Абдураимова Мафтунахон Ахматовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Суғурта ташкилотларида бухгалтерия ҳисоби ва аудит методологиясини такомиллаштириш”, 08.00.08 – “Бухгалтерия ҳисоби, иқтисодий таҳлил ва аудит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.DSc/Iqt1057.
Илмий маслаҳатчи: Авлокулов Анвар Зиядуллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент Кимё халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Ахмеджанов Каримжон Бакиджанович; иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Маматқулов Муроджон Шукурович; иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Болтаев Аброр Сайитмурадович.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Суғурта ташкилотларида бухгалтерия ҳисоби ва аудит методологиясини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Суғурта ташкилотларининг пул оқимлари тўғрисидаги ҳисоботига нетто асосда тақдим этиладиган операцион, инвестиция ёки молиявий фаолиятдан келиб чиқадиган пул оқимлари тоифасини киритиш асосланган;
суғурта ташкилотларининг халқаро стандартлар асосида тузиладиган молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботида суғурта захираларини мажбуриятлар таркибида акс эттириш таклиф этилган;
суғурта ташкилотларининг маркетинг, реклама ва янги мижозларни жалб этишга оид аквизиция харажатлари ҳисобини юритишнинг услубий жиҳатларини ҳисоб сиёсатида акс эттириш таклиф этилган;
суғурта ташкилотлари ички аудитини молиявий, операцион, риск ва мувофиқлик аудити шаклларида ўтказиш таклиф этилган;
суғурта ташкилотлари аудиторлик текширувларида кадрлар қўнимсизлиги ва фирибгарлик рискини баҳолаш орқали операцион рискни аниқлаш услубияти такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғурта ташкилотларида бухгалтерия ҳисоби ва аудит методологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Суғурта ташкилотларининг пул оқимлари тўғрисидаги ҳисоботига нетто асосда тақдим этиладиган операцион, инвестиция ёки молиявий фаолиятдан келиб чиқадиган пул оқимлари тоифасини киритишга оид таклифдан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024-йил 5-декабрдаги 199-сон буйруғи (Адлия вазирлигида 2024-йил 27-декабрда 3592-сон билан рўйхатга олинган) билан тасдиқланган “Пул оқимлари тўғрисидаги ҳисобот” номли 9-сон БҲМСни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 5-майдаги 04/43-1-10018-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида суғурта ташкилотларининг молиявий ҳолатини янада аниқроқ ва шаффоф ёритиб бериш ҳамда пул оқимларини аниқ баҳолашлари учун ҳаққоний ахборотлар билан таъминлаш имконияти яратилган;
суғурта ташкилотларининг халқаро стандартлар асосида тузиладиган молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботида суғурта захираларини мажбуриятлар таркибида акс эттиришга оид таклифдан “Алском суғурта компанияси” АЖда ҳисоб сиёсатини ишлаб чиқишда фойдаланилган (“Алском суғурта компанияси” АЖнинг 2025-йил 29-сентябрдаги 04/7924-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида суғурта ташкилотида маблағлар манбаининг тўғри таснифланишига ҳамда молиявий ҳолат тўғрисидаги ҳисоботнинг халқаро стандартлар талаблари асосида тузилишига эришилган;
суғурта ташкилотларининг маркетинг, реклама ва янги мижозларни жалб этишга оид аквизиция харажатлари ҳисобини юритишнинг услубий жиҳатларини ҳисоб сиёсатида акс эттириш бўйича таклифдан “Алском суғурта компанияси” АЖда ҳисоб сиёсатини ишлаб чиқишда фойдаланилган (“Алском суғурта компанияси” АЖнинг 2025-йил 29-сентябрдаги 04/7924-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши суғурта ташкилотида маркетинг, реклама ва янги мижозларни жалб этишга оид харажатларни бухгалтерия ҳисобида тўғри юритишга ҳамда аквизиция жараёнига оид шаффоф ва ишончли ахборотларнинг шаклланишига хизмат қилган;
суғурта ташкилотлари ички аудитини молиявий, операцион, риск ва мувофиқлик аудити шаклларида ўтказиш бўйича таклифдан Ўзбекистон Аудиторлар палатаси томонидан ички аудитни ўтказиш бўйича услубий қўлланмаларни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Аудиторлар палатасининг 2025-йил 12-ноябрдаги 172/2-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида фаолиятнинг тизимли йўлга қўйилишига ва ички аудит ҳисоботларининг сифатли ва шаффоф тузилишига эришилган;
суғурта ташкилотлари аудиторлик текширувларида кадрлар қўнимсизлиги ва фирибгарлик рискини баҳолаш орқали операцион рискни аниқлаш бўйича таклифдан Ўзбекистон Аудиторлар палатаси томонидан “Муҳим бузиб кўрсатишлар рискини аниқлаш ва баҳолаш” номли аудиторлик ташкилотларининг ички стандартини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Аудиторлар палатасининг 2025-йил 12-ноябрдаги 172/2-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида операцион риск даражасининг пасайишига ва аудит иши сифати ошишига эришилган.