Abdurazakova Iqbolxon Abduraxmonovnaning 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.     Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): “F4, F43, F45 izoxinolin alkaloidlarining in vitro va in vivo sharoitlarida vazorelaksant ta’sir mexanizmlarini tavfsiflash”, 03.00.08 - Odam va hayvonlar fiziologiyasi (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro’yxatga olingan raqam: B2026.1.PhD/B1726.
Ilmiy rahbar: Zaynabiddinov Anvar Erkinjonovich, biologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti. 
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Namangan davlat universiteti, PhD.03/2025.27.12.B.22.05.
Rasmiy opponentlar: Abdullaeva Gulbahor Tolibjanovna, biologiya fanlari doktori, professor; Jumaev Inoyat Zulfiqorovich, biologiya fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Yetakchi tashkilot: Qarshi davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy-amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi: izoxinolin guruhiga mansub 1(4’Methoxyphenyl)-6,7-dimethoxy-1,2,3,4-tetrahydroisoquinoline (F4),1(2’Nitrophenyl)-6,7-dimethoxy-1,2,3,4-tetrahydroisoquinoline (F-43) va 1-(2’-Bromophenyl)-6,7-dimethoxy-1,2,3,4-tetrahydroisoquinoline (F45) alkaloidlarning silliq muskul hujayralari ion transport tizimlari bilan bog‘lanish energiyasi va terapevtik ta’sir mexanizmlarini tavsiflashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
ilk bor F-4, F-43 va F-45 izoxinolin alkaloidlarinig Ca²⁺ gomeostazini boshqaruvchi asosiy molekulyar nishonlar - L-tip Ca²⁺ kanal, Na⁺/Ca²⁺ almashinuvchi tizim, SERCA va RyR bilan o‘zaro ta’siri in silico molekulyar docking usulida kompleks tavsiflangan;
F-4, F-43 va F-45 izoxinolin alkaloidlari uchun Ca²⁺-transport tizimlariga nisbatan nishonga xos affinitet profile aniqlanib, L-tip Ca²⁺ kanalida eng yuqori affinitet F-45, NCXda F-4, SERCAda F-4 va F-43 ustun ekanligi, RyRda esa barcha birikmalarga o‘xshash affinitetlikni namoyon qilganligi ilmiy asoslangan; 
F-4, F-43 va F-45 izoxinolin alkaloidlari L-tip Ca²⁺ kanallarining faol markazlari bilan barqaror va yuqori affinitetli komplekslar hosil qiladi va mazkur ion kanallarini potensial ravishda bloklashi orqali gipertoniya, yurak-qon tomir tizimi bilan bog‘liq kasalliklarda terapevtik agent sifatida qo‘llash imkoniyati mavjudligi aniqlangan;
F-4, F-43 va F-45 izoxinolin alkaloidlarining kalamush aortasi silliq muskullarida KCl va fenilefrin chaqirgan qisqarishlarni dozaga bog‘liq susaytirishi aniqlanib, ularning potensialga bog‘liq va reseptor–boshqariluvchi Ca²⁺ kanallarini funksional modulyasiya qilishi isbotlangan;
F-43 va ayniqsa F-45 izoxinolin alkaloidlarining normal va adrenalin bilan chaqirilgan gipertoniya modellarida arterial qon bosimini pasaytiruvchi ta’siri aniqlanib, ularning eksperimental antigipertenziv potensiali ilmiy jihatdan asoslangan. 
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. F-4, F-43 va F-45 izoxinolin alkaloidlarining vazorelaksant, antigipertenziv ta’sir mexanizmlari va ularning tahlili asosida farmakologik preparatlar ishlab chiqish istiqbollari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
F-4, F-43, F-45 izoxinolin alkaloidlarining in vivo va in vitro sharoitlarida vazorelaksant ta’sir mexanizmlarini tavsiflash bo‘yicha alkaloidlarning adrenalin bilan chaqirilgan gipertonik modelda antigipertenziv faolligi bo‘yicha olingan natijalardan O‘zMU huzuridagi Biofizika va biokimyo institutining F-OT-2021-154 raqamli “Yurak va silliq muskul hujayralari Ca2+-gomeostazini o‘simlik biologik faol birikmalari bilan modulyasiya qilish mexanizmlari” mavzusidagi loyiha doirasida silliq muskullarda gipertoniya modelida qon bosimini pasaytiruvchi samarali vositalar strukturaviy modellarini yaratishda ijobiy ta’sirga ega alkaloidlarning qon bosimiga ta’sirini tahlil qilishda foydalanilgan (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 14-noyabrdagi № 02/17-2025-185 son ma’lumotnomasi). Natijada, loyihani bajarishda yangi farmasevtik preparat sifatida istiqbolli alkaloidlarlarni tanlab olish, farmakologik xususiyatini o‘rganish, xavfsizlik darajasini aniqlash, molekulyar ta’sir mexanizmlarini tahlil qilish, klinik sinovlarga tayyorlash imkonyatini bergan; 
alkaloidlarning qon tomirlarni bo‘shashtiruvchi ta’sir xususiyatlari Xitoy fanlar akademiyasi Xinjiang fizika-kimyo texnika institutida bajarilgan 2022VBA0051 raqamli “The International Science and Technology Center, the Central Asian Center for Drug Research and Development, the Chinese Academy of Sciences, and the Presidential International Fellowship Initiative” mavzusidagi ilmiy loyihasida qon bosimini pasaytiruvchi va qon tomirlarni bo‘shashtiruvchi vosita sifatida foydalanilgan (Xinjiang Technical Institute of Physics and Chemistry institutining 2026-yil 15-yanvardagi №181/830011-sonli ma’lumotnomasi). Natijada alkaloidlarning vazorelaksant ta’siri fonida Ca²⁺ L-tip kanallarini bloklash, sarkoplazmatik retikulumdan Ca²⁺ ajralishini regulyasiya qilish imkonini bergan.