Қулмаматов Ойбек Амоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оғзаки нутқ жанрларининг лингвомаданий тадқиқи (инглиз тилидаги дозенс ва ўзбек тилидаги аския мисолида)”, 10.00.13 – Қиёсий ва чоғиштирма тилшунослик ихтисослиги (филология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.PhD/Fil2258.
Илмий раҳбар: Кулматов Бахром Гулямович, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети, DSc.03/2026.31.01.Fil.45.01. 
Расмий оппонентлар: Қодирова Фазилат Шукуровна, филология фанлари доктори, профессор; Дусматов Хикматулло Хаитбоевич, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.    Тадқиқотнинг мақсади инглиз тилидаги дозенс ва ўзбек тилидаги аския оғзаки нутқ жанрларининг матний композицион тузилишидаги универсал ва фарқли жиҳатларини лингвомаданий аспектда очиб беришдан иборат. 
III.    Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
афро-америкаликларнинг дозенс ҳамда ўзбек халқининг аския жанрларининг миллий қадриятлар ва бадиий тафаккур асосида вужудга келган маданий-эстетик қарашлар, муайян давр ва жамият ҳаёти билан шартланган тарихий-ижтимоий омиллар таъсирида шаклланган матний-композицион қурилиши, диалогик ва импровизацион табиати ҳамда агонистик-комик перформатив хусусиятлари қиёсий-типологик ёндашув орқали далилланган;
дозенс ва аския жанрларининг экспрессивлик ва сўз ўйинига таяниш каби лисоний хусусиятлари, улар матнининг анъанавий қолиплар, диалектик элементлар ва паремиологик бирликни ўз ичига олган барқарор тил бирликлари, икки ёки ундан ортиқ коммуникантлар ўртасида юзага келадиган диалогик ифода шакллари ҳамда ўзига хос коммуникатив-прагматик воситалар негизида шаклланиши матний-дискурсив таҳлил асосида аниқланган;
ҳар иккала жанрда кулгу уйғотувчи эстетик мақсад, нутқий ирониянинг ижтимоий функсияси ва шахс-маданият ўзаро муносабатларининг ўзига хос услубий воситалар орқали ифодаланиши, хусусан, дозенсда гипербола (бўрттириш), ритмик такрорлар ва пародик тақлид; аскияда эса полисемия, киноя ҳамда диалогик-тезкор жавоб стратегиялари устуворлиги прагматик ва маданиятлараро таҳлил методлари ёрдамида исботланган;  
дозенс ва аския матнларидаги импровизацияга мойиллик, тингловчига бевосита таъсир кўрсатиш, барқарор қолип ва такрорланувчи семантик моделлар каби умумийликлар ҳамда улардаги фарқлар, жумладан, дозенсда эксплиситлик (очиқ истеҳзо), аскияда эса имплиситлик (киноя, қочирим ва яширин маъно) устувор коммуникатив стратегия эканлиги икки тилдаги мисолларнинг қиёсий-чоғиштирма ва контрастив таҳлили орқали асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз тилидаги дозенс ва ўзбек тилидаги аския нутқ жанрларининг лингвомаданий хусусиятларини тадқиқ этиш жараёнида олинган илмий натижалар ва амалий таклифлар асосида:
афро-америкаликларнинг дозенс ҳамда ўзбек халқининг аския жанрларининг миллий қадриятлар ва бадиий тафаккур асосида вужудга келган маданий-эстетик қарашлар, муайян давр ва жамият ҳаёти билан шартланган тарихий-ижтимоий омиллар таъсирида шаклланган матний-композицион қурилиши, диалогик ва импровизацион табиати ҳамда агонистик-комик перформатив хусусиятлари билан боғлиқ маълумотлардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021-2023-йилларда амалга оширилган ПЗ-2020042022 рақамли “Туркий тилларнинг лингводидактик электрон платформасини яратиш” мавзусидаги лойиҳада фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 17-февралдаги 04/1-563-сон маълумотномаси). Натижада тадқиқот хулосалари амалий лойиҳа доирасида электрон платформа, назарий ва амалий материаллар тайёрлашда муҳим манба бўлиб хизмат қилган;
