Tangirkulov Bekzod Boxadirovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Tijorat banklari nodepozit moliyaviy resurslarini optimallashtirish”, 08.00.07 – “Moliya, pul muomalasi va kredit”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.PhD/Iqt6481
Ilmiy rahbar: Elmurodov Shoxjahon G‘ayrat o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: International School of Finance Technology and Science instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent xalqaro universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.30.01.
Rasmiy opponentlar: Norov Akmal Ruzimamatovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Gadoev Suxrob Jumaqulovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi “Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi”.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekistonda Tijorat banklari nodepozit moliyaviy resurslarini optimallashtirishning nazariy-uslubiy asoslari hamda banklarning kreditlash faoliyatini amalga oshirish uchun zarur resurslarni shakllantirish va boshqarishga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
banklarning moliyaviy resurslari tarkibini samarali shakllantirish va ularning samaradorligini tizimli baholash maqsadida tijorat banklari faoliyatida “resurslar tarkibi samaradorligi indeksi” ko‘rsatkichini joriy qilish asoslangan;
tijorat banklari barqaror moliyaviy resursi sifatida nodepozit moliyaviy manba — subordinar qarzlar ulushini bankning jami majburiyatlari tarkibida 5-6 foizdan yuqori bo‘lishini ta’minlash taklif etilgan;
tijorat banklari nodepozit moliyaviy resurslari rentabelligini oshirish maqsadida jalb qilingan foizli xarajatli resurslar va olinadigan foizli daromadli resurslar o‘rtasidagi nisbatni ta’minlash asosida bank aktivlari daromadliligi (ROA) darajasining o‘sishiga erishish taklif etilgan;
O‘zbekiston tijorat banklarining moliyaviy resurslari hajmiga ta’sir etuvchi omillar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ifodalovchi ekonometrik model asosida nodepozit moliyaviy manbalarni optimallashtirishning 2030-yilga qadar prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Tijorat banklari nodepozit moliyaviy resurslarini optimallashtirish bo‘yicha ishlab chiqilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar asosida:
banklarning moliyaviy resurslari tarkibini samarali shakllantirish va ularning samaradorligini tizimli baholash maqsadida tijorat banklari faoliyatida “resurslar tarkibi samaradorligi indeksi” ko‘rsatkichini joriy qilish bo‘yicha bergan taklifi ATB “Mikrokreditbank” faoliyatida joriy qilingan (ATB “Mikrokreditbank”ning
2025-yil 25-iyundagi 05-12/11186-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, bankning har bir moliyaviy resurs manbalari bo‘yicha rentabellik darajasini baholash imkoniyati shakllanib, bank moliyaviy resurslaridan foydalanish daromadliligini o‘rtacha 1.5-2.2% oraliqda oshirish mavjudligi aniqlangan;
tijorat banklari barqaror resursi sifatida nodepozit moliyaviy manba hisoblangan subordinar qarzlar ulushini bankning jami majburiyatlari tarkibida 5-6 foizdan yuqori bo‘lishini ta’minlash bo‘yicha ishlab chiqilgan taklifi ATB “Mikrokreditbank” faoliyatida joriy qilingan (ATB “Mikrokreditbank”ning 2025-yil 25-iyundagi 05-12/11186-sonli ma’lumot-nomasi). Natijada, bankda subordinar qarzlarni emissiya qilish hisobidan uzoq muddatli moliyaviy resurslar hajmi oshib, bankning nodepozit resurslari tarkibiy tuzulishini optimal holatga keltirish imkonini yaratilgan;
tijorat banklari nodepozit moliyaviy resurslari rentabelligini oshirish maqsadida jalb qilingan foizli xarajatli resurslar va olinadigan foizli daromadli resurslar o‘rtasidagi nisbatni ta’minlash taklifi ATB “Mikrokreditbank” tomonidan joriy qilingan (ATB “Mikrokreditbank”ning 2025-yil 25-iyundagi 05-12/11186-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, bankning jalb qilingan nodepozit resurslarini optimal holatga keltirib, bank aktivlari daromadliligi (ROA) darajasini qo‘shimcha 1.2 foizga qadar oshirishni ta’minlash imkoni yaratilgan;
O‘zbekiston tijorat banklarining moliyaviy resurslari hajmiga ta’sir etuvchi omillar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ifodalovchi ekonometrik model asosida nodepozit moliyaviy manbalarni optimallashtirishning 2030-yilga qadar prognoz ko‘rsatkichlaridan foydalanish taklifi ATB “Mikrokreditbank” tomonidan joriy qilingan (ATB “Mikrokreditbank”ning 2025-yil 25-iyundagi 05-12/11186-ma’lumotnomasi). Natijada, bankning moliyaviy resurslari hajmiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilinib, nodepozit moliyaviy resurslari manbalarini optimallashtirishning 2030-yilga qadar prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.