Ўроқбоев Оллаёр Болбек ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кўпчитилган вермикулит асосида енгил бетоннинг оптимал таркибини ишлаб чиқиш”, 05.09.05 – “Қурилиш материаллари ва буюмлари” ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2025.4.PhD/Т6284.
Илмий раҳбар: Акрамов Хуснитдин Ахрарович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: “Тошкент архитектура-қурилиш университети”.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат техника университети PhD.03/2025.27.12.Т.19.03.
Расмий оппонентлар: Илясов Алланазар Тореханович, техника фанлари доктори, профессор; Игамбердиев Бунёд Ғайратович, техника фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кўпчитилган вермикулит асосида енгил бетонларнинг оптимал таркибини ишлаб чиқиш ва унинг хоссаларини тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
- 1,25-2,5 фракцияли кўпчитилган вермикулит, суюқ шиша, ЦЕМ ИИ/А-И 32,5Н синфли портландцементдан ва кимёвий қўшимчалар рационал нисбатларда фойдаланган ҳолда Иссиқлик изоляцион‑конструктив енгил бетоннинг оптимал таркиби ишлаб чиқилган;
- экспериментал тадқиқотлар натижасида кўпчитилган вермикулит асосидаги енгил бетонларда зичлик, механик мустаҳкамлик ва иссиқлик-техник кўрсаткичлар ўртасидаги боғлиқликлар аниқланиб, оптимал таркиб бўйича бетоннинг зичлиги 550–650 кг/м³, мустаҳкамлиги 2,6–3,1 МПа, иссиқлик ўтказувчанлиги 0,0839 W/(м·К) ҳамда иссиқликка чидамлилиги 900–950 °C ҳароратда таъминланган;
- кўпчитилган вермикулит асосидаги енгил бетонларда “таркиб - структура - хосса” тизимидаги боғловчи, енгил тўлдирувчи ва кимёвий қўшимча улушининг бетон структурасига таъсири исботланган;
- кўпчитилган вермикулит асосида енгил бетон ишлаб чиқариш бўйича амалий тавсиялар ва технологик схема ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижалариниг жорий қилиниши.
Кўпчитилган вермикулит асосида енгил бетонларнинг оптимал таркибларини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
1,25-2,5 фракцияли кўпчитилган вермикулит, суюқ шиша, ЦЕМ ИИ/А-И 32,5Н синфли портландцементдан ва кимёвий қўшимчалар рационал нисбатларда фойдаланган ҳолда Иссиқлик изоляцион‑конструктив енгил бетоннинг оптимал таркиби ишлаб чиқилганлиги ҳамда экспериментал тадқиқотлар натижасида кўпчитилган вермикулит асосидаги енгил бетонларда зичлик, механик мустаҳкамлик ва иссиқлик-техник кўрсаткичлар ўртасидаги боғлиқликлар аниқланиб, оптимал таркиб бўйича бетоннинг зичлиги 550–650 кг/м³, мустаҳкамлиги 2,6–3,1 МПа, иссиқлик ўтказувчанлиги 0,0839 W/(м·К) ҳамда иссиқликка чидамлилиги 900–950 °C ҳароратда таъминланганлигига оид таклифлар “MODERN JIZZAK LIGHT” МЧЖ корхонаси томонидан кўпчитилган вермикулит асосидаги 60 дона 350х170х170 мм ўлчамдаги майда блоклар ишлаб чиқаришда ва блокларнинг физик-механик хоссаларини аниқлашда жорий қилинган. (Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025-йил 24-декабрдаги 37-06/15378-сон маълумотномаси). Натижада 0,158 W/м·°C иссиқлик ўтказувчанлик коеффициенти, 1,8 МПа сиқилишга чидамлилик ва 800 °C гача иссиқликка чидамли бўлган кўпчитилган вермикулит асосидаги блоклар олишга эришилган;
кўпчитилган вермикулит асосидаги енгил бетонларда “таркиб - структура - хосса” тизимидаги боғловчи, енгил тўлдирувчи ва кимёвий қўшимча улушининг бетон структурасига таъсири исботланганлиги ҳамда кўпчитилган вермикулит асосида енгил бетон ишлаб чиқариш бўйича амалий тавсиялар ва технологик схема ишлаб чиқилганлиги хусусидаги таклифлар “УЛТРА БЕТОН” МЧЖ ва Жиззах политехника институти “Қурилиш материалларини синаш” синов лабораторияси томонидан вермикулит асосида тайёрланган енгил бетон намуналари турли ҳарорат режимларида (20 °C дан 800 °C гача) термик таъсир остида барқарорлигини баҳолаш жорий қилинган. (Ўзбекистон қурилиш материаллари саноати корхоналари уюшмасининг 2025-йил 29-декабрдаги 02/15-4401-сон маълумотномаси). Натижада цемент массасига нисбатан 55% вермикулит ва 9% суюқ шиша қўшилган оптимал таркибли бетон намуналарининг 28 кунлик сиқилиш мустаҳкамлиги 2,6 МПа (Б2 синфи) га тенг бўлган бетоннинг енгил конструктив ва иссиқлик изоляцион хусусиятларига эришилган.