Бозарова Лутфия Махмудовнанинг
фалсафа доктори (PhD)диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касаллигини ташхислаш мезонлари ва патологик анатомияси», 14.00.15 – Патологик анатомия, 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib4607.
Илмий раҳбарлар: Нишанов Данияр Анарбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Алимходжаева Лола Тельмановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хамидова Фарида Муиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хаджаев Абдувохид Валиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги козок-турк халкаро университети (Козогистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: морфологик, патологик-анатомик ва иммуногистокимёвий тадқиқот усулларини комплекс қўллаш асосида қўшимча сут безининг инвазив саратони ривожланиш хавфини морфологик ташҳислашни такомиллаштириш ва баҳолаш сифатини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор қўшимча сут безининг интраэпителиал неоплазияси ва микроинвазив саратонида некроз кўрсаткичлари миқдорий баҳоланиб, уларнинг гипоксия, микроциркуляция бузилиши ва юқори пролифератив фаоллик билан боғлиқ ҳолда инвазия бошланишининг морфологик субстрати эканлиги исботланган;
илк бор қўшимча сут безининг турли шаклдаги интраэпителиал неоплазияларига хос морфологик белгилар тизимлаштирилиб, ядро полиморфизми, патологик митозлар, некроз, қутбланиш бузилиши ва архитектоника асосида дисплазия, юқори ва паст дифференцияланган дуктал карцинома in situ ҳамда микроинвазив саратон учун ишончли дифференциал диагностика мезонлари ишлаб чиқилган;
қўшимча сут бези неоплазияларининг инвазив потенциали p53 ва Ki-67 юқори экспрессияси ҳамда Bcl-2 ва гормон рецепторлари пасайиши орқали ҳужайра циклининг назоратдан чиқиши ва апоптоз-пролиферация мувозанатининг бузилиши билан боғлиқ эканлиги морфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатдан исботланган;
илк бор қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларида морфологик-иммуногистокимёвий профилнинг жарроҳлик ҳажми, постоператив асоратлар, стационар муддати ва узоқ муддатли даволаш натижалари билан ишончли боғлиқлиги аниқланиб, «агрессив» ИГХ фенотипнинг операция ҳажмини кенгайтириш, асоратлар хавфини ошириш ва рецидив ривожланишини белгиловчи мустақил клиник-прогностик омил эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касаллигини ташҳислаш мезонлари ва патологик анатомиясини ўрганиш бўйича тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор қўшимча сут безининг интраэпителиал неоплазияси ва микроинвазив саратонида некроз кўрсаткичлари миқдорий баҳоланиб, уларнинг гипоксия, микроциркуляция бузилиши ва юқори пролифератив фаоллик билан боғлиқ ҳолда инвазия бошланишининг морфологик субстрати эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 28.04.2025 йилда 113-т-сон билан тасдиқланган «Аёлларда қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларини ташхислаш ҳамда башорат қилишнинг клиник-морфологик мезонлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 02.05.2025 йилдаги 194-сон ҳамда марказнинг Наманган вилоят филиали бўйича 03.05.2025 йилдаги 202-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.09.2025 йилдаги 25/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: p53 ва Ki-67 юқори экспрессияси ҳамда Bcl-2 пасайишига асосланган иммуногистокимёвий баҳолашни амалиётга жорий этиш қўшимча сут бези неоплазияларининг биологик агрессивлигини эрта босқичда аниқлаш, хавфли фенотипга эга беморларни ажратиш, инвазив саратонга ўтиш хавфи юқори бўлган ҳолатларда кузатувни кучайтириш ва даволаш тактикасини индивидуаллаштириш имконини беради, бу эса кеч ташҳис, клиник прогрессия ва асоратлар частотасини камайтириш орқали беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: p53, Ki-67 ва Bcl-2 экспрессия профилига асосланган иммуногистокимёвий баҳолаш қўшимча сут бези неоплазияларининг инвазив потенциалини аниқлаш, хавф гуруҳларини шакллантириш ва клиник қарор қабул қилиш сифатини ошириш орқали асоратлар ва кеч ташҳис ҳолатларини камайтириш, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, стационарда ётиш муддатини ўртача 2–3 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 3,5–5,5 млн сўм маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: илк бор қўшимча сут безининг турли шаклдаги интраэпителиал неоплазияларига хос морфологик белгилар тизимлаштирилиб, ядро полиморфизми, патологик митозлар, некроз, қутбланиш бузилиши ва архитектоника асосида дисплазия, юқори ва паст дифференцияланган дуктал карцинома in situ ҳамда микроинвазив саратон учун ишончли дифференциал диагностика мезонлари ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 28.04.2025 йилда 113-т-сон билан тасдиқланган «Аёлларда қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларини ташхислаш ҳамда башорат қилишнинг клиник-морфологик мезонлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 02.05.2025 йилдаги 194-сон ҳамда марказнинг Наманган вилоят филиали бўйича 03.05.2025 йилдаги 202-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.09.2025 йилдаги 25/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қўшимча сут безининг интраэпителиал неоплазияларига хос морфологик белгиларни тизимлаштириш ва ядро полиморфизми, патологик митозлар, некроз, ҳужайра қутбланиши ҳамда архитектоникага асосланган ишончли дифференциал ташҳис мезонларини амалиётга жорий этиш оғир дисплазия билан юқори дифференцияланган дуктал карцинома in situ ўртасидаги диагностик хатоларни камайтириш, ташҳис қўйишдаги субъективликни пасайтириш, клиник қарор қабул қилиш аниқлигини ошириш ҳамда беморларда асоссиз кузатув ёки ортиқча жарроҳлик аралашувларининг олдини олишга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: юқори дифференцияланган дуктал карцинома in situ учун ишлаб чиқилган морфологик дифференциал ташҳис мезонларини қўллаш ташҳис аниқлигини ошириш, асоссиз даволаш ва жарроҳлик аралашувларини камайтириш, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, стационарда ётиш муддатини ўртача 1–2 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5–4,0 млн сўм маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: қўшимча сут бези неоплазияларининг инвазив потенциали p53 ва Ki-67 юқори экспрессияси ҳамда Bcl-2 ва гормон рецепторлари пасайиши орқали ҳужайра циклининг назоратдан чиқиши ва апоптоз-пролиферация мувозанатининг бузилиши билан боғлиқ эканлиги морфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатдан исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 28.04.2025 йилда 113-т-сон билан тасдиқланган «Аёлларда қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларини ташхислаш ҳамда башорат қилишнинг клиник-морфологик мезонлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 02.05.2025 йилдаги 194-сон ҳамда марказнинг Наманган вилоят филиали бўйича 03.05.2025 йилдаги 202-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.09.2025 йилдаги 25/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қўшимча сут бези неоплазияларининг инвазив потенциалини баҳоловчи прогноз қилувчи морфологик ва иммуногистокимёвий кўрсаткичлар мажмуасини (пролиферация, некроз, қутбланиш, ЭР, ПР, p53, Ki-67, Bcl-2) комплекс панел сифатида амалиётга жорий этиш ўсманинг биологик агрессивлигини аниқроқ баҳолаш, хавф гуруҳларини эрта шакллантириш, индивидуал кузатув ва даволаш тактикасини белгилаш, микроинвазияга ўтиш хавфини олдиндан башорат қилиш ҳамда касаллик асоратлари ва маҳаллий рецидивлар частотасини камайтиришга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: қўшимча сут бези неоплазияларининг инвазив потенциалини баҳоловчи морфологик ва иммуногистокимёвий комплекс панелни қўллаш ўсманинг агрессивлигини аниқ прогноз қилиш, хавф гуруҳларини шакллантириш, индивидуал даволаш тактикасини танлаш, микроинвазия ва рецидивлар хавфини камайтириш, госпитализация муддатини 1–2 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 3,0–5,0 млн сўм маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларида морфологик-иммуногистокимёвий профилнинг жарроҳлик ҳажми, постоператив асоратлар, стационар муддати ва узоқ муддатли даволаш натижалари билан ишончли боғлиқлиги аниқланиб, «агрессив» ИГХ фенотипнинг операция ҳажмини кенгайтириш, асоратлар хавфини ошириш ва рецидив ривожланишини белгиловчи мустақил клиник-прогностик омил эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 28.04.2025 йилда 113-т-сон билан тасдиқланган «Аёлларда қўшимча сут безининг саратон олди ва саратон касалликларини ташхислаш ҳамда башорат қилишнинг клиник-морфологик мезонлари» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон филиали бўйича 02.05.2025 йилдаги 194-сон ҳамда марказнинг Наманган вилоят филиали бўйича 03.05.2025 йилдаги 202-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.09.2025 йилдаги 25/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қўшимча сут бези саратонининг эрта босқичларида миоэпителиал қават фрагментацияси ва стромал десмопластик реакциянинг базал мембрана деградацияси ва эпителиал-стромал ўзаро таъсир бузилиши орқали инвазия учун морфологик шароит яратиши ҳақидаги мезонларни амалиётга жорий этиш микроинвазияни эрта аниқлаш, агрессив биологик хулқ-атворга мойил ўсмаларни хавф гуруҳига киритиш, кузатув интервалларини индивидуаллаштириш ҳамда даволаш тактикасини ўз вақтида ўзгартириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: миоэпителиал қават фрагментацияси ва стромал десмоплазияни инвазиянинг эрта морфологик мезонлари сифатида қўллаш микроинвазияни ўз вақтида аниқлаш, агрессив ўсмаларни эрта саралаш, даволаш тактикасини индивидуаллаштириш, касаллик оғир кечишининг олдини олиш, госпитализация муддатини 1–2 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2,5–4,0 млн сўм маблағлар иқтисод қилинади.