Мустафаев Тожиддин Қурбоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Болаларда нефробластомани мультипараметрал башоратлаш ва даволашнинг концептуал асослари», 14.00.15 – Патологик анатомия, 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.DSc/Tib1438.
Илмий маслаҳатчилар: Нишанов Данияр Анарбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Гафур-Ахунов Мирза-Али Алиёрович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хамидова Фарида Муиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Махкамов Носиржон Жўраевич, тиббиёт фанлар доктори, доцент; Макимбетов Эмил Кожошович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси).
Етакчи ташкилот: Дмитрий Рогачёв номидаги Болалар гематологияси, онкология ва иммунологияси миллий тиббиёт тадқиқот маркази (Россия Федерацияси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбек популяциясидаги болаларда нефробластоманинг клиник-морфологик хусусиятларини молекуляр-генетик  ва иммуногистокимёвий маркерлар билан боғлиқ ҳолда комплекс ўрганиш, асосий башоратлаш мезонларини аниқлаш ва табақалаштирилган даволаш алгоритмини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбек популяциясида нефробластома билан касалланган болаларда KRAS гени мутацияларининг учраш частотаси аниқланиб, p53 оқсили экспрессияси ҳамда KRAS мутацияларининг касалликнинг клиник-морфологик хусусиятлари ва даволаш натижалари билан ўзаро корреляцион боғлиқлиги исботланган;
ўсма тўқимасида Ki-67 пролифератив индекси юқори даражаси ва CD34 орқали баҳоланган микротомирлар зичлигининг ошиши касалликнинг салбий прогнози ҳамда эрта метастазланиш хавфининг мустақил прогностик омиллари эканлиги асосланган;
нефробластоманинг турли хавф гуруҳларида молекуляр-генетик маркерлар экспрессиясига асосланган ҳолда беморларнинг 3 ва 5 йиллик умумий ва рецидивсиз яшовчанлик кўрсаткичлари ҳамда салбий прогностик аҳамиятга эга омиллар аниқланган;
анъанавий клиник ва гистологик мезонларни замонавий молекуляр маркерлар билан уйғунлаштирган ҳолда, юқори хавф гуруҳи беморлари учун индивидуал даволаш тактикасини танлаш имконини берувчи диагностик алгоритм ишлаб чиқилган;
ишлаб чиқилган прогностик модел асосида неоадъювант ва адъювант кимётерапия режимлари оптималлаштирилиб, ўсманинг қайталаниш хавфини камайтириш ва беморларнинг яшовчанлигини оширишдаги самрадорлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Болаларда нефробластомани мультипараметрал башоратлаш ва даволашнинг концептуал асослари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор Ўзбек популяциясида нефробластома билан касалланган болаларда KRAS гени мутацияларининг учраш частотаси аниқланиб, p53 оқсили экспрессияси ҳамда KRAS мутацияларининг касалликнинг клиник-морфологик хусусиятлари ва даволаш натижалари билан ўзаро корреляцион боғлиқлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 24.11.2025 йилдаги 11-25/801-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластоманинг морфологик, иммуногистокимёвий ва молекуляр хусусиятларини баҳолаш усуллари ва диагностик алгоритми» ва 11-25/802-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластомани ташхислаш, даволаш ва прогнозлашнинг клинико-морфологик алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф РИО ва РИАТМ Самарқанд филиали патоморфология бўлими бўйича 27.12.2025 йилдаги 15-сон ва Фарғона вилоят патологик анатомия бюроси бўйича 29.12.2025 йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 йилдаги 09/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: нефробластома билан касалланган болаларда ўсманинг фақат умумий гистологик ташхисини қўйиш билан чекланиб қолмасдан, унинг ички морфологик гетерогенлигини чуқур таҳлил қилиш имконияти яратилган. Натижада, шифокор-патоморфолог, болалар онкологи ва клиницист учун ўсманинг ҳақиқий биологик хулқ-атворини эрта босқичда тушуниш, хавфли морфологик белгиларни ўз вақтида аниқлаш ва беморни юқори онкологик ҳушёрлик билан кузатиш имконияти кенгаяди. Айниқса, G3-G4 даражали ёки анапластик шаклларни эрта ажратиб олиш, шунингдек, строманинг некротик ва васкуляр вариантларини агрессив кечиш белгиси сифатида талқин қилиш орқали касалликнинг ноқулай кечиши кутиладиган беморлар контингенти аниқланади. Бу эса, ташхис