Шаманов Шавкат Холмуротовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталатдан олинган толани бўяш технологиясини ишлаб чиқиш” мавзусидаги диссертация ишини 05.06.02 – “Тўқимачилик материаллари технологияси ва хомашёга дастлабки ишлов бериш” (техника фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Т4710.
Илмий раҳбар: Хасанова Саодат Хаитовна, техника фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти, DSc.03/2025.27.12.Т.21.01.
Расмий оппонентлар: Ханхаджаева Нилуфар Рахимовна, техника фанлари доктори, профессор; Исмоилов Равшан Исроилович, кимё фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент кимё технология институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталатдан олинган толани бўяш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
полиетилентерефталат толаларининг сорбсион хоссаларини таҳлили бўйича уларни юқори даражада шаклланган устмолекуляр қурилмаси интенсив ва мустаҳкам ранглар ҳосил бўлишини таъминлаши аниқланган;
бўялган полиетилентерефталат толалар кристалланиш даражаси ва кристаллит ўлчамини ошиши тола кристаллик ячейкасига бўёвчи модда заррачаларини ўрнашиши билан боғлиқлиги ИҚ-спектроскопия, рентгеноструктура ва дифференциал термик таҳлиллар асосида аниқланган;
бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталат толалари асосидаги тўқимачилик материаллари (тола, ип, мато) нинг колористик хоссаларини иплар нисбатига боғлиқлиги ҳамда антистатик пардоз беришда триамоннинг тола функционал гуруҳлари билан боғланиши солиштирма юзавий электрланиш қаршиликнинг камайтириши аниқланган;
бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталат толалари асосидаги тоʻқимачилик материаллари (тола, ип, мато)нинг физик-механик хоссалари, ранг сифат кўрсаткичларини таҳлили асосида композицион калава ва трикотаж глад тўқимасини бўяшнинг ресурстежамкор технологияси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталатдан олинган толани бўяш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар асосида:
бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталат гранулаларидан олинган толаларини бўяш технологияси “ТАШТИБ-ТЕХ” МЧЖ корхонасининг лаборатория шароитида синовдан ўтказилди. (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 8 октябр 2024 йил №03/25-2674 сонли маълумотномаси). Натижада янги шакллантирилган композицион толаларни массада мастербатч билан ва эритмада дисперс бўёвчи модда иштирокида толани шишаланиш ҳароратига яқин ҳароратда ва анъанавий давомийликни икки марта камайтирилган шароитда бўяш жараёнида юқори ранг интенсивлигига эга бўлган толалар олишга эришилган;
бирламчи ва иккиламчи полиетилентерефталат гранулаларидан олинган толаларини бўяш ва уларга антистатик пардоз бериш технологияси “Компания Унитекс” МЧЖ корхонасининг кимёвий лабораториясида синовдан ўтказилди. (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 8 октябр 2024 йил №03/25-2674 сонли маълумотномаси). Натижада янги шакллантирилган композисион толанинг юзавий солиштирма электр қаршилигини 2,8ꞏ1010 Ом дан 2,6ꞏ106 Ом га пасайтиришга эришилди. Таркибида 30% иккиламчи ПЕТ бўлган композицион калава ва трикотаж глад тўқимасини бўяшда жараён ҳароратини 30-45% га, давомийлигини 25-50% га камайтиришга эришилган.