Nasredinov Dilshod Abdukaimovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): «Ekstraksiya tizimida gossipolsizlantirilgan, yuqori oqsilli paxta shroti olish texnologiyasini ishlab chiqish», 02.00.17 – Qishloq xo‘jalik va oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish, saqlash hamda qayta ishlash texnologiyalari va biotexnologiyalari (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/T4135.
Ilmiy rahbar: Yo’lchiev Aslbek Baxtiyorbekovich, texnika fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Guliston davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Namangan davlat texnika universiteti, DSc.03/2025.27.12.K/T.15.08.
Rasmiy opponentlar: Abdurahimov Ahror Anvarovich, texnika fanlari doktori, professor; Axmedov Azim Normuminovich, texnika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: erituvchi kompozisiyalari yordamida ekstraksiya tizimida gossipolsizlantirilgan yuqori oqsilli paxta shroti olish texnologiyasini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ekstraksiya jarayonida bir vaqtning o‘zida qutbli va qutbsiz erituvchi ekstraksiya benzini hamda etanolning mos ravishdagi 60:40 va 70:30 nisbatdagi kompozisiyalari qo’llanganda gossipolni 87,64 % qismi nativ formada saqlanib qolishi aniqlangan;
chigit yanchilmasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ekstraksiya qilinganda, yanchilmaning maydalanish darajasi ekstraksiya jarayonining davomiyligiga teskarililigi moyning chiqishiga to‘g‘ri proporsionalligi isbotlangan;
ekstraksiya tizimida gossipolsizlantirilgan yuqori oqsilli paxta shroti olishning optimal sharoitlari yanchilmaning maydalanish darajasi 60 %, sheluxa miqdori 8 % va ekstraksiya davomiyligi 120 daqiqadan iborat ekanligi isbotlangan;
ekstraksiya jarayonida erituvchi kompozisiyasini 1:4 gidromodulda qo‘llab, 89,9 % gossipolni rafinatsiyalanmagan moyga o‘tkazish hisobiga yuqori oqsilli paxta shroti tarkibidagi gossipolning ulushini 30 % ga kamayishi aniqlangan;
paxta chigiti yanchilmasini kupajlangan erituvchi kompozisiyalari yordamida ekstraksiya qilingan yuqori oqsilli paxta shroti tarkibidagi xom protein an’anaviy texnologiyaga nisbatan 2,8-3,0 %ga yuqori bo‘lishi aniqlangan;
bevosita ekstraksiya tizimida olingan paxta shroti tarkibidagi suvda eruvchan oqsillarning miqdori bosqichli presslash usuliga nisbatan oqsil 3,8 %ga, forpress-ekstraksiya usuliga nisbatan 12,5 %ga yuqori bo‘lishliligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tarkibi muvofiqlashtirilgan erituvchi kompoziyalari yordamida gossipolsizlantirilgan yuqori oqsilli paxta shroti olish texnologiyasi ishlab chiqish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
ekstraksiya tizimida kupajlangan erituvchi kompozisiyalari ekstraksion benzin etanolning 60:40 va 70:30 nisbatlaridagi erituvchilaridan foydalanib yuqori oqsilli paxta shroti olish texnologiyasi “Golden Clean Oil” MChJning “Amaliyotga joriy etish bo‘yicha istiqbolli ahamiyatga ega ishlanmalar ro‘yxati”ga kiritilgan (O‘zbekiston Respublikasi Yog‘-moy korxonalari uyushmasining 2026 yil 10 yanvardagi YoM/3-10-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, tarkibida 53,8 % xom protein saqlangan yuqori oqsilli paxta shroti olish imkonini beradi;
paxta chigiti yanchilmasini ekstraksiya tizimida erituvchi kompozisiyalari yordamida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ekstraksiya qilish texnologiyasi “Golden Clean Oil” MChJning “Amaliyotga joriy etish bo‘yicha istiqbolli ahamiyatga ega ishlanmalar ro‘yxati”ga kiritilgan (O‘zbekiston Respublikasi Yog‘-moy korxonalari uyushmasining 2026 yil 10 yanvardagi YoM/3-10-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, gossipolsizlantirilgan yuqori oqsilli paxta shroti olish va gossipolni alohida tovar sifatida ajratib olish imkonini beradi.