsiyalashgan kichik va yirik biznes subektlari tomonidan amalga oshirilgan qurilish ishlari hajmi (0,54) va ulushi (3,8) muhim manba ekanligi asoslangan (“O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2026-yil 17-iyundagi 34-06/8166-sonli ma’lumotnomasi”). amaliyotga joriy etildi. Ushbu ilmiy yangilikning joriy etilishi natijasida qurilish loyihalarida kichik va yirik biznes subektlari o‘rtasidagi hamkorlik samaradorligini baholash, mehnat unumdorligini oshirish, resurslardan foydalanishni optimallashtirish va boshqaruv qarorlarining iqtisodiy asoslanganligini kuchaytirish imkoniyati yaratildi.
qurilish sohasida kichik va yirik biznes subektlari integratsiyalashuvining sinergetik ko‘rsatkichlarini prognozlash modeli takomillashtirilib, 2030-yilga qadar bajarilgan qurilish ishlari, kichik biznes ulushi hamda kichik va yirik biznes hamkorligida bajariladigan qurilish ishlarining prognoz qiymatlari ishlab chiqilgan (“O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2026-yil 17-iyundagi 34-06/8166-sonli ma’lumotnomasi”). Ushbu ilmiy yangilikning joriy etilishi natijasida 2030-yilga qadar jami bajariladigan qurilish ishlari hajmini 1,47 barobarga, kichik va yirik biznes subektlari hamkorligida bajariladigan qurilish ishlari hajmini 1,75 barobarga oshirish hamda ularning jami qurilish ishlaridagi ulushini 48,6 foizga etkazish imkoniyatlari asoslab berilgan.