Fayziev Bekzodjon Murtazaevichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Birjinslimas suyuqliklarning g‘ovak muhitlarda sizishi jarayonlarini ko‘p bosqichli kinetika asosida tadqiq etish (Investigation of inhomogeneous fluids filtration processes in porous media based on multi-stage kinetics)”.
01.02.05 – “Suyuqlik va gaz mexanikasi” (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/FM318.
Ilmiy maslahatchining F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Xo‘jayorov Baxtiyor, Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasalar nomi, IK raqami: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.FM/T.09.03.
Rasmiy opponentlarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Degtyarev Vladimir Vladimirovich, texnika fanlari doktori, professor; Normurodov Chori Begalievich, fizika-matematika fanlari doktori, professor; Xolmurodov Abdulxamid Erkinovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot nomi: O‘zbekiston Fanlar akademiyasi M. T. O‘rozboev nomidagi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: Nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi murakkab kinetikaga olib keluvchi turli omillarni hisobga olib g‘ovak muhitlarda modda ko‘chishi va suyuqliklar sizishi jarayonlarining matematik modellarini tuzish, sonli tahlil qilish va model parametrlarini identifikatsiyalashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
suspenziyalarning g‘ovak muhitlarda sizishi modeli ko‘p bosqichli kinetika tenglamasi asosida muhit parametrlarining o‘zgaruvchanligi, “eskirish” va “yuklanish” hodisalarini hisobga olgan holda takomillashtirilgan;
ikki komponentali suspenziyalarning g‘ovak muhitlarda sizishi jarayonining matematik modeli dinamik omillar, diffuziya va ko‘p bosqichli kinetikani hisobga olgan holda takomillashtirilgan;
g‘ovak muhitlarda modda ko‘chishi jarayonining matematik modellari parametrlarini identifikatsiya qilish algoritmlari ishlab chiqilgan;
g‘ovak muhitlarda modda ko‘chishi teskari masalalarini echish uchun parallel hisoblashga asoslangan samarali algoritm ishlab chiqilgan;
g‘ovak muhitlarda keyk qatlam hosil qilib suspenziya suzulishi (cake filtration) va muhitning ichki qismida cho‘kma hosil bo‘lib suspenziya sizishi (deep bed filtration) jarayonlarini bir vaqtning o‘zida hisobga oluvchi gibrid matematik model tuzilgan;
g‘ovak muhitlarda modda ko‘chishining gibrid modeli ko‘p bosqichli kinetika tenglamasi asosida “eskirish” va “yuklanish” hodisalarini hisobga olgan holda takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ko‘p bosqichli cho‘kish kinetikasi asosida moddalarning g‘ovak muhitlarda ko‘chishi modellarini tuzish va sonli tadqiq etish uchun ishlab chiqilgan matematik modellar, sonli algoritmlar va dasturiy vositalar asosida:
Malayziya Terenganu universititi (Universiti Malaysia Terengganu) da bajarilgan UMT/CRIM/2- 2/2/14 Jld. 4(44), Vote No 55233 – sonli “Modified Homotopy Analysis Method for Solving System of Linear and Nonlinear Integral Equations and modelling on tension and scaling factor of the power cable” mavzusidagi xorijiy loyihani bajarishda ushbu dissertatsiya natijalaridan foydalanilgan (16.01.2024 – yil UMT/FSKM/500-45 – son ma’lumotnmasi). Fizika va muhandislikdagi ko‘plab masalalarning echimini sonli hisoblash uchun chekli ayirmali sxemalarga asoslangan sonli algoritmlar va xususiy hosilali differensial tenglamalar sistemasini echish uchun ishlab chiqilgan dasturiy ta’minotdan foydalanilgan. Yuqoridagi algoritmdan foydalanib, giperbolik sistemalarda qaytariladigan tenglama uchun model masalalarining sonli echimi olingan. Dissertatsiyada ishlab chiqilgan dasturiy ta’minotdan foydalanish sonli echimning model masalalarining aniq echimiga yaqinlashishini asoslaydigan va natijalarni vizualizatsiya qiladigan hisoblash tajribalarini o‘tkazish imkonini bergan;
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi institutida 2022–2024 yillarda bajarilgan № IL-21071166–sonli “Shamolning past tezligi uchun mo‘ljallangan vertikal o‘qli shamol turbinasini yaratish” mavzusidagi innovatsion loyiha doirasida qo‘llanilgan (2026 yil 11 mart, 331-3-sonli ma’lumotnoma). Xususan, shamol oqimining past tezliklardagi barqarorligini modellashtirishda reaksiya–diffuziya tipidagi tenglamalardan foydalanib matematik modellar tuzilgan. Hosil qilingan tenglamalar koeffisientlarini har doim ham oshkor ravishda topib bo‘lmaganligi sababli, dissertatsiyada ishlab chiqilgan xususiy hosilali differensial tenglamalar uchun koeffisientli teskari masalalarni echish usul va algoritmlariga oid natijalar ushbu modellar parametrlarini topishda qo‘llanilgan. Natijada shamolning kichik tezliklarida samarali faoliyat ko‘rsatadigan, vertikal aylanish o‘qi va harakatlanuvchi ishchi elementlarga ega shamol energiya qurilmasining optimal parametrlarini aniqlash imkoniyati yaratildgan;
g‘ovak muhitlarda ikki komponentali suspenziya sizishi takomillashtitilgan modeliga oid ilmiy natijalardan yetakchi xorijiy jurnallarda (International Journal of Non-Linear Mechanics, Volume 167, December 2024, 104905, Annali di Matematica Pura ed Applicata, Volume 2012, May 2022, 2943–2964, Applied Mathematics and Mechanics, Volume 45, January 2024, 355–372) birjinslimas suyuqliklarning g‘ovak muhitlarda sizishi masalalarni tadqiq qilishda foydalanilgan. Ilmiy natijalarning qo‘llanilishi qaralayotgan masalalarning adekvat modellarini tuzish imkonini bergan;
g‘ovak muhitlarda suspenziya sizishi masalasini sonli echish algoritmiga oid ilmiy natijalardan yetakchi xorijiy jurnallarda (Journal of Applied Engineering Science, Volume 19, January 2021, 768, Geoenergy Science and Engineering,Volume 235, April 2024, 212696, Journal of Physics: Conference Series, Volume 1926, January 2021, 012001) ba’zi nochiziqli differensial tenglamalarga mos masalalarni tadqiq qilishda foydalanilgan. Ilmiy natijalarning qo‘llanilishi qaralayotgan masalalarning sonli echimini olish imkonini bergan.
