Рахмонов Хуршидбек Нурмухаммад ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Автомобилларда водород ёнилғисидан қўшимча ёнилғи сифатида фойдаланиш эвазига ёнилғи сарфини ва ишланган газларнинг заҳарлилигини камайтириш” мавзусида 05.08.06 – “Ғилдиракли ва гусеницали машиналар ва уларни ишлатиш” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B.2022.4.PhD/Т3383
Илмий раҳбар: Насиров Илҳам Закирович техника фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат техника институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат техника институти, PhD.03/2025.27.12.Т.18.01
Расмий оппонентлар: техника фанлари доктори, профессор Бозоров Бахтияр Имамович, техника фанлари доктори, профессор Рустамов Рахматали Мурадович.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: автомобилларда водороддан қўшимча ёнилғи сифатида фойдаланиш эвазига ёнилғининг сарфини ва ишланган газларнинг заҳарлилигини камайтириш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
автомобил двигателига киритилаётган ҳавога ВКА қўшиш орқали самарали ёнувчан ёнилғи- ҳаво аралашмасини ҳосил қилиш учун Фарадей қонунига асосланган математик модел ишлаб чиқилган;
автомобил двигателининг ВКА-бензин аралашмасининг ёниш жараёнида иссиқлик ажралиши ва алангаланиш тезлигининг ўзгариши индикатор диаграммалари асосида таҳлил қилинди ҳамда двигателнинг самарали босими ва максимал босимига таъсири аниқланган;
автомобил бортида сув электролизи орқали ВКА ҳосил қилиш ҳамда уни двигателнинг ёнилғи-ҳаво аралашмасига қўшиш жараёнининг математик ва экспериментал моделлари ишлаб чиқилган;
автомобилнинг электролизёр параметрларига боғлиқ тортиш-тезлик, ёнилғи тежамкорлик ва экологик кўрсаткичларига таъсирини ифодаловчи баҳолаш мезонлари комплекс тадқиқ этилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Автомобилларда ВКАдан фойдаланиш эвазига ёнилғининг сарфини ва ишланган газларнинг заҳарлилигини камайтириш бўйича олинган натижалар асосида:
автомобил двигателига киритиладиган ҳавога такомиллаштирилган конструксиядаги электролизёрдан чиқан ВКАни қўшиш ва электролизёр пластиналарининг диаметри, сони, орасидаги тирқиши бўйича ишлаб чиқилган техник ечимлар Ўзбекистон Республикаси Траспорт вазирлигининг Андижон вилояти бошқармасига қарашли Андижон шаҳридаги Андижон “Автотеххизмат”, “Стандарт транс”, Олтинкўл туманидаги “Умаршох орзуси”, “Гранд миленниум сервис транс” МЧЖларнинг амалий фаолиятига жорий этилди («Ўзавтосаноат» АЖнинг 2024-йил 14-августда 17/07-25-1252-сонли маълумотномаси). Натижада, “Кобалт” автомобилларига мақбуллаштирилган параметрлардаги электролизёрни ўрнатиш ҳисобига автомобилнинг тезланиши (100 км/соат тезликка эришиш вақти) 0,15- 1,01 сек га, ёнилғи (бензин) сарфи 7,5- 21,7 % га, ишланган газлар таркибидаги углерод оксиди CО нинг миқдори 44,8- 78,9 % га ва Ч нинг миқдори 64,9- 70,4 гача камайтириш ҳамда автомобилларнинг эксплуатацион самарадорлигини ошириш имкони яратилган;
илмий ишнинг натижалари бўйича ишлаб чиқилган илмий-амалий тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Андижон вилояти бошқармасида ва Ўзбекистон Республикаси Миллий аккредитация тизимининг Давлат реестрида № ЎЗАК.СЛ.0149 рўйхатга олинган кенг қамровли ғилдиракли ва гусеницали техника ва ишлаб чиқариш махсулотларини синаш учун мўлжалланган “НИПО СТАНДАРТ” комплекс синов марказида синовлардан ўтказилган ва маъқулланган (06.03.2024 йилдаги № К/2024/5 далолатномаси). Натижада, “Кобалт” автомобили ВКА қўшиб ислатилганида назоратдаги ёнилғи (бензин) сарфи 90 км/соат тезликда ҳар 100 км йўлга 5,9 л, 120 км/соат тезликда 8,0 л ни ташкил этиб, одатдагига нисбатан 6.78- 7.5 % га ва шаҳар циклида 2.33% га камайтириш имкони яратилган.