Muxamedjanova Lalixon Ashuralievnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Sharq va G‘arb etikasi: madaniy xilma-xillik va axloqiy qarashlarning qiyosiy tahlili”, 09.00.02 – Ong, madaniyat va amaliyot shakllari falsafasi (Etika).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.DSc/Fal1281.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Milliy universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zbekiston Milliy universiteti, DSc.03/2025.27.12.F.01.07.
Rasmiy opponentlar: Xusanov Bahodir Ergashevich - falsafa fanlari doktori, professor; Ernazarova Yorqinoy Ollaberganovna - falsafa fanlari doktori, professor; Imanjusup Nurkhanovna Raushan - falsafa fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy-amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Sharq va G‘arb etikasini qiyosiy tahlil qilish, ularning nazariy asoslari, tarixiy ildizlari va zamonaviy transformatsiyalarini o‘rganish orqali Yangi O‘zbekiston sharoitida madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirish va ma’naviy-axloqiy taraqqiyotga hissa qo‘shuvchi nazariy modelni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
sharqona axloqiy konsepsiyalarga xos axloq va ma’naviyatning ustuvorligi, an’ana va urf-odatlarga hurmat, diniy va falsafiy qarashlarning uyg‘unligi, tabiat va inson o‘rtasidagi mutanosiblikka erishish, jamoaviy hamjihatlik, tinch va bardavom taraqqiyotga intilish singari falsafiy pradigmal tamoyillari ochib berilgan;
zamonaviy G‘arb etikasi ko‘p qatlamli, plyuralistik va moslashuvchan tizim bo‘lib, uning Xristianlikdan ta’sirlanish, sekulyarlik, pragmatizm kabi falsafiy tarixiy tamoyillar sinteziga tayanib shakllanganligi ilmiy asoslangan;
ınson huquqlari, adolat, tinchlik, erkinlik, gender tengligi, ekologik mas’uliyat kabi universal qadriyatlarni himoya qilishga qaratilgan global axloqiy kodekslar turli xalqaro tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan hujjatlar hamda qoidalar bo‘lib ular zamonaviy dunyoda Inklyuzivlik va konstruktiv madaniy muloqotni joriy qilishning samarador mexanizmi ekanligi ochib berilgan;
umumiylik va farqlilikni uyg‘unlashtirish, madaniy xilma-xillikni axloqiy boyitish yo‘li deb qarash, Global uyg‘unlikning axloqiy asoslarini izlash tamoyillaridan kelib chiquvchi madaniyatlar aro muloqot fenomeni Sharq va G‘arb etikasidagi Evropa markazchilik va Osiyo markazchilik stereotiplari antagonizmini yumshatishning samarador aksiologik mexanizmi ekanligi ilmiy asoslangan;
o‘z tuzilmasida bilim va axloqiy mas’uliyat mutanosibligi, umuminsoniy va milliy qadriyatlar sinteziga yo‘nalganlik global muammolarni hal qilishda tashabbuskorlik kompetensiyasini shakllantirish elementlarini sinkritlovchi global axloqiy ta’lim, turli xalqlar va madaniyatlar vakillari o‘rtasida umumiy qadriyatlarni qaror toptirish, o‘zaro hurmatni mustahkamlash hamda hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan ta’limiy jarayon ekanligi ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tadqiqotning natijalari, undagi ilmiy xulosa va takliflarning amaliyotga joriy etilayotgani bo‘yicha quyidagi tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilgan:
sharqona axloqiy konsepsiyalar evolyusiyasi, undagi axloq va ma’naviyat ustuvorligi, an’ana va urf-odatlarga hurmat, diniy va falsafiy qarashlarning uyg‘unligi, inson va tabiat o‘rtasidagi muvozanat, hamda jamoaviy hamjihatlik kabi falsafiy tamoyillar, zamonaviy G‘arb etikasi plyuralizm, sekulyarlik va pragmatizm kabi tamoyillar sintezi asosida shakllangan ko‘p qatlamli tizim sifatida tahlil etilib, axloqiy tafakkurning global integratsiya jarayonlaridagi o‘rniga oid taklif va tavsiyalardan “O‘zbekiston tarixi” telekanalida efirga uzatilgan “Tarix maydoni” ko‘rsatuvini tayyorlashda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi «Ma’rifat» ijodiy birlashmasi» davlat muassasasining 5-noyabr 2025-yildagi 01-33/830 – sonli Ma’lumotnomasi). Natijada, “Sharq va G‘arb axloqiy qadriyatlari uyg‘unligi” mavzusida seminar-treninglar o‘tkazilib, ular orqali madaniy xilma xillikni qadrlash, bag‘rikenglik va insonparvarlik g‘oyalarini targ‘ib etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan;
