Садыков Аслан Игоревичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Дерматитларни даволашда цинк оксиди нано-заррачаларининг патогенетик, электрон-микроскопик, микробиологик ва патоморфологик жиҳатлари” 14.00.15 – Патологик анатомия ва 14.00.11 – Дерматология ва венерология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.DSc/ Tib5069. 
Илмий раҳбар: Сиддиков Акмаль Абдикахарович, тиббиёт фанлари доктори (DSc) профессор; Заславский Денис Владимирович, тиббиёт фанлари доктори профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти,  PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01.
Расмий оппонентлар: Шокирова Садоқат Мухамматсолиевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Мухамедов Бахрамбек Иламанович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Охлопков Виталий Александрович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Этакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади: товуқ тухуми оқсили (албумин) асосида биосинтез қилинган рух оксиди нанобирикмаларининг (ZnO-NP) контакт дерматитларни даволашда қўлланиш имкониятларини клинико-морфологик, иммуногистокимёвий, электрон-микроскопик ва микробиологик ин витро ҳамда ин виво тадқиқотлар натижаларини инобатга олган ҳолда комплекс ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
дерма қаватида макрофаглар (CD68) ва етук дендрит ҳужайраларининг (Langerin/CD207) специфик экспрессия градиенти ва топографик тақсимланиши очиб берилиб, бу жараён сурункали дерматитлар патогенезини белгиловчи асосий иммуноморфологик детерминант эканлиги исботланган;
илк бор альбумин биоматрицаси асосида наноўлчамли (10-50 нм) рух оксиди бирикмаларини (ZnO-NW) шакллантиришнинг биомиметик механизмлари, ушбу ёндашув нанозаррачаларнинг юқори структуравий барқарорлиги ва биологик фаоллигини таъминлаши асосланган;
ZnO-NW нанобирикмаларининг резистент штаммларга қарши таъсир механизми патогенетик жиҳатдан очиб берилиб, ундан ажралиб чиқувчи Zn-2+ ионлари актив кислород формаларини (ROS) генерация қилиши орқали бактериал ҳужайраларнинг структуравий деструкциясини таъминловчилиги исботланган;
ZnO-NW нанобирикмаларининг тери патологияларида зарарланган тўқималар регенерациясини тезлаштириш ва бактериал юкламани камайтиришдаги патогенетик-йўналтирилган дуал (қўшма) таъсири концептуал жиҳатдан асосланган;
биосинтез қилинган ZnO-NW нанобирикмаларининг эритроцитлар ва нормал ҳужайралар (HEK-293) учун ҳатто юқори концентрацияларда ҳам токсик таъсирга эга эмаслиги ва мутлақ ҳужайравий цитомослиги (биохавфсизлиги) исботланган;
терининг деструктив ва инфекцион-яллиғланиш касалликларини даволашда таргет антибактериал ва регенератив потенциалга эга наноагентларни (ZnO-NW) қўллашга йўналтирилган янги стратегик ёндашув шакллантирилган ва илмий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Ўтказилган комплекс клиник-морфологик, биокимёвий ва иммуногистокимёвий тадқиқотлар асосида турли шакллардаги экзема билан оғриган беморларда методик тавсиялар ишлаб чиқилиб "Наночастицы цинка как перспективный инновационный метод лечения в дерматовенерологии" (Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти 01-02/у-т-55 2025 йил 31 май "ZNO-нановолокна вдерматологии: антимикробная активность и биосовместимость" (Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти томонидан Илмий кенгашда тасдиқланган № 01-02/у-т-79 2025 йил 04-июль). 
