Кенжаев Лазиз Раззаковичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Чандиқларни ташхислаш ва жарроҳлик даволашни янги усулларини ишлаб чиқиш” ихтисослик шифри: 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.DSc/Tib1186.
Илмий маслаҳатчи: Уроқов Шухрат Тўхтаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Расмий оппонентлар: Хамдамов Бахтиёр Зарифович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хакимов Мурод Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Зиновьев Евгений Владимирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси).
Етакчи ташкилот: Академик В.Вохидов номидаги Республика ихтисослаштирилган хирургия илмий-амалий тиббиёт маркази.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тери чандиқларини ташхислаш ва даволаш самарадорлигини оширишда янгича ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
патологик чандиқларни баҳолашда POSAS шкаласининг бошқа клиник тизимларга нисбатан юқори диагностик аниқлиги ва сезгирлиги исботланиб, унинг нафақат объектив морфологик ўзгаришларни, балки бемор ҳаёт сифатига таъсир этувчи субъектив кўрсаткичларни ҳам тўлиқ ифодалаши аниқланган;
чандиқ тўқимасидаги қон айланиш фаоллиги (васкуляризация) ва клиник оғирлик даражаси ўртасидаги кучли корреляцион боғлиқлик аниқланиб, патологик томирланиш жараёни фиброз ривожланишининг асосий драйвери эканлиги илмий жиҳатдан исботланган;
тўқима зичлигининг ортиши ва унинг эластиклиги ўртасидаги тескари пропорционал боғлиқлик аниқлаш орқали инструментал кўрсаткичларнинг бемор томонидан сезиладиган субъектив қаттиқлик ҳисси билан назарий ва амалий жиҳатдан мувофиқлиги исботланган;
фотодинамик терапия усулининг патологик ангиогенезни тўхтатиш ва коллаген матриксини қайта қуриш (ремоделлаштириш) орқали чандиқ ривожланишини пассив босқичга ўтказиш имкониятлари клиник-экспериментал жиҳатдан исботланган;
чандиқ тўқимасидаги метаболик фаоллик даражасини люминесцент усули орқали аниқлашнинг ноинвазив имкониятлари кўрсатилиб, ушбу кўрсаткичлар асосида чандиқнинг ривожланиш босқичини ва даволашга бўлган сезгирлигини прогноз қилиш мезонлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий - тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича 2026 йил 29 апрельдаги 07/36 - сон хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: патологик чандиқларни баҳолашда POSAS шкаласининг бошқа клиник тизимларга нисбатан юқори диагностик аниқлиги ва сезгирлиги исботланиб, унинг нафақат объектив морфологик ўзгаришларни, балки бемор ҳаёт сифатига таъсир этувчи субъектив кўрсаткичларни ҳам тўлиқ ифодалаши аниқланди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: чандиқларни баҳолашда фақат шифокорнинг субъектив қарашига таянмасдан, беморнинг шахсий ҳиссиётларини (оғриқ, қичишиш) интеграция қилувчи тизимли ёндашув илмий асосланди. Бу патологияни баҳолашда диагностик хатоликларни камайтиради ва клиник ҳолатни объектив верификация қилиш имконини беради. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: олинган натижалар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№263 - сонли Буйруқ 20-декабр 2025-йил), Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№159А - сонли Буйруқ 19-декабр 2025-йил) ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий филиали (№161 соли Буйруқ 15-декабр 2025-йил) да амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморнинг ҳаёт сифати ва психологик ҳолатига тўғри баҳо берилиши натижасида шифокор ва бемор ўртасидаги ишонч ортади, даволаш жараёни беморнинг эҳтиёжларига мослаштирилади. Иқтисодий самарадорлиги: юқори сезгирликка эга диагностика туфайли нотўғри даволаш тактикаси танланишининг олди олиш орқали 1 нафар бемор учун 1685000 сўм маблағ тежалади. Хулоса: POSAS шкаласи чандиқлар диагностикасида нафақат клиник, балки гуманитар ёндашувни таъминловчи энг мақбул восита сифатида тавсия этилади.
иккинчи илмий янгилик: чандиқ тўқимасидаги қон айланиш фаоллиги (васкуляризация) ва клиник оғирлик даражаси ўртасидаги кучли корреляцион боғлиқлик аниқланиб, патологик томирланиш жараёни фиброз ривожланишининг асосий драйвери эканлиги илмий жиҳатдан исботланди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: патологик ангиогенезнинг фиброз жараёнини ҳаракатлантирувчи асосий куч эканлигининг исботланиши чандиқларни даволашда янги патогенетик йўналишни очади. Эндиликда асосий эътибор нафақат тўқимани олиб ташлашга, балки қон айланишини нормаллаштиришга қаратилади. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: олинган натижалар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№263 - сонли Буйруқ 20-декабр 2025-йил), Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№159А - сонли Буйруқ 19-декабр 2025-йил) ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий филиали (№161 соли Буйруқ 15-декабр 2025-йил) да амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: чандиқнинг ўсиш механизмини тушуниш орқали касалликнинг оғир шаклларига ўтиш хавфи камаяди ва аҳоли орасида чандиқли деформациялар туфайли юзага келадиган ногиронлик кўрсаткичлари пасаяди. Иқтисодий самарадорлиги: чандиқ ривожланишининг илк босқичида патологик томирланишни тўхтатиш орқали 1 нафар бемор учун 2241065 сўм тежаш имкони пайдо бўлади. Хулоса: қон томир компонентига таъсир этиш патологик чандиқлар прогрессиясини тўхтатишнинг фундаментал ечимидир.
