Абдуразакова Иқболхон Абдурахмоновнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.     Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ф4, Ф43, Ф45 изохинолин алкалоидларининг ин витро ва ин виво шароитларида вазорелаксант таъсир механизмларини тавфсифлаш”, 03.00.08 - Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси роъйхатга олинган рақам: B2026.1.PhD/B1726.
Илмий раҳбар: Зайнабиддинов Анвар Эркинжонович, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.B.22.05.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Гулбаҳор Толибжановна, биология фанлари доктори, профессор; Жумаев Иноят Зулфиқорович, биология фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: изохинолин гуруҳига мансуб 1(4ъМетҳохйпҳенйл)-6,7-диметҳохй-1,2,3,4-тетраҳйдроисоқуинолине (Ф4),1(2ъНитропҳенйл)-6,7-диметҳохй-1,2,3,4-тетраҳйдроисоқуинолине (Ф-43) ва 1-(2ъ-Бромопҳенйл)-6,7-диметҳохй-1,2,3,4-тетраҳйдроисоқуинолине (Ф45) алкалоидларнинг силлиқ мускул ҳужайралари ион транспорт тизимлари билан боғланиш энергияси ва терапевтик таъсир механизмларини тавсифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Ф-4, Ф-43 ва Ф-45 изохинолин алкалоидлариниг Cа²⁺ гомеостазини бошқарувчи асосий молекуляр нишонлар - Л-тип Cа²⁺ канал, На⁺/Cа²⁺ алмашинувчи тизим, СЕРCА ва РйР билан ўзаро таъсири ин силиcо молекуляр доcкинг усулида комплекс тавсифланган;
Ф-4, Ф-43 ва Ф-45 изохинолин алкалоидлари учун Cа²⁺-транспорт тизимларига нисбатан нишонга хос аффинитет профиле аниқланиб, Л-тип Cа²⁺ каналида энг юқори аффинитет Ф-45, НCХда Ф-4, СЕРCАда Ф-4 ва Ф-43 устун эканлиги, РйРда эса барча бирикмаларга ўхшаш аффинитетликни намоён қилганлиги илмий асосланган; 
Ф-4, Ф-43 ва Ф-45 изохинолин алкалоидлари Л-тип Cа²⁺ каналларининг фаол марказлари билан барқарор ва юқори аффинитетли комплекслар ҳосил қилади ва мазкур ион каналларини потенсиал равишда блоклаши орқали гипертония, юрак-қон томир тизими билан боғлиқ касалликларда терапевтик агент сифатида қўллаш имконияти мавжудлиги аниқланган;
Ф-4, Ф-43 ва Ф-45 изохинолин алкалоидларининг каламуш аортаси силлиқ мускулларида КCл ва фенилефрин чақирган қисқаришларни дозага боғлиқ сусайтириши аниқланиб, уларнинг потенсиалга боғлиқ ва рецептор–бошқарилувчи Cа²⁺ каналларини функсионал модуляция қилиши исботланган;
Ф-43 ва айниқса Ф-45 изохинолин алкалоидларининг нормал ва адреналин билан чақирилган гипертония моделларида артериал қон босимини пасайтирувчи таъсири аниқланиб, уларнинг экспериментал антигипертензив потенсиали илмий жиҳатдан асосланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ф-4, Ф-43 ва Ф-45 изохинолин алкалоидларининг вазорелаксант, антигипертензив таъсир механизмлари ва уларнинг таҳлили асосида фармакологик препаратлар ишлаб чиқиш истиқболлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Ф-4, Ф-43, Ф-45 изохинолин алкалоидларининг ин виво ва ин витро шароитларида вазорелаксант таъсир механизмларини тавсифлаш бўйича алкалоидларнинг адреналин билан чақирилган гипертоник моделда антигипертензив фаоллиги бўйича олинган натижалардан ЎзМУ ҳузуридаги Биофизика ва биокимё институтининг Ф-ОТ-2021-154 рақамли “Юрак ва силлиқ мускул ҳужайралари Cа2+-гомеостазини ўсимлик биологик фаол бирикмалари билан модуляция қилиш механизмлари” мавзусидаги лойиҳа доирасида силлиқ мускулларда гипертония моделида қон босимини пасайтирувчи самарали воситалар структуравий моделларини яратишда ижобий таъсирга эга алкалоидларнинг қон босимига таъсирини таҳлил қилишда фойдаланилган (Оʻзбекистон Республикаси Олий таʼлим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-ноябрдаги № 02/17-2025-185 сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳани бажаришда янги фармасевтик препарат сифатида истиқболли алкалоидларларни танлаб олиш, фармакологик хусусиятини ўрганиш, хавфсизлик даражасини аниқлаш, молекуляр таъсир механизмларини таҳлил қилиш, клиник синовларга тайёрлаш имконятини берган; 
алкалоидларнинг қон томирларни бўшаштирувчи таъсир хусусиятлари Хитой фанлар академияси Хинжианг физика-кимё техника институтида бажарилган 2022ВБА0051 рақамли “Тҳе Интернатионал Сcиенcе анд Течнологй Cентер, тҳе Cентрал Асиан Cентер фор Друг Ресеарч анд Девелопмент, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиенcес, анд тҳе Пресидентиал Интернатионал Феллоwшип Инитиативе” мавзусидаги илмий лойиҳасида қон босимини пасайтирувчи ва қон томирларни бўшаштирувчи восита сифатида фойдаланилган (Хинжианг Течниcал Институте оф Пҳйсиcс анд Чемистрй институтининг 2026-йил 15-январдаги №181/830011-сонли маълумотномаси). Натижада алкалоидларнинг вазорелаксант таъсири фонида Cа²⁺ Л-тип каналларини блоклаш, саркоплазматик ретикулумдан Cа²⁺ ажралишини регуляция қилиш имконини берган.