Sharq va G‘arb etikasi: madaniy xilma-xillik va axloqiy qarashlarning qiyosiy tahlili va uning Yangi O‘zbekiston taraqqiyotidagi ahamiyatini tadqiq etish natijalarida ishlab chiqilgan takliflar asosida: inson huquqlari, adolat, tinchlik, erkinlik, gender tengligi, ekologik mas’uliyat kabi universal qadriyatlami himoya qilishga qaratilgan global axloqiy kodekslar turli xalqaro tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan hujjatlar hamda qoidalar bo‘lib ular zamonaviy dunyoda inklyuzivlik va konstruktiv madaniy muloqotni joriy qilishning samarador mexanizmi ekanligi to‘g‘risidagi xulosalardan “Adolat” sotsial-demokratik partiyasi targ‘ibot ishlarini tashkil etishda foydalanilgan (O‘zbekiston “Adolat” sotsial-demokratik partiyasi Siyosiy Kengashi 23.10.2025-yildagi №01-03/295 sonli Dalolatnomasi). Natijada, “Adolat” sotsial-demokratik partiyasi Saylovoldi dasturining IV yo‘nalishi partiyaning kuchli ijtimoiy siyosat - xalq farovonligi kafolati sohasidagi vazifalari doirasida mamlakat ijtimoiy-siyosiy rivojlanishining eng muhim ustuvorligi sifatida aholining huquqiy-siyosiy savodxonligini oshirishga qaratilgan targ‘ibot ishlari samarali tashkil etilgan;
umumiylik va farqlilikni uyg‘unlashtirish, madaniy xilma-xillikni axloqiy boyitish yo‘li deb qarash, global uyg‘unlikning axloqiy asoslarini izlash tamoyillaridan kelib chiquvchi madaniyatlar aro muloqot fenomeni Sharq va G‘arb etikasidagi Evropa markazchilik va Osiyo markazchilik stereotiplari antagonizmini yumshatishning samarador aksiologik mexanizmi ekanligiga oid ilmiy mulohaza va xulosalardan (Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazining 2025-yil 28-oktyabrdagi 02-1312-son dalolatnomasi). Natijada dissertatsiyada ilgari surilgan takliflar, tavsiya va xulosalar targ‘ibot-tashviqot ishlarining ilmiy asoslanganligi va ta’sirchanligini, Sharq va G‘arb etikasi, madaniy xilma-xillik va axloqiy qarashlar jamiyat taraqqiyotiga ta’siri va uning ma’naviy asoslari yuzasidan targ‘ibot ishlarini ilmiy-amaliy ahamiyatini oshishiga xizmat qilgan;
bilim va axloqiy mas’uliyat mutanosibligi, umuminsoniy va milliy qadriyatlar sinteziga yo‘nalganlik, global muammolarni hal etishda tashabbuskorlik kompetensiyasini shakllantirishga xizmat qiluvchi global axloqiy ta’lim konsepsiyasi tahlil qilinib, turli xalqlar va madaniyatlar vakillari o‘rtasida umumiy qadriyatlarni qaror toptirish, o‘zaro hurmatni mustahkamlash hamda hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan ta’limiy jarauon sifatida yoritilganligiga oid taklif va tavsiyalardan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Fan, ta’lim va sog‘liqni saqlash masalalari qo‘mitasining 2025-yil 27-oktyabrdagi 14/7-son dalolatnomasi) Natijada O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Fan, ta’lim va sog‘liqni saqlash masalalari qo‘mitasining reja va dasturlarini boyitishga xizmat qilgan;
umumiylik va farqlilikni uyg‘unlashtirish, madaniy xilma-xillikni axloqiy boyitish yo‘li deb qarash, global uyg‘unlikning axloqiy asoslarini izlash tamoyillaridan kelib chiquvchi madaniyatlararo muloqot fenomeni Sharq va G‘arb etikasidagi Evropa markazchilik va Osiyo markazchilik stereotiplari antagonizmini yumshatishning samarador aksiologik mexanizmi ekanligiga oid ilmiy xulosalardan O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi tomonidan o‘tkazilgan ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarini amalga oshirishda keng foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligining 2025-yil 22-oktyabrdagi 2-13-21-5692-son dalolatnomasi). Natijada dissertatsiyada keltirilgan xulosa va takliflar ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar mazmun mohiyatini yoshlar ta’lim-tarbiyasiga tatbiq etish orqali ularning tafakkuri, ma’naviy saviyasi va ilmiy qiziqishini yuksaltirishga xizmat qilgan.