сифати, клиник қарор қабул қилиш тезлиги ва индивидуал ёндашув даражасини ошириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 6,0 млн сўм маблағлар (йил давомида шундай ёндашув камида 100 нафар беморда қўлланса, умумий 600 млн сўм) патоморфологик баҳолашни чуқурлаштириш туфайли ўсманинг хавфли морфологик белгиларини дастлабки босқичдаёқ аниқлаш имконияти пайдо бўлиб, беморларни кейинги босқичларда асоссиз қўшимча текширувлар, ортиқча интенсив ёндашув ва эмпирик даволашдан сақлаш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: ўсма тўқимасида Ki-67 пролифератив индекси юқори даражаси ва CD34 орқали баҳоланган микротомирлар зичлигининг ошиши касалликнинг салбий прогнози ҳамда эрта метастазланиш хавфининг мустақил прогностик омиллари эканлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 24.11.2025 йилдаги 11-25/801-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластоманинг морфологик, иммуногистокимёвий ва молекуляр хусусиятларини баҳолаш усуллари ва диагностик алгоритми» ва 11-25/802-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластомани ташхислаш, даволаш ва прогнозлашнинг клинико-морфологик алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф РИО ва РИАТМ Самарқанд филиали патоморфология бўлими бўйича 27.12.2025 йилдаги 15-сон ва Фарғона вилоят патологик анатомия бюроси бўйича 29.12.2025 йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 йилдаги 09/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: нефробластома билан оғриган болаларда касаллик прогнозини баҳолаш фақат клиник ва морфологик кўрсаткичлар билан чекланиб қолмасдан, балки ўсманинг пролифератив фаоллиги, генетик барқарорлиги ва ангиоген салоҳиятини акс эттирувчи иммуногистокимёвий маркерлар асосида янада аниқроқ баҳолаш имконияти яратилган. Бу эса касалликнинг ташқи клиник кўринишлари ўхшаш бўлган, бироқ биологик жиҳатдан турлича кечадиган беморларни тўғри саралаш, қайталаниш хавфи юқори бўлган болаларни эрта аниқлаш ҳамда уларни янада яқин клиник кузатувга олиш имконини беради. Натижада, шифокор-патоморфолог ва болалар онкологи учун касалликнинг яширин агрессив шаклларини ўз вақтида аниқлаш, даволаш тактикасини индивидуаллаштириш ва беморларнинг кейинги ҳаёт сифатини яхшилашга имкон берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 4,7 млн сўм маблағлар (100 нафар бемор ҳисобида эса йилига 470 млн сўм) иммуногистокимёвий маркерлар асосида касаллик хавфини олдиндан баҳолаш орқали диагностик кузатув ва назорат текширувларини табақалаштириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: нефробластоманинг турли хавф гуруҳларида молекуляр-генетик маркерлар экспрессиясига асосланган ҳолда беморларнинг 3 ва 5 йиллик умумий ва рецидивсиз яшовчанлик кўрсаткичлари ҳамда салбий прогностик аҳамиятга эга омиллар аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 24.11.2025 йилдаги 11-25/801-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластоманинг морфологик, иммуногистокимёвий ва молекуляр хусусиятларини баҳолаш усуллари ва диагностик алгоритми» ва 11-25/802-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластомани ташхислаш, даволаш ва прогнозлашнинг клинико-морфологик алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф РИО ва РИАТМ Самарқанд филиали патоморфология бўлими бўйича 27.12.2025 йилдаги 15-сон ва Фарғона вилоят патологик анатомия бюроси бўйича 29.12.2025 йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 йилдаги 09/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: болаларда нефробластоманинг клиник бошланиш белгиларини чуқур таҳлил қилиш орқали касалликни эрта аниқлашга қаратилган клиник ҳушёрлик даражасини ошириш имконияти яратилди. Айниқса, қорин соҳасида пальпация қилинадиган ўсма, оғриқ ва сийдик чиқариш бузилишлари комбинацияси нефробластомага шубҳа қилиш учун муҳим диагностик сигнал сифатида асослаб берилди. Бу эса педиатрлар, болалар жарроҳлари ва онкологлар учун касалликни эрта аниқлаш мезонларини аниқлаштириш, қорин соҳасидаги патологияларни дифференциал диагностика қилиш жараёнида нефробластомани истисно қилмасдан текширув ўтказиш зарурлигини илмий жиҳатдан асослаб берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун 100 нафар беморга сарфланадиган