учинчи илмий янгилик: тўқима зичлигининг ортиши ва унинг эластиклиги ўртасидаги тескари пропорционал боғлиқлик аниқланди, бу эса инструментал кўрсаткичларнинг бемор томонидан сезиладиган субъектив қаттиқлик ҳисси билан назарий ва амалий жиҳатдан мувофиқлиги аниқланди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: тўқиманинг инструментал (УТТ, кутиметрия) кўрсаткичлари ва беморнинг субъектив сезгилари ўртасидаги тескари пропорционал боғлиқликнинг аниқланиши диагностиканинг валидлигини (ишончлилигини) тасдиқлади. Бу тиббий жиҳозлар кўрсаткичларини клиник амалиёт билан назарий жиҳатдан мустаҳкам боғлайди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: олинган натижалар Хоразм вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№263 - сонли Буйруқ 20-декабр 2025-йил), Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№159А - сонли Буйруқ 19-декабр 2025-йил) ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий филиали (№161 соли Буйруқ 15-декабр 2025-йил) да амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморнинг "қаттиқлик" бўйича шикоятлари тиббий жиҳатдан асосланиши уларни даволашга бўлган интилишини ва натижага бўлган ишончини оширади. Иқтисодий самарадорлиги: тўқима ҳолатини инструментал назорат қилиш даволаш муддатини оптималлаштиришга ва реабилитация даврини қисқартириш ҳисобига 1 нафар бемор учун 2430000 сўм маблағ иқтисод қилинади. Хулоса: инструментал ва субъектив кўрсаткичларнинг мутаносиблиги чандиқ ремоделизациясини кузатишнинг холис мезони бўлиб хизмат қилади.
тўртинчи илмий янгилик: ФДТ усулининг патологик ангиогенезни тўхтатиш ва коллаген матриксини қайта қуриш (ремоделлаштириш) орқали чандиқ ривожланишини пассив босқичга ўтказиш имкониятлари клиник-экспериментал жиҳатдан исботланди. Илмий янгиликнинг аҳамияти: фотодинамик терапиянинг нафақат юзаки таъсири, балки коллаген матриксини чуқур қайта қуриш ва ангиогенезни тўхтатиш хусусияти исботланди. Бу чандиқни фаол (ўсувчи) ҳолатдан пассив (стабил) ҳолатга ўтказишнинг ноинвазив механизмини илмий асослаб беради. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: олинган натижалар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№263 - сонли Буйруқ 20-декабр 2025-йил), Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№159А - сонли Буйруқ 19-декабр 2025-йил) ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий филиали (№161 соли Буйруқ 15-декабр 2025-йил) да амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: жарроҳликдан кейинги рецидивлар (қайталаниш) сони кескин камаяди, бу эса беморларнинг эстетик ва функционал тикланишини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: рецидивларнинг олдини олиш орқали қайта госпитализация ва такрорий муолажалар учун сарфланадиган маблағлар 1 нафар бемор учун 1956000 сўм тежалади. Хулоса: ФДТ чандиқларни даволаш ва профилактика қилишда юқори технологик, кам инвазив ва иқтисодий жиҳатдан фойдали усул ҳисобланади.
бешинчи илмий янгилик: чандиқ тўқимасидаги метаболик фаоллик даражасини люминесцент усули орқали аниқлашнинг ноинвазив имкониятлари кўрсатилиб, ушбу кўрсаткичлар асосида чандиқнинг ривожланиш босқичини ва даволашга бўлган сезгирлигини прогноз қилиш мезонлари ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: илк бор чандиқ тўқимасининг ҳолатини биопсиясиз, яъни ноинвазив люминесцент диагностика ёрдамида баҳолашнинг илмий асослари яратилди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши: олинган натижалар Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№263-сонли Буйруқ, 20.12.2025 й.), Самарқанд вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказида (№159А-сонли Буйруқ, 19.12.2025 й.) ва Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий филиалида (№161-сонли Буйруқ, 15.12.2025 й.) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: диагностика жараёнининг оғриқсиз ва тезкорлиги беморлар учун қулайлик яратади, шунингдек, чандиқ ривожланишининг эрта босқичларида тўғри прогноз қилиниши беморларнинг эстетик ва психологик тикланиш даражасини сезиларли даражада оширади. Иқтисодий самарадорлиги: ноинвазив люминесцент усулининг қўлланилиши қиммат ва мураккаб гистологик текширувларга бўлган эҳтиёжни камайтириш ҳисобига 1 нафар бемор учун 1545000 сўм маблағни тежаш имконини беради. Хулоса: люминесцент диагностика усули чандиқларни даволашда "олтин стандарт" бўлиб хизмат қилувчи, юқори аниқликдаги ва тежамкор функционал баҳолаш воситаси сифатида тавсия этилади.