дозенс ва аския жанрларининг экспрессивлик ва сўз ўйинига таяниш каби лисоний хусусиятлари, улар матнининг анъанавий қолиплар, диалектик элементлар ва паремиологик бирликни ўз ичига олган барқарор тил бирликлари, икки ёки ундан ортиқ коммуникантлар ўртасида юзага келадиган диалогик ифода шакллари ҳамда ўзига хос коммуникатив-прагматик воситалар негизида шаклланиши хусусидаги илмий-назарий маълумотлардан Ўзбекистон Миллий университетида 2018–2020-йилларда бажарилган ПЗ-201709134 рақамли “Филология йўналиши бўйича инглиз тили ўрганишни баҳолаш сифатининг шакл ва тамойиллари” мавзусидаги амалий лойиҳада кенг фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 11-мартдаги 04/11-1836-сон маълумотномаси). Натижада санъат, маданият ва тилшунослик соҳасидаги назарий адабиётлар аския ва дозенс фолклор жанрларининг лисоний хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда уларни оғзаки нутқ жанрлари сифатида таснифлаш мумкинлиги ҳақида таҳлилий фикрлар билан бойитилган;
ҳар иккала жанрда кулгу уйғотувчи эстетик мақсад, нутқий ирониянинг ижтимоий функсияси ва шахс-маданият ўзаро муносабатларининг ўзига хос услубий воситалар орқали ифодаланиши, хусусан, дозенсда гипербола (бўрттириш), ритмик такрорлар ва пародик тақлид; аскияда эса полисемия, киноя ҳамда диалогик-тезкор жавоб стратегиялари устуворлиги ҳақидаги маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-июлдаги “Республикада миллий аския ва қизиқчилик санъатини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-222-сон қарорининг 5-иловасидаги Республикада аския ва қизиқчилик санъатини ривожлантириш ва илмий-ўрганиш ҳамда тарғиб этишни қўллаб-қувватлаш бўйича 2023-2024-йилларга мўлжалланган “Йўл харитаси”нинг бажарилишида фойдаланилган (Маданият вазирлиги ҳузуридаги Юсуфжон қизиқ Шакаржонов номидаги Республика аския ва қизиқчилик санъати марказининг 2024-йил 12-февралдаги 23-сон маълумотномаси). Натижада “йўл харитаси”нинг илмий-назарий консепсияси янги фикр-мулоҳазалар билан такомиллаштирилган;
дозенс ва аския матнларидаги импровизацияга мойиллик, тингловчига бевосита таъсир кўрсатиш, барқарор қолип ва такрорланувчи семантик моделлар каби умумийликлар ҳамда улардаги фарқлар, жумладан, дозенсда эксплиситлик (очиқ истеҳзо), аскияда эса имплиситлик (киноя, қочирим ва яширин маъно) устувор коммуникатив стратегия эканлиги ҳақидаги маълумотлардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг “Ёшлар” телерадиоканали акциядорлик жамиятининг “Маънавият бош муҳарририяти”, “Ток-шоу ва интерактив телелойиҳалар бош муҳарририяти” томонидан тайёрланган “Ёшлар оқшоми”, “Ренессанс ёшлари”, “Янги Ўзбекистон ёшлари” каби кўрсатув ва роликларни тасвирга олиш жараёнида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ёшлар” телерадиоканалининг 2024-йил 28-февралдаги 14-02-37-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинлар афро-америкалик халқларнинг дозенс жанри билан танишишган, шунингдек, ўзбек халқ оғзаки ижоди саналмиш аския санъатини сақлаш ва тарғиб этиш каби мақсадларга эришилган.