биринчи илмий янгилик: дерма қаватида макрофаглар (CD68) ва етук дендрит ҳужайраларининг (Langerin/CD207) специфик экспрессия градиенти ва топографик тақсимланиши очиб берилиб, бу жараён сурункали дерматитлар патогенезини белгиловчи асосий иммуноморфологик детерминант эканлиги исботланган. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва венерология клиникалари" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик. Тадқиқот натижаларини жорий этиш қуйидагиларга ёрдам беради: Терининг контакт дерматитини ҳужайравий ва биокимёвий даражада диагностикасини такомиллаштириш. Беморларнинг индивидуал патогенетик хусусиятларини аниқлаш, бу эса даволаш схемаларини яхшилаш имконини беради. Қайталанишлар частотасини камайтириш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик: ZnO нановолокон (ZnO NW) асосидаги препаратларни дерматологик амалиётда қўллаш сезиларли иқтисодий ва ижтимоий самарадорликни намоён этади. Яққол бактерицид ва антибиоплёнка таъсири ҳисобига ZnO NW тизимли ва маҳаллий антибиотикларга бўлган эҳтиёжни кескин камайтиради. Яралар ва дерматозларнинг тезроқ битиши курс давомийлигини қисқартиради: кунига икки марта қўлланиладиган 30 кунлик курсда тежам 253000–380000 UZS га тенг. Хулоса: Натижада касаллик қайталанишларининг камайиши, даволаш самарадорлигининг ошиши ва беморлар ҳаёт сифатининг яхшиланишига эришилади, шунингдек антибиотикларга бўлган эҳтиёжнинг қисқариши ҳисобига умумий даволаш харажатлари сезиларли даражада камаяди. 
иккинчи илмий янгилик: илк бор альбумин биоматрицаси асосида наноўлчамли (10-50 нм) рух оксиди бирикмаларини (ZnO-NW) шакллантиришнинг биомиметик механизмлари, ушбу ёндашув нанозаррачаларнинг юқори структуравий барқарорлиги ва биологик фаоллигини таъминлаши асосланган. Амалиётга жорий этиш. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва венерология клиникалари" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик. Бир беморга тўғри келадиган соф иқтисодий тежам тахминан 165000–292000 UZS ни ташкил этади. Йилига 1000 беморда бу кўрсаткич 341–468 млн UZS га айланади. 250 ўринли стационар шароитида халқаро ҳисоб-китоблар йилига 554–658 млн UZS тежамни тасдиқлайди. Шу билан бирга госпитализациялар ва асоратлар сонининг камайиши қўшимча равишда тахминан 88–132 млн UZS тежамни таъминлайди, натижада умумий тежам йилига 429–600 млн UZS оралиғида бўлади. Хулоса: Иммуногистокимёвий таҳлилни қўллаш терининг контакт дерматити диагностикаси аниқлигини ошириш ва терапияни индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса узоқ муддатли даволаш ва госпитализация харажатларини камайтиради. 
учинчи илмий янгилик: ZnO-NW нанобирикмаларининг резистент штаммларга қарши таъсир механизми патогенетик жиҳатдан очиб берилиб, ундан ажралиб чиқувчи Zn-2+ ионлари актив кислород формаларини (ROS) генерация қилиши орқали бактериал ҳужайраларнинг структуравий деструкциясини таъминловчилиги исботланган. Амалиётга жорий этиш. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва клиникалар венерологияси" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик: Терининг дисхромиялари иммунологик хусусиятларини аниқлаш яллиғланишга қарши ва иммунтроп терапияни тўғри танлаш имконини беради. Диагностика аниқлигининг ошиши глюкокортикоидларни ортиқча қўллаш ва ножўя таъсирлар хавфини камайтиради. Иқтисодий самарадорлик: ZnO NW асосидаги препаратлар антибиотикларга эҳтиёжни камайтиради ва 30 кунлик курсда 253000–380000 UZS тежамни таъминлайди. Хулоса: Иммуногистокимёвий таҳлилни қўллаш диагностика аниқлигини оширади ва даволашни индивидуаллаштиради. 
тўртинчи илмий янгилик: ZnO-NW нанобирикмаларининг тери патологияларида зарарланган тўқималар регенерациясини тезлаштириш ва бактериал юкламани камайтиришдаги патогенетик-йўналтирилган дуал (қўшма) таъсири концептуал жиҳатдан асосланган. Натижалар сезувчан ва барқарор бактерия штаммларининг ўсишига нисбатан ингибирловчи таъсирни кўрсатади. Амалиётга жорий этиш. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва клиникалар венерологияси" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик: Иқтисодий самарадорлик: Бир беморга тўғри келадиган соф иқтисодий тежам тахминан 165000–292000 UZS ни ташкил этади. Йилига 1000 беморда бу кўрсаткич 341–468 млн UZS га айланади. 250 ўринли стационар шароитида халқаро ҳисоб-китоблар йилига 554–658 млн UZS тежамни тасдиқлайди. Шу билан бирга госпитализациялар ва асоратлар сонининг камайиши қўшимча равишда тахминан 88–132 млн UZS тежамни таъминлайди, натижада умумий тежам йилига 429–600 млн UZS ни ташкил этади. Хулоса: Иммуногистокимёвий таҳлилни қўллаш терининг контакт дерматити диагностикаси аниқлигини ошириш ва терапияни индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса узоқ муддатли даволаш ва госпитализация харажатларини камайтиради. 
