Исаев Зухриддин Нормахаматовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Колоректал соҳадаги метастаз ва ўсма касалликларини аниқлашда профилактик колоноскопиянинг аҳамияти», 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Tib2028.
Илмий раҳбар: Мамарасулова Дилфузахон Закиржановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Расмий оппонентлар: Салахиддинов Адилжон, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Тожибоев Акмал Абдурахмонович, тиббиёт фанлари номзоди.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти
Диссертация йўналиши:назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади юқори хавф гуруҳига мансуб аҳоли орасида йўғон ичак ўсма олди касалликларини эрта аниқлаш, эндоскопик ташхислаш ва профилактик эндоскопик ёки хирургик даво самарадорлигини оширишдан, ҳамда КРС популяцион скрининг босқичларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Андижон вилояти мисолида илк бор 2016–2019 йилларда колоректал саратони бўйича комплекс клиник-эпидемиологик таҳлил ўтказилган, касалланиш кўрсаткичларининг 30,67% га ошгани ва ўлим даражасининг 15,11% га етгани аниқланган ҳамда ушбу юқори кўрсаткичлар касалликнинг I босқичда аниқланиш улуши (6,04%) пастлиги билан боғлиқ экани илмий жиҳатдан асосланган;
илк бор профилактик колоноскопияни хромоколоноскопия, мақсадли биопсия ва фекал иммунокимёвий тест (FIT) билан босқичма-босқич қўллашга асосланган диагностик ёндашув таклиф этилган, бу эса неоплазияларни аниқлаш самарадорлигини 56,81% гача ошириши билан анъанавий диагностикадан устунлиги исботлаган;
колоректал саратони ривожланиш хавфига эга аҳолини селекция қилиш учун клиник белгилар, анамнез ва лаборатор кўрсаткичларга асосланган популяцион скрининг алгоритми ишлаб чиқилган, бу алгоритм орқали диагностик колоноскопия ўтказилиши зарур бўлган шахслар улуши аниқ 15,27% гача оптималлаштирилган;
таклиф этилган алгоритмни қўллаш натижасида колоректал саратонини эрта босқичларда (I босқич – 64,71%) аниқлаш даражаси сезиларли ошиши ва бунинг ҳисобига орган сақловчи ва кам инвазив даволаш усулларини қўллаш имконияти кенгайиши клиник жиҳатдан исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Колоректал соҳадаги метастаз ваўсма касалликларини аниқлашда профилактик колоноскопиянинг аҳамияти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Андижон вилояти мисолида илк бор 2016–2019 йилларда колоректал саратони бўйича комплекс клиник-эпидемиологик таҳлил ўтказилган, касалланиш кўрсаткичларининг 30,67% га ошгани ва ўлим даражасининг 15,11% га етгани аниқланган ҳамда ушбу юқори кўрсаткичлар касалликнинг I босқичда аниқланиш улуши (6,04%) пастлиги билан боғлиқ экани илмий жиҳатдан асосланганги илмий натижалари асосида ишлаб чиқилган «Андижон вилоятида хавфли ўсмалар эпидемиологияси ва уларнинг профилактикаси» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сон маълумотномаси). РИОваРИАТМАВФнинг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сонли буйруқ билан Фарғона вилояти филиали 2020 йил 30 октябр №174/6 сонли буйрук. Наманган вилояти филиали 2020 йил 12 декабрьдаги №76 сонли буйрук билан вилоятлари худудий филиаллари диагностика булимлари малиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган КРС хавф омилларига асосланган скрининг алгоритми КРС яширин кечувчи беморларда касалликни эрта босқичларда аниқланиши хисобига касалликни эрта босқисларда бартараф қилиш ва оқибатда ўлим кўрсаткичларини камайтиришга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги;. КРСнига ташхис кўйишнинг янги усулларини жорий этиш вақтинча мехнатга лаёқатсизлик муддатлари қисқаришининг иқтисодий самараси хисоблаб кўрилганда олинган иқтисодий самара хисобланган. Хавф олимларига асосланган скрининг алгоритми натижасида беморларнинг вақтинчалиқ мехнатга лаёқатлигини йўқотиш даврини қисқартириш оркали сезиларли миқдорда иқтисод қилиш имконини берган.
иккичи илмий янгилик: илк бор профилактик колоноскопияни хромоколоноскопия, мақсадли биопсия ва фекал иммунокимёвий тест (FIT) билан босқичма-босқич қўллашга асосланган диагностик ёндашув таклиф этилган, бу эса неоплазияларни аниқлаш самарадорлигини 56,81% гача ошириши билан анъанавий диагностикадан устунлиги исботлаганлиги илмий асосланган натижалари РИОваРИАТМ Андижон Наманган Фарғона вилояти худудий филиаллари патологик анатомия бўлимларидан олинган биопсия материаллари солиштирилганда бир хил натижа олиш мумкинлиги аниқланган ва шиллиқ қават неоплазиясини аниқлаш мақсадида утказилган хромоколоноскопия натижаларининг информативлиги патоморфологик текширувлар билан қиёсланганда қониқарли экани тасдиқланган. Йўғон ичак саратон хавф омилларига асосланган скрининг алгоритми натижалари асосида ишлаб чиқилган «Андижон вилоятида хавфли ўсмалар эпидемиологияси ва уларнинг профилактикаси» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сон маълумотномаси). РИОваРИАТМАВФнинг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сонли буйруқ билан Фарғона вилояти филиали 2020 йил 30 октябр №174/6 сонли буйрук. Наманган вилояти филиали 2020 йил 12 декабрьдаги №76 сонли буйрук билан вилоятлари худудий филиаллари диагностика булимлари малиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган ташхислаш усули хавф омилларига асосланган профилактик скринингда саралаб олинган беморларнинг хромоколоноскопия текширувидан олинган натижалар биопсия хулосалари билан қиёсланганда олинган маълумотлар билар бир хил эканлиги аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: КРС шубха килинганда шиллиқ қават неоплазиясини аниқлаш учун ўтказилган биопсия ўрнига хромоколоноскопия текширувларини ўтказилиши натижасида хар бир бемордан сезиларли иқтиссод қилинган. КРС шубха қилинган беморларга хромоколоноскопия тавсия қилиниши ва ўтказилиши бюджет маблағларидан хар бир бемор учун сезиларли иқтисод қилиб қолиш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: колоректал саратони ривожланиш хавфига эга аҳолини селекция қилиш учун клиник белгилар, анамнез ва лаборатор кўрсаткичларга асосланган популяцион скрининг алгоритми ишлаб чиқилган, ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этиш учун «Андижон вилоятида хавфли ўсмалар эпидемиологияси ва уларнинг профилактикаси» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сон маълумотномаси). РИОваРИАТМАВФнинг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сонли буйруқ билан Фарғона вилояти филиали 2020 йил 30 октябр №174/6 сонли буйрук. Наманган вилояти филиали 2020 йил 12 декабрьдаги №76 сонли буйрук билан вилоятлари худудий филиаллари диагностика булимлари малиётига жорий этилган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги хавф омиллари аниқланиши натижасида 1 йиллик ўлим кўрсаткичлариниг паайишига эришилди; хавф омиллари намоён бўлишига қараб аво млажалариитказш беморларниг вақтича мехнатга лаёқатлик даврини узайтириш имконн берди. Иқтисодий самарадорлиги: йўғон ичак саратони скрининг алгоритмидан фойдаланиш саратон касаллигини эрта босқичларда аниқланганлиги сабабли госпитализация қилиш кўрсаткичларини кескин камайтириш иқтисодий самарадорликка олиб келди. Агар госпитализация учун кутилаётган сарф харажатлар хар бир беморга уртача 6 баробарга камайтириш имконини берди. Хавф омилларига асосланган скрининг алгоритмидан фойдаланилса 1- нафар бемор хисобига бюджет маблағларини иқтисод қилиш имконини берди.
тўртинчи илмий янгилик: таклиф этилган алгоритмни қўллаш натижасида колоректал саратонини эрта босқичларда (I босқич – 64,71%) аниқлаш даражаси сезиларли ошиши ва бунинг ҳисобига орган сақловчи ва кам инвазив даволаш усулларини қўллаш имконияти кенгайиши клиник жиҳатдан исботланган ва таклиф этилган яширин қон кетишига оид фекал синамани қўллаш диагностик колоноскопия ўтказилиши лозим бўлган шахсларнинг 15,27%ини аниқлаш имконини бериши илмий жиҳатдан исботланган буйича «Андижон вилоятида хавфли ўсмалар эпидемиологияси ва уларнинг профилактикаси» номли услубий тавсиянома тасдиқланган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сон маълумотномаси). РИОваРИАТМАВФнинг 2020-йил 30-ноябрдаги 8н–д/228-сонли буйруқ билан Фарғона вилояти филиали 2020 йил 30 октябр №174/6 сонли буйрук. Наманган вилояти филиали 2020 йил 12 декабрьдаги №76 сонли буйрук билан вилоятлари худудий филиаллари диагностика булимлари малиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги : ташхислаш ва даволашга нисбатан янги алгоритмини қўллаш орқали касалликнинг асоратларини олдини олишни таминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: таклиф қилинаётган скрининг натижасидаги иқтисодий самарадорлик беморларнинг касаллик туфайли ногиронлик даражасини камайтириши билан изохланади яъни ногиронлик туфайли жисмоний мехнатга лаёқатсиз беморлар сони мазкур тадқиқот доирасида деярли 2 баробарга камайган. Хавф омилларига асосланган скрининг алгоритмидан фойдаланилса 1- нафар бемор хисобига бюджет маблағларини иқтисод қилиш имконини берди.