Очилов Лазиз Ибодовичнинг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Иссиқлик қувури асосидаги қуёш иситиш тизимини ишлаб чиқиш”, 05.05.06 – Қайта тикланадиган энергия турлари асосидаги энергия қурилмалари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: PhD.03/2025.28.11.Т.16.01.
Илмий раҳбар: Аҳатов Жасуржон Саидович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат техника университети, PhD.03/2025.28.11.Т.16.01
Расмий оппонентлар: Ахадов Жобир Замирович - техника фанлари доктори, катта илмий ходим. Хожиев Қаюм Бешимович - техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади: Биноларни иссиқлик билан таъминлашда иссиқлик қувурларидан фойдаланиш, уларнинг паст ҳароратлардаги иш режимларини оптималлаштириш ва анъанавий энергия ресурсларини тежаш имконини берувчи оптимал техник ечимларни ишлаб чиқиш.
III. Татқиқотнинг илмий янгилиги:
биноларни иситиш учун мўлжалланган иссиқлик қувури асосидаги қуёш тизимининг иссиқлик баланси тенгламалари ва уларнинг сонли ечимлари асосида, иссиқлик қувурининг ташқи сирти ҳарорати ва қурилманинг бирлик узунлигидан вақт бирлиги ичида узатилган иссиқлик миқдорининг соатлик ўзгаришини ҳисоблаш имконини берадиган математик модели ишлаб чиқилган;
пассив қуёш иситиш тизими интеграция қилинган турар-жой биноси учун фазавий ўтувчи иссиқлик сақловчи материалга эга, энергетик самарадорлиги юқори бўлган иссиқлик қувури ишлаб чиқилган;
қуёш қурилмалари учун иссиқлик аккумлацияловчи, фазавий ўтувчи материалларнинг фазавий ўтиш жараёнидаги ҳарорати 50-55 °C бўлган оралиқда солиштирма иссиқлик сигʼими максимал 60 кЖ/кг эканлиги аниқланган;
бинога ўрнатилган шаффоф тўсиқликли изоляцияланган қопламали “иссиқ қути”га табиий шароитда ўтказилган тажриба тадқиқотлари натижаларини умумлаштириб қайта ишлаш асосида, иссиқлик қувурининг буғлатгич ва конденсация ҳароратини куннинг исталган вақти учун қуёш радиацияси ва атроф-муҳит ҳароратига боғлиқ ҳолда аниқловчи эмпирик тенглама олинган.
IV. Тадқиқот натижаларнинг жорий қилиниши. Биноларни иситиш учун иссиқлик қувури асосидаги қуёш тизимини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
иссиқлик қувурли пассив қуёш иситиш аккумуляциялаш тизими учун Ўзбекистон Республикаси интеллектуал мулк агентлигидан фойдали моделга патент олинган (№ФАП 02206). Натижада, фаза ўзгартирувчи материалга эга иссиқлик аккумуляторидан фойдаланиб турар жой биноларининг ташқи деворларида қуёш нурланишини иссиқлик энергиясига айлантириш ва сақлаш орқали энергия самарадорлигини ошириш имкониятига эга иссиқлик қувурли пассив қуёш иситиш аккумуляциялаш тизими конструксияси ишлаб чиқилган;
биноларни иситиш учун иссиқлик қувури асосидаги қуёш тизими Бухоро вилояти, “Сирож Сторй Булдинг” МЧЖда жорий этилган (Энергетика вазирлигининг 2025 йил 24 декабрдаги № 04-13-7214- сон маълумотномаси). Натижада, мазкур корхона биносининг жанубий қисми деворига иссиқлик қувурини ўрнатиш орқали бинони иситиш ва совутиш мавсумларида йиллик энергия сарфини камайтириш услублари ишлаб чиқилиб, бирлик юзага ҳисобланганда йилига 187 кWҳ электр энергияси тежалишига эришилган.