Урунбаев Жасур Эркиновичнинг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи): Кўп компонентли муҳитларда кросс-диффузияга эга жараёнларни тадқиқ қилиш, 05.01.07 - Математик моделлаштириш. Сонли усуллар ва дастурлар мажмуи (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.DSc/Т848.
Илмий маслаҳатчи: Рахмонов Зафар Равшанович, физика-математика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Рақамли технологиялар ва сунъий интеллектни ривожлантириш илмий-тадқиқот институти.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, Илмий кенгаш рақами: Рақамли технологиялар ва сунʼий интеллектни ривожлантириш илмий-тадқиқот институти, DSc.09/2025.27.12.Т.02.01.М.
Расмий оппонентлар: Арипов Мерсаид Мирсиддикович, физика-математика фанлари доктори, профессор; Хужаев Исматулла Кушаевич, техника фанлари доктори, профессор; Эшматов Бахтиёр Хасанович, техника фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
Диссертация ёʻналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади кўп компонентли ғовак муҳитларда кросс-диффузияга эга иссиқлик ва намлик кўчиши жараёнларини таҳлил қилиш ҳамда башоратлаш учун ночизиқли математик моделларини, ҳисоблаш алгоритмларини ва муаммога йўналтирилган дастурий таъминотни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ночизиқли чегаравий шартлар асосида кросс-диффузия эффектларини ҳисобга олган ҳолда кўп компонентли муҳитларда ўзаро боғлиқ иссиқлик ва намлик кўчишининг математик модели ишлаб чиқилган;
икки карра ночизиқли диффузия тенгламалар системаларини сонли ечиш учун аналитик асимптотик ёйилмалардан адаптив бошланғич яқинлашиш сифатида фойдаланишга асосланган модификацияланган итерацион усул ишлаб чиқилган;
иссиқлик ва намлик кўчиши масалаларининг глобал ечимга эга бўлишининг критик кўрсаткичлари аниқланган;
ўзгарувчан зичликка эга системалар учун иссиқлик ва намлик майдонларининг фазо-вақт бўйича ўзгаришига нисбатан икки томонлама аналитик баҳолар олинган;
консерватив ошкормас айирмали схемалар усулига асосланган самарали ҳисоблаш алгоритмлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Кўп компонентли ғовак муҳитларда кросс-диффузияга эга иссиқлик ва намлик кўчиш жараёнларини таҳлил қилиш ҳамда башоратлаш учун ишлаб чиқилган математик моделлар, ҳисоблаш алгоритмлари ва дастурий таъминот асосида:
кросс-диффузия системаларини сонли ечиш алгоритмлари ва дастуридан “Жомбой яшил чироқлари” масъулияти чекланган жамиятида илмий тадқиқот натижалари ва ишлаб чиқилган дастурий таъминотдан фойдаланиш саноат амалиётида цемент пастасидаги иссиқлик ва намлик алмашинувини тавсифлаш учун кросс-диффузия тенгламалари системасига асосланган математик моделлардан фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 22 октябрдаги 34-8/7652-сонли маълумотномаси). Натижада, ишлаб чиқилган кросс-диффузия тенгламалари системасига асосланган математик модел ва уни сонли ечиш алгоритмлари цемент пастасидаги иссиқлик–намлик алмашинувининг реал физик жараёнларини ишончли тарзда тавсифлаш имконини берди;
ишлаб чиқилган кросс-диффузияга эга иссиқлик-намлик жараёни тенгламалари системасига асосланган модел орқали “U-Z Bunyodkor Groups” масъулияти чекланган жамиятида илмий тадқиқот натижаларидан фойдаланиш асосида қурилишда қўлланиладиган газобетон (газосиликат) блокларни ишлаб чиқариш жараёнида хом-ашёларнинг миқдорий қўшимчалари, уларнинг консентрацияси ва кимёвий реакцияга киришиш жараёнлари ўртасида юзага келадиган кросс-диффузия ҳодисалари математик моделлар ёрдамида тавсифланган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 22 октябрдаги 34-8/7652-сонли маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқариш жараёнида энергия ва хомашё сарфини камайтириш, нуқсонли маҳсулот улушини қисқартиришга эришилган;
ишлаб чиқилган математик моделларни муваффақиятли қўллаш имконини берувчи бошланғич яқинлашиш учун асимптотик формулалар сонли алгоритмлари асосида яратилган дастурий мажмуа Самарқанд вилоятидаги ИТ Парк Самарқанд филиалида илмий тадқиқот натижаларидан фойдаланиш асосида яратилган математик моделларни самарали сонли ечиш алгоритмлари синовдан ўтказилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 22 октябрдаги 34-8/7652-сонли маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган математик моделлар, асимптотик формулалар ва дастурий воситаларнинг саноат ва илмий-амалий муаммоларни ҳал этишда юқори самарадорлиги тажрибавий синовлар орқали асосланган.