бешинчи илмий янгилик: биосинтез қилинган ZnO-NW нанобирикмаларининг эритроцитлар ва нормал ҳужайралар (HEK-293) учун ҳатто юқори концентрацияларда ҳам токсик таъсирга эга эмаслиги ва мутлақ ҳужайравий цитомослиги (биохавфсизлиги) исботланган. Амалиётга жорий этиш. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва клиникалар венерологияси" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик: Иқтисодий самарадорлик: Диагностика ва даволаш харажатларининг камайиши ҳисобига умумий тежам йилига 462 млн сўмни ташкил этди (102 млн сўм диагностикада ва 360 млн сўм даволашда). Ҳар бир беморда вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик даври ўртача 3 кунга қисқарди (7 кундан 4 кунгача), бу эса аҳолининг меҳнат қобилиятини сақлаш ҳисобига қўшимча ижтимоий-иқтисодий самара берди. Кунлик ўртача иш ҳақи 200000 сўм бўлганда умумий тежам йилига тахминан 360 млн сўмни ташкил этди. Хулоса: Иммуногистокимёвий таҳлилни қўллаш терининг дисхромиялари диагностикаси аниқлигини ошириш ва терапияни индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса узоқ муддатли даволаш ва госпитализация харажатларини камайтиради. 
олтинчи илмий янгилик: терининг деструктив ва инфекцион-яллиғланиш касалликларини даволашда таргет антибактериал ва регенератив потенциалга эга наноагентларни (ZnO-NW) қўллашга йўналтирилган янги стратегик ёндашув шакллантирилган ва илмий асосланган. Амалиётга жорий этиш. Ўтказилган тадқиқотлар натижалари кундалик клиник фаолиятга муваффақиятли интеграция қилинди. Жорий этиш қуйидаги тиббиёт муассасаларида амалга оширилди: Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология клиникаси Андижон филиали илмий-амалий тиббиёт маркази (№-447 07.07.2025), Фарғона вилояти патологик анатомия бюроси (№-25 18.07.2025), Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий марказининг Фарғона филиали (№-13 05.08.2025), шунингдек Ленинград вилояти давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаси "Ихтисослаштирилган тиббий ёрдам маркази" (№ 48/1 06.06.2025). Бундан ташқари, натижалар Санкт-Петербург давлат бюджет соғлиқни сақлаш муассасаларида қўлланилди: "№-1 дерматовенерология диспансери" (№ 28 06.06.2025) ва "Дерматовенерология диспансери - Дерматология ва клиникалар венерологияси" (№ 32/2 10.06.2025). Ушбу амалиётни кенгайтириш тадқиқот натижаларининг амалий қийматини кўрсатади. Ижтимоий самарадорлик: Иқтисодий самарадорлик: Диагностика ва даволаш харажатларининг камайиши ҳисобига умумий тежам йилига 462 млн сўмни ташкил этди (102 млн сўм диагностикада ва 360 млн сўм даволашда). Ҳар бир беморда вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик даври ўртача 3 кунга қисқарди (7 кундан 4 кунгача), бу эса аҳолининг меҳнат қобилиятини сақлаш ҳисобига қўшимча ижтимоий-иқтисодий самара берди. Кунлик ўртача иш ҳақи 200000 сўм бўлганда умумий тежам йилига тахминан 360 млн сўмни ташкил этди. Хулоса: Иммуногистокимёвий таҳлилни қўллаш терининг дисхромиялари диагностикаси аниқлигини ошириш ва терапияни индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса узоқ муддатли даволаш ва госпитализация харажатларини камайтиради.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish