Мираметова Надира Пурханатдиновнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Оролбўйи минтақаси шароитларига болалар организми адаптив реакцияларининг экофизиологик хусусиятлари», 03.00.10 – Экология, 03.00.08 - Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.DSc/B294.
Илмий маслаҳатчилар: Мамбетуллаева Светлана Мирзамуратовна, биология фанлари доктори, профессор; Есимбетов Адилбай Тлепович, биология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ табиий фанлар илмий-тадқиқот институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ табиий фанлар илмий-тадқиқот институти, DSc.05/2025.27.12.В.14.02.
Расмий оппонентлар: Аимбетов Нагмет Каллиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, академик; Позилов Маъмуржон Комилжонович, биология фанлари доктори, профессор; Жиемуратова Гулпаршин Кошкинбаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болалар организмини Оролбўйи шароитларига адаптив реакциясининг экофизиологик хусусиятларини комплекс баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагича:
Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятида истиқомат қилувчи турли ёш гуруҳларидаги болаларнинг касалланишига таъсир кўрсатадиган модификацияловчи экологик омиллар аниқланган;
адаптация индекси асосида турли ёшдаги болаларнинг яшаш жойига нисбатан адаптив реакцияларининг минтақавий экофизиологик хусусиятлари аниқланган;
минтақа шароитларига қараб қизларда асаб тизимининг симпатик бўлими ва ўғил болаларда парасимпатик бўлимининг кучайган фаоллашуви фонида шаклланадиган болалар организмининг адаптив реакциялари аниқланган;
Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти болаларида у ёки бу токсик элементнинг тўпланишини тавсифловчи ҳаётнинг экологик хусусиятлари асосида сочларнинг макро- ва микроелемент таркиби аниқланган;
биринчи маротаба яшашнинг экологик шароитларига (Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти) боғлиқ ҳолда адаптация даражаларини (аниқ кучланиш, ҳолдан тойиш ёки адаптациянинг бузилиши, назоратни талаб қилиши) аниқлайдиган харита-схема ишлаб чиқилган;
турли патологик ҳолатларга эга бўлган болаларни реабилитация қилишнинг комплекс дастури илмий жиҳатдан асосланган ва яшаш жойидаги минтақавий экологик шароитлар бола организмининг адаптация даражасига таъсирини камайтириш учун амалий тавсиялар ишлаб чиқилган;
илк бора минтақада экоаналитик тизим асосида Оролбўйи болалари саломатлиги ва атроф-муҳит омилларининг ўзаро таъсирини таҳлил қилиш методикаси ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Оролбўйи минтақаси шароитларига болалар организми адаптив реакцияларининг экофизиологик хусусиятлари бўйича олинган натижалар асосида:
саломатлик даражасини баҳолаш методикасини янада такомиллаштириш бўйича функсионал кўрсаткичларни ҳамда ҳаёт сифатини баҳолашга асосланган «саломатлик оптимуми» интеграциялашган мезони асосида Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти мисолида Оролбўйи минтақасининг ноқулай экологик шароитида истиқомат қилувчи болалар саломатлигига экологик омилларнинг салбий таъсирини камайтириш бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги амалиётга жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 01/9550-сонли маълумотномаси). Натижада, ҳаёт сифати бўйича олинган натижалар профилактик, соғломлаштириш чора-тадбирлари самарадорлигини баҳолашда меъёрий кўрсаткичлар сифатида муваффақиятли фойдаланиш имконини берган;
Оролбўйи минтақаси экологик шаройитидаги болалар аҳолиси саломатлигини яхшилаш бўйича ўзаро алоқаларни таҳлил қилувчи экоаналитик тизим методика асосида экологик вазиятларни моделлаштириш, аниқ корреляция ва интеграл кўрсаткичларни аниқлаш ва болаларда макроелементлар мувозанатини баҳолаш асосида ҳудудий макроелементлар паспортини тузишда минтақа бўйича болалар микронутриент дисбалансини коррексиялаш бўйича амалий тавсиялари Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги  амалиётга жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025 йил 10 декабрдаги 02-01/18-4426-сон маълумотномаси). Натижада, тавсия этилган модел Қорақалпоғистон Республикаси ҳамда Хоразм вилояти болалар ва ўсмирлар аҳолисининг саломатлигини башорат ва коррексия қилиш учун меъёрий кўрсаткичлар сифатида фойдаланиш имконини берган;
Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти мисолида Оролбўйи минтақасининг экологик вазиятини болалар аҳолисининг яшаш муҳити сифатида тавсифлаш бўйича амалий чора-тадбирларни ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги томонидан текширилган болаларда нуқсонларни коррексиялаш бўйича илмий асосланган усуллар ва амалий тавсияларни ишлаб чиқишда амалиётга жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 23 январдаги 03/04-3-32-сонли маълумотномаси). Натижада, экологик вазиятларни моделлаштириш, аниқ корреляцион ва интеграл кўрсаткичларни аниқлаш, Қорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти болаларида адаптив реакцияларнинг ўзига хос хусусиятларини қиёсий таҳлил қилиш ва улардан саломатлик ҳолатига таъсир кўрсатувчи атроф-муҳит омилларининг ролини тавсифлаш учун меъёрий кўрсаткичлар сифатида фойдаланиш имконини берган.