йилига 500 млн сўм маблағлар нефробластомани эрта босқичда аниқлаш имкониятининг кенгайиши оғир босқичларда талаб этиладиган мураккаб жарроҳлик аралашувлари, узоқ муддатли стационар даволаниш ва интенсив терапияни олдини олиш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: анъанавий клиник ва гистологик мезонларни замонавий молекуляр маркерлар билан уйғунлаштирган ҳолда, юқори хавф гуруҳи беморлари учун индивидуал даволаш тактикасини танлаш имконини берувчи диагностик алгоритм ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 24.11.2025 йилдаги 11-25/801-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластоманинг морфологик, иммуногистокимёвий ва молекуляр хусусиятларини баҳолаш усуллари ва диагностик алгоритми» ва 11-25/802-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластомани ташхислаш, даволаш ва прогнозлашнинг клинико-морфологик алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф РИО ва РИАТМ Самарқанд филиали патоморфология бўлими бўйича 27.12.2025 йилдаги 15-сон ва Фарғона вилоят патологик анатомия бюроси бўйича 29.12.2025 йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 йилдаги 09/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган клинико-морфогенетик алгоритм ёрдамида нефробластома билан касалланган болаларда касалликнинг биологик агрессивлигини ва прогнозини эрта босқичдаёқ аниқ баҳолаш имконияти яратилган. Натижада, клиник амалиётда беморларни хавф даражасига кўра индивидуал бошқариш, юқори хавфли гуруҳдаги болаларда даволашни кучайтириш ҳамда паст хавфли беморларда ортиқча агрессив терапия ҳажмини камайтириш имконияти пайдо бўлган. Бу эса педиатр-онкологлар ва патоморфологлар учун клиник қарор қабул қилиш жараёнини илмий асослашга хизмат қилиб, болаларда нефробластомани бошқаришнинг тизимли ва замонавий моделини шакллантиришга имкон яратган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1785000 сўм маблағлар (100 нафар беморларга йилига 178,5 млн сўм) ишлаб чиқилган алгоритмни амалиётга жорий этиш орқали нотўғри хавф гуруҳлари билан боғлиқ ортиқча диагностик текширувлар, асоссиз интенсив даволаш усуллари ҳамда кеч аниқланадиган касаллик асоратлари улуши сезиларли даражада камайиб, касалликнинг хавф гуруҳларини аниқлаш кўрсаткичи 74,3 % дан 95,6 % гача ошиб, диагностик сезгирлик 92,4 % га етиши натижасида иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган прогностик модел асосида неоадъювант ва адъювант кимётерапия режимлари оптималлаштирилиб, ўсманинг қайталаниш хавфини камайтириш ва беморларнинг яшовчанлигини оширишдаги самрадорлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 24.11.2025 йилдаги 11-25/801-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластоманинг морфологик, иммуногистокимёвий ва молекуляр хусусиятларини баҳолаш усуллари ва диагностик алгоритми» ва 11-25/802-t-сон билан тасдиқланган «Болаларда нефробластомани ташхислаш, даволаш ва прогнозлашнинг клинико-морфологик алгоритми» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф РИО ва РИАТМ Самарқанд филиали патоморфология бўлими бўйича 27.12.2025 йилдаги 15-сон ва Фарғона вилоят патологик анатомия бюроси бўйича 29.12.2025 йилдаги 38-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 02.06.2026 йилдаги 09/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган молекуляр-генетик  ва  иммуногистокимёвий  кўрсаткичларга  асосланган диагностик-прогностик модел ёрдамида нефробластома билан касалланган болаларда касалликнинг биологик агрессивлиги ва клиник кечиши дастлабки босқичларда анча аниқ баҳоланишига эришилган. Бу эса юқори хавф гуруҳига кирувчи беморларни эрта аниқлаш, уларга нисбатан фаолроқ кузатув ва индивидуал даволаш чораларини белгилаш, паст хавф гуруҳида эса ортиқча агрессив даволаш усулларидан сақланиш имконини яратган. Натижада, клиник қарор қабул қилиш сифати ошиб, болаларда нефробластомани индивидуал бошқариш имконияти кенгайганди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 1,6-1,8 млн сўм маблағлар ишлаб чиқилган прогностик моделнинг амалиётга жорий этиш орқали беморларни хавф гуруҳлари бўйича аниқ саралаш, даволаш тактикасининг оптималлаштириш, беморларни стационарда ётиш муддатини 3-4 кунга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish